I SA/Ol 282/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U.A.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U.A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej– obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki, koszty egzekucyjne i odsetki za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1- sentencja postanowienia Pismem z dnia 17 marca 2017 r. skarżąca U.A.W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla utrzymania swojego i swojej rodziny. Prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Obecnie przebywa na urlopie wychowawczym, a z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów. Rodzina skarżącej utrzymuje się z wynagrodzenia współmałżonka. Ponoszą koszty utrzymania w postaci: czynszu za lokal mieszalny – ok. 340 zł miesięcznie, spłatę raty kredytu hipotecznego - 572 zł miesięcznie, spłatę raty pożyczki na samochód - 450 Zł, opłaty za energię elektryczną - 150 zł miesięcznie, kosztów dojazdów do pracy współmałżonka – 650 zł miesięcznie, opłaty za telefon- 100 zł miesięcznie i opłaty za TV – 75 zł miesięcznie. Oświadczyła, że pozostałe środki wystarczają jedynie na zakup żywności i najpotrzebniejszej odzieży, środków higienicznych i kosmetyków. Do pisma załączyła wypełniony formularz "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania" stanowiący zał. do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26.02.2014 r., kopie rachunków za telefon, TV, energię elektryczną, czynsz oraz kopię umowy o kredyt hipoteczny z dnia 22.10.2013 r. wraz z dwoma przelewami z tytułu spłaty kapitału i odsetek od ww. kredytu, kopię umowy pożyczki z dnia 08.05.2016 r. na zakup samochodu osobowego wraz z harmonogramem spłat, kopię zaświadczenia z dnia 16.03.2017 r. o przebywaniu na urlopie wychowawczym skarżącej, dwa zaświadczenia z dnia 17.03.2017 r. w zakresie wysokości uzyskanego dochodu ze stosunku pracy przez męża wnioskodawczyni za luty br., bilans z księgi za okres od 1.02.2017 r. do 28.032.2017 r. w związku z prowadzoną przez skarżąca działalnością gospodarczą. Na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPF, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem w wieku 2 lat. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej w wysokości "[...]" za luty 2017r.. Wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę jak i prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżąca jest współwłaścicielką na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej mieszkania o powierzchni 36,90 m2 wartości 55.300 zł, oraz samochodu osobowego marki "[...]" o wartości 18.000 zł i samochodu ciężarowego marki "[...]" wartości 25.500 zł. Wyjaśniła, że zarówno mąż jak i syn nie posiadają innego majątku. W rubryce 11 "Zobowiązania i stałe wydatki" formularza PPF oświadczyła, iż ponosi wydatki na: czynsz za mieszkanie – 338,61 zł, energię elektryczną- 149,28 zł, ratę kredytu hipotecznego – 572,23 zł, ratę pożyczki za samochód – 449,94 zł, opłaty za telefon- 111,97 zł, dojazd do pracy męża – 650 zł, żywność – 600 zł, środki czystości – 150 zł, TV, internet- 74,90zł. Uzasadniając wniosek skarżąca powtórzyła argumentację z pisma z dnia 17.03.2017 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez całkowite zwolnienie jej od kosztów sądowych. W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.–przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków. Przesłanki udzielenia osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym określone są w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowiąc, że przyznanie tego prawa następuje wówczas, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy więc dokonać oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest, więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącej, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w odniesieniu do jej sytuacji materialnej. Nadto wskazać należy, iż przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest "brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" w języku polskim oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy" (znaczenie podane za Słownikiem współczesnego języka polskiego - Wyd. Wilga, Warszawa 1996). W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zachowanie proporcji między prawem strony do sądu a interesem państwa powoduje bowiem konieczność poczynienia przez stronę oszczędności na koszty sądowe poprzez czasową rezygnację z niektórych wydatków, których poniesienie nie jest niezbędne." (zob. postanowienie z dnia 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Reasumując stwierdzić należy, iż na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. Nie wystarczy zatem wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną. Strona wykazać powinna, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącej stwierdzić należy, że na obecnym etapie postępowania sądowego jest ona zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.). Ewentualne opłaty, jakie mogą powstać dla skarżącej na dalszym etapie postępowania, to opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz wpis od skargi kasacyjnej, jeżeli jej skarga zostałaby oddalona, stanowiący połowę wpisu od skargi. Dodatkowo wpis tej samej wysokości musi ponieść mąż skarżącej w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 283/17. Niemniej jednak wysokość wpisu nie stanowi w sytuacji skarżącej obligatoryjnej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. W warunkach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że w sytuacji wnioskodawczyni nie istnieje możliwość partycypowania w kosztach sądowych. Z przestawionych bowiem oświadczeń skarżącej wynika, że maż skarżącej uzyskuje stałe wynagrodzenie za pracę, które waha się w granicach "[...]", natomiast za luty 2017 r. otrzymał on dochód w kwocie "[...]". Nadto ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, z której to nie uzyskuje dochodów. Niemniej jednak z przedstawionych dokumentów źródłowych wynika, że za miesiąc luty 2017 r. przychód z tego tytułu wyniósł 36.944,12 zł, koszty zaś w postaci zakupu towarów i wydatków w tym na wynagrodzenie wyniosły łącznie 41.807,78 zł. Zauważyć należy, że wykazana przez skarżącą strata (4.863,66 zł) z tytułu prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. Tym samym miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast jak sama skarżąca wskazała za luty 2017 r. wysokość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej wyniosła 36.944,12 zł. Kwota ta wskazuje niewątpliwie na rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej. Zestawiając zatem kwotę uzyskanego przychodu z kwotą należnych kosztów sądowych, na obecnym etapie postępowania jest nim wpis od skargi w kwocie 500 zł, ponadto uwzględniając fakt, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który również zobowiązany jest ponieść koszty sądowe w takiej samej wysokości uznano, że wysokość kosztów sądowych nie przewyższa możliwości finansowych wnioskodawczyni i nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu. W sytuacji bowiem gdy skarżąca tylko w miesiącu lutym 2017 r, była w stanie ponieść koszty prowadzonej działalności w kwocie 8.609,94 zł, która to kwota wskazuje na rzeczywiste możliwości finansowe strony nie sposób uznać, że zarówno ona jak i prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe mąż nie posiadają środków na samodzielne sfinansowanie kosztów sądowych. Wysokość poniesionych kosztów oznacza bowiem, że strona dysponuje środkami na ich ponoszenie. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że złożone przez skarżącą wyjaśnienia odnośnie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania budzą uzasadnione wątpliwości co do ich wiarygodności, w świetle składanych oświadczeń dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów. Niemożliwe, w ocenie rozpoznającego wniosek, jest ponoszenie kosztów utrzymania w wysokości ok. 3.100 zł z dochodów w kwocie "[...]" miesięcznie, tak jak należy to wnioskować ze złożonych oświadczeń wnioskodawczyni. Skoro bowiem wnioskodawczyni przedstawiając oświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów przez męża za luty 2017 r. zastrzegła, że jest ono wyższe z powodu wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy o około 1/3 to należało uznać, że wynagrodzenie męża kształtuje się w granicach "[...]" miesięcznie netto. W takiej sytuacji nierealne jest ponoszenie kosztów utrzymania na wskazanym wyżej poziomie bez posiadania dodatkowych źródeł dochodu lub bez zalegania z niezbędnymi płatnościami. Zaznaczyć przy tym należy, że z oświadczenia wnioskodawczyni nie wynika, że posiada ona jakiekolwiek zaległości w związku z posiadanymi wydatkami. Niemniej jednak pomimo tak wysokich wydatków, przekraczających uzyskiwane dochodu skarżąca jak wynika z przedstawionego bilansu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dodatkowo jeszcze ponosiła wydatki na pokrycie strat z tego tytułu. Reasumując należy stwierdzić, że przedłożone oświadczenia w zestawieniu z przedłożonymi dokumentami wskazują, iż skarżąca nie przedstawiła referendarzowi sądowemu wszystkich istotnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, natomiast w oparciu o przedstawione oświadczenia i dokumenty orzekający uznał, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przerzucenie tego ciężaru na Budżet Państwa byłoby w tej sytuacji naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246§1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.