I SA/Ol 385/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi T.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej określającej wartość niezaewidencjonowanego przychodu za 2006 r. oraz należny ryczałt od niezaewidencjonowanego przychodu za 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia T.T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej określającej wartość niezaewidencjonowanego przychodu za 2006 r. oraz należny ryczałt od niezaewidencjonowanego przychodu za 2006 r. Do powyższej skargi dołączył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako złożony po upływie 7 – dniowego terminu od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Następnie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. Sąd postanowieniem z dnia 25 lipca 2013 r. odrzucił wniesioną skargę jako wniesioną po terminie. W dniu 22 listopada 2013 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi, o którym według oświadczenia skarżącego powziął on wiedzę w wyniku wizyty w siedzibie organu odwoławczego. Ponadto wniósł o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W złożonym w dniu 5 grudnia 2013 r. formularzu PPF wniosek motywował tym, że przychody rodziny nie pozwalają na jednorazową spłatę zadłużenia. Oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, niepełnoletnią córką oraz 63 – letnim bratem, który przeszedł amputację lewej nogi i pozostaje na jego utrzymaniu. Wskazał, że w 2005 r. zachorował i stracił płynność finansową. Podał, że posiada nieruchomości, tj. dom do remontu o powierzchni ok. 100 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,25 ara. Na miesięczny dochód rodziny w łącznej wysokości 3.901,38 zł brutto składają się: renta brata w wysokości 720 zł, wynagrodzenie żony z tytułu stosunku pracy na stanowisku sprzedawca w wysokości 1.181, 38 zł oraz wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy o dzieło w wysokości ok. 2.000 zł. Do wniosku dołączono ponadto kopie dokumentów, z których wynikało, że zaległości podatkowe strony na dzień 12 lutego 2013 r. wynosiły łącznie 141.304,77 zł, a ponadto, iż na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej A prowadzono wobec żony strony egzekucję sądową zobowiązań o wysokości 14.588,95 zł. Wnioskodawca wskazał również, że obciąża go także zadłużenie wobec ZUS i KRUS. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwanie z dnia 17 grudnia 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skarżący przedstawił m.in. zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń jego i jego żony, akt notarialny dokumentujący nabycie gospodarstwa rolnego w Ż. obejmującego nieruchomości rolne o nr "[...]","[...]","[...]" i "[...]" o łącznej pow. 15 ha 88 arów zabudowane domem, oborą, stodołą, drwalnią i wiatą, a ponadto zawiadomienie Spółdzielni Mieszkaniowej A o zmianie wysokości opłat za mieszkanie od dnia 1 lipca 2013 r. Wnioskodawca przedłożył również oświadczenie brata Z.T., z którego wynika, że otrzymuje on rentę w wysokości 722 zł miesięcznie i otrzymuje od skarżącego pomoc w postaci zakupu opału, leków i odzieży. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według przywołanej wyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się również pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, stan majątkowy wnioskodawcy, a zwłaszcza jego majątek nieruchomy, a ponadto okoliczność, że pomimo wezwania Sądu, nie wyjaśnił on wszystkich okoliczności mających wpływ na jego sytuację osobistą i finansową, nie pozwalają na bezsprzeczne uznanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślić bowiem należy, że w świetle przedłożonego w odpowiedzi na wezwanie Sądu aktu notarialnego Rep. A nr "[...]" skarżący nabył w dniu "[...]" majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego obejmującego nieruchomości rolne o łącznej pow. 15 ha 88 arów, przy czym nieruchomości tych nie wykazał w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF, w którym wskazał jedynie na posiadanie nieruchomości rolnej o pow. 1,25 ara. Istotne jest, iż przedkładając akt notarialny dokumentujący nabycie gospodarstwa rolnego, wnioskodawca nie wyjaśnił zarazem, czy nadal pozostaje jego właścicielem, a jeżeli tak, to w jaki sposób majątek ten jest przez niego wykorzystywany i jakie dochody w związku z tym generuje, tzn. czy jest przedmiotem prowadzonej na nim działalności rolniczej, czy też być może został oddany w użytkowanie innemu podmiotowi np. na podstawie umowy dzierżawy. Wbrew też zobowiązaniu skarżącego przez Sąd wezwaniem z dnia 17 grudnia 2013 r., nie złożył on wyjaśnień, czy uzyskuje płatności rolne do ww. gruntów rolnych. Ponadto, pomimo wezwania, wnioskodawca nie wyjaśnił kwestii tytułu prawnego do mieszkania przy ul. "[...]" w O., które wskazał jako adres do korespondencji. Z przedłożonych przez niego dokumentów wynika jedynie, że wobec jego żony A.T. prowadzona jest, na wniosek Spółdzielni A, egzekucja sądowa zobowiązań o wysokości 14.588,95 zł. Wnioskodawca przedstawił przy tym zawiadomienie ww. Spółdzielni o zmianie wysokości opłat za wymienione mieszkanie od dnia 1 lipca 2013 r., co w kontekście wezwania Sądu do przedłożenia m.in. dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków z utrzymaniem własnym, może sugerować, że zamieszkuje on pod tym adresem. Jednak, wobec braku jednoznacznych oświadczeń strony i jednoczesnego wskazania przez nią adresu zamieszkania w Ż., niemożliwe było wysnucie bezsprzecznych wniosków w tym przedmiocie. Wątpliwości budziła również kwestia wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę, gdyż kwoty podane we wniosku złożonym na urzędowym formularzu oraz kwoty wynikające z zaświadczeń wystawionych przez pracodawców nie były tożsame. Skarżący nie przedstawił przy tym pełnej wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny, gdyż pominął takie koszty jak wydatki na żywność, odzież, środki czystości, edukację córki, czy też leki, choć podanie z ostatniej z ww. pozycji było w niniejszej sprawie uzasadnione tym, że wnioskodawca powołał się na utratę płynności finansowej na skutek choroby. Przedłożył natomiast pismo informujące o zmianie od dnia 1 lipca 2013 r. wysokości opłat za mieszkanie, które obejmowały jedynie czynsz i zaliczki z tytułu mediów, tj. energii cieplnej i wody, a zatem nie przedstawiały rzeczywistego zużycia tych mediów, a ponadto nie obejmowały wszystkich opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Strona nie przedstawiła ponadto wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości w Ż. Niewątpliwie w kontekście uzyskiwanych przez stronę i członków jej rodziny dochodów oraz ponoszonych przez nich wydatków wszelkie powstałe w tym zakresie niejasności mogłaby wyjaśnić analiza wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla skarżącego i jego żony, niemniej jednak nie zostały one przedłożone, a skarżący nie oświadczył przy tym, że nie posiadają oni rachunków bankowych. Podobnie wbrew obowiązkowi nałożonemu wezwaniem Sądu, nie przedstawił zeznań podatkowych za poprzednie lata, nie wskazując jednocześnie powodów, dla których nie zastosował się do ww. wezwania w omawianym zakresie. Brak istotnych informacji co do ww. kwestii uniemożliwiał również Sądowi ocenę co do możliwości płatniczych strony w kontekście wskazanych przez nią zobowiązań o charakterze publicznoprawnym i prywatnoprawnym. Nie dysponując bowiem wiedzą o rzeczywistej wartości majątku zgromadzonego przez stronę, Sąd nie miał możliwości zweryfikowania jej twierdzeń o utracie płynności finansowej ani też nie mógł w sposób bezsprzeczny wywieść, że strona nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Dodatkowe wątpliwości w aspekcie dochodów i wydatków rodziny powstały również w związku z oświadczeniem strony o pomocy świadczonej wobec niepełnosprawnego brata Z.T. W świetle bowiem oświadczeń skarżącego i jego brata niejasne jest, czy tak jak wskazał skarżący we wniosku, Z.T. prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, dzieląc zarówno dochody, jak i ponosząc wspólnie wydatki tego gospodarstwa, czy też prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, korzystając jedynie z pomocy brata. Na istnienie tych niejasności wskazuje przede wszystkim miejsce zamieszkania brata strony w Ż., podczas, gdy na podstawie przedłożonych dokumentów uzasadnione jest przypuszczenie, że wnioskodawca zamieszkuje w O., oraz okoliczność uzyskiwania przez brata strony własnego przychodu z tytułu renty. Nie kwestionując zatem okoliczności świadczenia przez skarżącego pomocy bratu, wskazać jednocześnie należało, że strona nie określiła jednoznacznie zakresu tej pomocy ani też nie wskazała jej wysokości. Uwzględniając powyższe, należało odwołać się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony składanych w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (p. postanowienia NSA: z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem, tak jak w omawianym przypadku, skarżący nie wyjaśnił istotnych okoliczności dotyczących dochodów i wydatków jego rodziny, Sąd nie miał podstaw do uznania, że wniosek skarżącego zasługiwał na uwzględnienie. W rezultacie powstałe na tle złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioski co do oceny sytuacji strony składają się na ocenę, że skarżący przedstawił swą sytuację w sposób niepełny, a przez to nierzetelny i niewiarygodny. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Reasumując, posiadanie przez stronę majątku nieruchomego oraz przedstawione powyżej wątpliwości co do wysokości dochodów oraz wydatków strony, które wskazywały, że strona wbrew obowiązkowi nie wskazała wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, z oczywistych względów nie dało podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego przez nią procesu sądowego. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r., nr 56547/00, Lex nr 75481). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkuje odmową przyznania stronie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.