I SA/Ol 280/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 10 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego W. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów, natomiast żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1011 zł brutto – tj. 836 zł netto. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 60.6 m2. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że w obecnej chwili nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., strona w dniu 13 czerwca 2012 r. została wezwana, w terminie 7 dni do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: 1. wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, 2. wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych (firmowych i prywatnych) przez wnioskodawcę oraz osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń- czerwiec 2012 r.), w tym z rachunków obsługujących spłatę pożyczek i kredytów zaciągniętych przez wnioskodawcę, nadto przedłożenie potwierdzenia czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, 3. oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 13.06.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), 4. oświadczenie w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, 5. odpisu księgi przychodów i rozchodów za okres 01.04.2012 r. do 31.05.2012r. 6. deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, 7. odpis deklaracji podatkowej za 2010 i 2011 rok, 8. ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, 9. innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 25 czerwca 2012 r. wyjaśnił, że z dochodu uzyskiwanego przez żonę z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 836 zł ponosi koszty z tytułu: czynszu za mieszkanie w wysokości 461,50 zł miesięcznie, za telefon 55 zł, za energię 87 zł, za media 60 zł. Nadto stwierdził, iż ponosi koszty wyżywienia oraz spłaty bieżących zobowiązań kredytowych, których dokonuje z ewentualnych przychodów, co "faktycznie powoduje dalszy wzrost jego zobowiązań". Do oświadczenia załączył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym dodatkowo oświadczył, że posiada samochód osobowy "[...]", obciążony kredytem. Nadto przedstawił tabelę środków trwałych na rok 2012 , z której wynika, że posiada samochód osobowy "[...]" - wartość początkowa 17.500 zł, od którego dokonuje odpisów amortyzacyjnych w kwocie 291,67 zł miesięcznie oraz przedłożył odpis zeznania podatkowego PIT-28 za rok 2010 i PIT – 28 za rok 2011 oraz odpisy pięciu deklaracji VAT-7 za pięć miesięcy br. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, iż faktycznie od kilku miesięcy odnotowuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże nie jest w stanie jej zakończyć w chwili obecnej, albowiem wiązałoby się to z koniecznością poniesienia kar umownych, co jeszcze bardziej pogorszyłoby jego sytuację materialną. Podkreślił, że w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy oraz jego małżonki jest emerytura żony i środki uzyskiwane przez skarżącego z tytułu wykonywanych przez niego prac. Co powoduje wzrost jego zadłużenia i jednocześnie pogłębia jego problemy finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 259§1 p.p.s.a. od postanowień referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W związku z powyższym pismo skarżącego z dnia 23 lipca 2012 r. zatytułowane "zażalenie" należało uznać za sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2012 r. W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd Na wstępie należy podkreślić, iż na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zatem rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt. 2 wskazanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów zastępstwa prawnego. W związku z tym, to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości finansowych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącego. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała na trudną sytuację materialną nie przestawiła przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. Z oświadczenia złożonego na formularzu wniosku wynika tylko, że dwuosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia emerytalnego w wysokość 836 zł netto. Z tego dochodu opłacane są koszty z tytułu utrzymania mieszkania i opłat za media w wysokości stałej 663,50 zł miesięcznie oraz koszty wyżywienia, na które należy uznać, że pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 172,50 zł miesięcznie. Nadmienić należy, że skarżący nie wskazał jakie koszty ponosi na zakup środków czystości czy też ewentualnie na zakup odzieży. Poza ogólnymi twierdzeniami, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, skarżący nie wyjaśnił z jakich środków jest w stanie spłacać raty kredytu w wysokości 664,24 zł miesięcznie, oraz z jakich środków zapłacił za prowadzenie ksiąg i sporządzenie deklaracji za okres od stycznia do marca 2012 r. kwoty 553,50 zł (KP z dnia 10.01.2012 r.) co wynika z harmonogramu spłat i odpisu KP dołączonych do akt administracyjnych sprawy (k. 81 i 80). Przedstawione odpisy deklaracji VAT-7 wskazują, że od stycznia 2012 r. do kwietnia 2012 r. skarżący dokonywał nabycia towarów i usług na kwotę ok. 1000 zł miesięcznie, z wyjątkiem maja 2012 r. gdzie wartość ta wyniosła tylko 193 zł. Wymienione dokumenty podatkowe wskazują, że w okresie od stycznia do maja 2012 r. wykazane obroty dla podatku od towarów i usług są niewielkie, co mogłoby potwierdzić, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Jednakże, nie tłumaczy to w żaden sposób okoliczności z jakich źródeł skarżący pozyskuje środki na spłatę zobowiązania kredytowego w kwocie 664,24 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, nie wskazał też aby korzystał z czyjeś pomocy. Zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżący nie złożył oświadczenia, co do posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 13.06.2012 r., oświadczenia w zakresie posiadania polis ubezpieczeniowych na życie, nie przedłożył także istotnych danych z punku widzenia oceny, czy rzeczywiście prowadzona działalność jest niedochodowa. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Zauważyć należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków Sąd mógłby ocenić sposób gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć trzeba, że skarżący nie skorzystał z możliwości uzupełnienia dokumentacji przy wnoszeniu sprzeciwu. Sąd podkreśla, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową , która może uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniono w niniejszej sprawie - uchylać się od nadesłania żądanych materiałów. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat aktualnej sytuacji, skarżący uniemożliwił ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Samo oświadczenie nie jest wystarczające w sytuacji prowadzenia działalności w zakresie usług budowlanych, gdzie jak wiadomo, płatności, co do zasady, następują po wykonaniu zadania. Z kserokopii zeznania za 2011r.PIT-28 wynika, że w ubiegłym roku skarżący osiągnął przychód w kwocie ponad 83 tyś. zł. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Wobec nieprzedłożenia części żądanych dodatkowych dokumentów źródłowych, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd, nie będąc związany granicami skargi, ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ponadto, zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a , postanowił jak w sentencji.