I SA/Ol 178/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej - obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia powstania długu celnego i określenia kwoty cła postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych 2. odmówić ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika WSA/post. 1 – sentencja postanowienia W sprawie, prawomocnym postanowieniem z dnia 22 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, z dnia 13 kwietnia 2017 r., w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów skarżącego A.B., w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego i określenia kwoty cła. Następnie, pismem z dnia 5 czerwca 2017 r., A.B. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi oraz wniósł o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym referendarz sądowy pismem z dnia 12 czerwca 2017 r. wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF. Nadto w związku z faktem, iż skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), wezwał do przedstawienia jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podania nowych faktów na tyle znaczących, aby mogły one doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, przedstawionych w prawomocnym postanowieniu z dnia 22 maja 2017 r., w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie wezwano skarżącego do przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych odnoszących się do jego aktualnej sytuacji życiowej i materialnej. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF z dnia 3 lipca 2017 r., w którym w rubryce 4.1 "Wnoszę o" zakreślił zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w rubryce 4.2 nic nie zakreślił. Ponadto oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i niepełnoletnią córką. Otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości "[...]", żona zaś z tytułu "wynagrodzenia" otrzymuje kwotę "[...]". Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: podatek od nieruchomości – 250 zł, opał – 2000 zł, leki – 500 zł miesięcznie, energia -200 zł miesięcznie, gaz- 60 zł miesięcznie, woda 100 zł miesięcznie, wyżywienie – 500 zł miesięcznie, środki czystości – 100 zł miesięcznie, wywóz nieczystości – 35 zł miesięcznie, odzież- 150 zł miesięcznie, media – 100 zł miesięcznie, postępowanie egzekucyjne US – 200 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, że skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto mając na uwadze treść pisma strony z dnia 5.06.2017 r. pomimo nie zakreślenia rubryki 4.2 na urzędowym formularzu poprzez wskazanie, o którego z pełnomocników wnioskuje skarżący uznano, że wnioskodawca podtrzymuje swój wniosek w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przystępując zatem do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu a dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy (opisane wyżej postanowienie z 22 maja 2017 r.) w związku z wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, które to postanowienie jest prawomocne. Wobec powyższego złożony ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi więc o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. W tym postępowaniu nie jest możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego przez co należy również rozumieć, brak przedstawienia dokumentów źródłowych i oświadczeń na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. co jest równoznaczne z brakiem uprawdopodobnienia składanych oświadczeń i prowadzi do uznania, że przedstawione oświadczenie nie jest wiarygodne. Oceniając zatem ponowny wniosek skarżącego w kontekście art. 165 p.p.s.a. stwierdzić należy, iż brak było podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego dokonanej w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2017 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przypomnieć należy, iż skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W szczególności oświadczenie wnioskodawcy, co do wysokości uzyskiwanych dochodów przez niego i jego rodzinę jaki i ponoszonych miesięcznych wydatków, w sytuacji nie potwierdzenia go dokumentami źródłowymi, do których wnioskodawca był wzywany trzykrotnie (pismami: z dnia : 20.03.2017 r., 5 moja oraz 12.06.2017 r.) powoduje, że pozostaje ono wciąż "gołosłowne". Tym samym wciąż nie jest znana rzeczywista wysokość uzyskiwanych przez niego i jego rodzinę dochodów jak i ponoszonych kosztów. W tych warunkach stwierdzone różnice w składanych oświadczeniach wnioskodawcy, nawet wskazujące na pogorszenie jego sytuacji materialnej nie mogą stanowić podstawy do zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Dokonując bowiem porównania sytuacji materialnej skarżącego – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z 14 marca 2017 r. oraz na formularzu z 3 lipca 2017 r. stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia swój wniosek poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności we wnioskach zarówno z 14.03.2017 r., jak i z 3.07.2017 r. oświadczyła prawie identyczną wysokość miesięcznych dochodów ("[...]" zł – "[...]" zł). Różnica dotyczyła kwoty 50 zł na korzyść oświadczenia z dnia 3.07.2017 r. i odnosiła się do wykazana przez skarżącego, iż z renty otrzymuje dochód w kwocie "[...]", zaś jego żona z tytułu "wynagrodzenia" kwotę "[...]". Przy czym, co istotne, oświadczenia te wciąż nie zostały uprawdopodobnione przez skarżącego dokumentami źródłowymi. Nadal wnioskodawca nie przedstawia dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków pozostając na gołosłownych oświadczeniach, iż kwota ta wynosiła – ok. 1450 zł zgodnie z oświadczeniem z dnia 14.03.2017 r., natomiast w oświadczeniu z dnia 3.07.2017 r. kwota ta wzrosła do wysokości 2.130 zł. W sytuacji zatem nieusunięcia przez skarżącego do chwili obecnej wątpliwości co do wysokości faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków w związku z brakiem przedłożenia dokumentów źródłowych stwierdzić należało, że nie doszło do zmiany sytuacji majątkowej strony uzasadniającej wzruszenie prawomocnego postanowienia tut. Sądu z dnia 22 maja 2017 r. Odnosząc się jednakże do dostrzeżonych różnic w złożonym oświadczeniu z dnia 3.07.2017 r. w stosunku do pierwotnego oświadczenia wnioskodawcy referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż fakt, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wykazał dodatkowo niepełnoletnią córkę jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jak i złożył oświadczył, że ponosi znacznie wyższe wydatki miesięczne niż w pierwotnym wniosku o około 680 zł nie spowodował, iż treść kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy nakierowana jest na usunięcie wątpliwości i uprawdopodobnienie swojej faktycznej sytuacji materialnej. Skoro bowiem skarżący ponownie składa oświadczenia w zakresie swoich dochodów i wydatków i nie próbuje uprawdopodobnić tych oświadczeń pomimo kierowanych do niego kolejnych wezwań, to taka postawa dowodzi dalszego i świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Brak złożenia przez wnioskodawcę rzetelnych i pełnych wyjaśnień zarówno w ramach poprzedniego rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jak i w przedmiotowy wniosku powoduje, że wciąż niejasna pozostaje kwestia wysokości uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego rodzinę dochodów jak i faktyczna wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. W sytuacji nieuprawdopodobnienia przez wnioskodawcę składanych oświadczeń brak było podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 maja 2017 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazać należy na wypracowane orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Tym samym na podstawie art. 165 w związku z art. 249a p.p.s.a., należało umorzyć postępowanie z ponownego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, stwierdzić zaś należy, że podobnie jak miało to miejsce, przy ocenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, wnioskodawca nie przedstawił pełnych i rzetelnych oświadczeń w zakresie swojej sytuacji materialnej, pozostając na gołosłownych oświadczeniach zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych kosztów. Poza bowiem twierdzeniem, że trzyosobowe gospodarstwo domowe skarżącego utrzymuje się z dochodów na poziomie "[...]" miesięcznie i oświadczeniem, że ponoszą wydatki w kwocie ok. 2.132 zł miesięcznie wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych mogących potwierdzić składane wyjaśnienia. W tej sytuacji brak wyjaśnienia przez skarżącego tych wątpliwości poprzez złożenie dokumentów źródłowych, należało ocenić jako nie wywiązanie się wnioskodawcy z ciążącego na nim obowiązku. W związku z czym należało uznać, że nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. Aktualne zatem pozostaje stanowisko wyrażone w utrzymanym w mocy postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2017 r. referendarza sądowego, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Powyższe stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Mając to na uwadze, na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.