I SA/Ol 249/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2012 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Ż., M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]", w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników spółki jawnej postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 249/11, odmawiającego przyznania skarżącemu M.C. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił M.C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, oceniając sytuację majątkową skarżącego na podstawie treści złożonego formularza PPF oraz dodatkowych dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącego w odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że strona nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku ani zgromadzonych środków pieniężnych, nie uzyskuje żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w wysokości 1.100 zł miesięcznie. Partycypuje w wydatkach związanych z utrzymaniem domu. Wezwany do uzupełnienia oświadczenia i przedstawienia dokumentów niezbędnych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżący oświadczył, iż pomocy finansowej udziela mu żona – K.Ł. – C. Nie korzysta z pomocy społecznej i organizacji charytatywnej. W okresie od 1 stycznia 2008 r. do 7 kwietnia 2011 r. nie posiadał majątku. Zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia w M. przy ul. "[...]" w lokalu stanowiącym własność rodziców. Nie posiada kont, lokat bankowych, ani polis ubezpieczeniowych. Podał, że ponosi koszty związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego w wysokości 600 zł, nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość opłat związanych z używaniem lokalu, albowiem wszelkie rachunki wystawiane są na nazwisko użyczających. Ponadto wskazał, że nie poniósł kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, gdyż rozliczenie to ma nastąpić po zakończeniu sprawy. Postanowieniem z dnia 13 maja 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając, iż nie wykazał, aby poniesienie kosztów spowodowało uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. W sprzeciwie od tego postanowienia strona podniosła m.in., że obecnie pozbawiona jest możliwości zarobkowania z uwagi na tymczasowe aresztowanie. Po rozpoznaniu sprzeciwu od ww. postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 249/11 odmówił przyznania skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd przytoczył art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej powoływana jako p.p.s.a. i podkreślił, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Następnie, sąd uznał, że informacje podane przez skarżącego w oświadczeniach i wynikające z dokumentów źródłowych są niepełne i uniemożliwiają jednoznaczne stwierdzenie, czy faktycznie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Sąd zwrócił uwagę także, że przeszkody do przedstawienia żądanych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym na media, nie może stanowić fakt, że wnioskodawca zamieszkuje na podstawie umowy użyczenia w lokalu należącym do rodziców, a rachunki wystawiane są nie na skarżącego, lecz na właścicieli lokalu. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, jakie konkretnie wydatki obejmuje wskazana przez niego kwota 600 zł uiszczana tytułem kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Nie przedstawił również umowy użyczenia, na podstawie której zamieszkuje w lokalu należącym do rodziców. Nie udokumentował wysokości pozostałych wydatków, w tym powoływanych przez niego wydatków na leczenie. Przedstawione przez skarżącego dane, w istocie bardzo lakoniczne i niepotwierdzone żadnymi dowodami, nie pozwalały Sądowi na dokonanie bezsprzecznej i nie budzącej żadnych wątpliwości oceny, iż spełnia on przesłanki przyznania prawa pomowcy we wnioskowanym zakresie. W odniesieniu do argumentu strony, że w wyniku tymczasowego aresztowania utraciła ona możliwość zarobkowania, Sąd wskazał, że według oświadczenia wnioskodawcy również uprzednio nie korzystał on z tej możliwości, lecz utrzymywał się z pomocy finansowej członka rodziny. Obecnie ciężar jego utrzymania w związku z tymczasowym aresztowaniem ponosi Skarb Państwa. Podkreślono również, że zobowiązanym solidarnie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł jest również drugi były wspólnik Spółki – M.Ż.. Zatem nie sposób uznać, że skarżący wykazał w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Na ww. postanowienie skarżący wniósł zażalenie, domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt II FZ 483/11, oddalił zażalenie jako nieuzasadnione. W związku z prawomocną odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, który to wpis został uiszczony. Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 249/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżącego. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, iż nie posiada środków aby je pokryć. Wskazał, iż nie posiada majątku w postaci nieruchomości, środków pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, utrzymuje się z pomocy rodziny w kwocie 1.100 zł, dokłada się do stałych opłat związanych z domem. W odpowiedzi na wezwanie sądu o przedłożenie do akt sprawy, w terminie 7 dni, wskazanych w tymże piśmie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących aktualną sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, niezbędnych dla rozpatrzenia wniosku skarżący przedłożył: - dwa zaświadczenia z urzędu skarbowego z dnia 26 kwietnia 2011 r. o braku zeznania podatkowego za 2009 r. oraz o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, - zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 26 kwietnia 2011 r. zaświadczające, że skarżący nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w 2010 r. i 2011 r., - kopię wniosku złożonego w Urzędzie Gminy dotyczącego liczby osób zameldowanych ze skarżącym pod jednym adresem, wraz z adnotacją urzędu, iż jest to 5 osób, - oświadczenie skarżącego z dnia 10 kwietnia 2012 r. wyjaśniające, iż udzielana jest mu przez rodziców małżonki pomoc finansowa w wysokości 1.100 zł stanowiąca źródło utrzymania; pozostaje w związku małżeńskim; między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej; skarżący ponosi koszty w kwocie 500 zł związane z częścią opłat za lokal położony w M. przy ul. "[...]", stanowiący własność rodziców, w którym zamieszkuje wraz z nimi. W okresie od 1 stycznia 2008 r. do 13 marca 2012 r. nie nabył i nie posiadał żadnych nieruchomości, ani ruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a., powinna jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli w niniejszej sprawie, po 13 czerwca 2011 r.; zmiana powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Podkreślić w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. To samo odnosi się do ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd pragnie zaznaczyć, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających obecną (podkreślenie Sądu) sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący ponownie złożył ogólnikowe, wręcz lakoniczne odpowiedzi na wezwanie Sądu. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W nadesłanym formularzu powtarza podane wcześniej złożone informacje, zaś wezwany do nadesłania dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową w celu porównania i oceny, czy w sytuacji materialnej skarżącego (po stronie dochodów lub wydatków), wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Sądu zajętego w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2011 r., nadesłał zaświadczenia datowane na dzień 26 kwietnia 2011 r. W tych warunkach, uznając, iż skarżący nie wykazał, że - po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy - jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w tymże postanowieniu, stwierdzić należało, iż nie zachodzą określone w art. 165 p.p.s.a. przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, Sąd - działając na podstawie przepisu art. 165 p.p.s.a. w związku z przepisami art. 246 §1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.