I GZ 368/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 21 marca 2016 r.; sygn. akt I SA/Wr 2085/13 w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2085/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w punkcie 1. umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz w punkcie 2. odrzucił skargę kasacyjną "E." Spółki z o.o. w M. od postanowienia WSA z dnia 15 grudnia 2014 r. o odrzuceniu skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 września 2014 r. (I GZ 317/14 ) oddalił zażalenie spółki na ww. postanowienie. Postanowieniem dnia 15 grudnia 2014 r. Sąd odrzucił skargę. Pismem z dnia 21 stycznia 2015 r. skarżąca spółka (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła skargę kasacyjną na postanowienie o odrzuceniu skargi, jak również złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. Sąd ponownie odmówił zmiany postanowienia z dnia 9 lipca 2014 r. odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny (I GZ 360/15) oddalił zażalenie na to postanowienie. Następnie zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego, kolejny raz wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Kolejny raz Sąd postanowieniem z dnia 5 października 2015 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 9 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r. (sygn. akt I GZ 856/15) oddalił zażalenie na to postanowienie. Zarządzeniem z dnia 22 lutego 2016 r. ponownie wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy załączając tożsamy wniosek jak poprzednie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w podstawie prawnej postanowienia wskazał przepis art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że rozpoznanie wniosku skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne wskazując na podstawę art. 249a p.p.s.a. w związku z art. 258 § 4 p.p.s.a orzekając tym samym w w pkt 1 postanowienia. Dalej Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. – czynności, o których mowa w § 2, może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd. W rozpoznawanej sprawie Sąd powołując się na względy sprawności i szybkości postępowania uznał za celowe wydanie orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto Sąd wskazał, że zgodnie z art. 219 § 1 p.p.s.a. opłatę sądową (wpis) należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie. W oparciu o art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pismem podlegającym opłacie jest skarga kasacyjna. Przewodniczący, gdy nie został uiszczony wpis, w oparciu o art. 220 § 1 zdanie drugie w zw. z § 3 p.p.s.a. wzywa wnoszącego skargę kasacyjną, aby pod rygorem jej odrzucenia, uiścił wpis, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Bezskuteczny zaś upływ tego terminu skutkuje, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzuceniem skargi kasacyjnej. W zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej terminie skarżąca wpisu nie uiściła, natomiast złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie Sąd I instancji uznał za zbędne. W zażaleniu skarżąca, działając przez adwokata, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania; - naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Mając to na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik w uzasadnieniu wskazał, że nie można czynić zarzutów spółce, iż nie uiściła opłaty od skargi kasacyjnej, gdyż w pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. powinien rozpoznać wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych a następnie w przypadku negatywnego rozpatrzenia wezwać ponownie do uiszczenia kosztów sądowych. Nadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że spółka poprzez złożenie oświadczenia oraz załączonych dokumentów wykazała, że nie jest w stanie ponieść wpisów od skarg z powodu braku posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania ma obowiązek – stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. – ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13). Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., stosownie do której Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej jest odrzucenie tego środka zaskarżenia. Zatem, prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną skarżącej z uwagi na niewykonanie zarządzenia z dnia 22 lutego 2016 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od tego środka zaskarżenia. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a okazał się nieusprawiedliwiony. Natomiast jeśli chodzi o zarzuty odnoszące się do umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, to są one niezasadne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez WSA prawomocnego postanowienia z dnia 9 lipca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 września 2014 r. (sygn. akt I GZ 317/14 ) oddalił zażalenia spółki na powyższe rozstrzygnięcie. Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. Sąd I instancji ponownie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 9 lipca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 czerwca 2015 r. (sygn. akt I GZ 360/15) oddalił zażalenie spółki. Kolejny wniosek skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy rozpatrzony został negatywnie przez Sąd I instancji postanowieniem z dnia 5 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjnym postanowieniem z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I GZ 856/15 oddalił zażalenie. W związku z powyższym, zasadnie Sąd I instancji ocenił kolejny wniosek skarżącej w kontekście art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na wnioskodawcy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro skarżąca przedłożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie w tym zakresie. Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie, w myśl art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Przewidziany w art. 249a p..p.s.a. tryb może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 165 p.p.s.a., to znaczy wówczas, gdy – jak w tej sprawie – strona wnosi kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (tak: M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 989). Słusznie więc Sąd I instancji uznał, że postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, skoro Sąd badał go w kontekście art. 165 p.p.s.a. i ustalił, że jest to wniosek ponowiony po raz kolejny, oparty na tożsamych okolicznościach i poparty identycznymi argumentami co poprzednie wnioski. Dodać należy, że w art. 249a mowa jest o zbędności rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy co uzasadnia umorzenie postępowania, a nie o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.