I SA/Ol 405/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towaru i usług za miesiące od lutego do grudnia 2008 r. postanawia: przyznać prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 5.000 (słownie pięć tysięcy) zł. P. B. reprezentowany przez doradcę podatkowego S. P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2008 r. Wnioskiem z dnia 16 maja 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną R. B. i małoletnim synem. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę wnioskodawcy w wysokości 3.690,72 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego na syna w kwocie 153 zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 68 m2 oraz oszczędności w kwocie 3100 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że od 2010 r. nie uzyskuje dochodów, zajmuje się bowiem niepełnosprawnym synem. Ponosi koszty leczenia i rehabilitacji syna w wysokości ok. 700 zł miesięcznie. Podkreślił, że ciężar utrzymania rodziny ponosi żona. Wskazał, że nie posiadają rezerw finansowych pozwalających na opłacenie "nawet ułamka żądanego wpisu". Nie posiadają ruchomości jak i nieruchomości, które można byłoby spieniężyć w celu uzyskania środków na opłacenie należnego wpisu od skargi. Nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu jak i pożyczki. Nadto oświadczył, że w br. roku żona, z którą jest w rozdzielności majątkowej od 2007 r. nabyła lokal mieszkalny do majątku odrębnego. W ocenie wnioskodawcy, nie ma możliwości uiścić wpis od skargi w całości lub części bez uszczerbku dla zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Dodał, że wynikająca z zaskarżonej decyzji wartość przedmiotu sporu nie ma żadnego związku z osiąganymi dochodami z działalności gospodarczej. Pismem z dnia 26 maja 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 16 czerwca 2014 r. ( data wpływu 23.06.2014 ) odwołując się do art. 255 p.p.s.a. stwierdził, że wezwanie nie zawierało przyczyn dla których uznano, że przedstawione we wniosku informacje uznano za niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wnioskodawcy. Podkreślił, że z treści złożonego oświadczenia na urzędowym formularzu PPF wynikała obiektywna niemożliwość poniesienia kosztów wpisu sądowego, który wynosi blisko 60 tyś. Wyjaśnił, że syn K. B., od momentu urodzenia podlega leczeniu specjalistycznemu i rehabilitacji m.in. w Centrum Zdrowia Dziecka. Mając na uwadze stan zdrowia dziecka i związane z tym zaangażowanie skarżącego w opiekę nad nim jak i wynikające z zeznania podatkowego dochody małżonki za ubiegły rok uznał, że nie ma możliwości opłacenia tak znacznego wpisu od skargi. Przy czym wskazała, że przedstawione dane wskazują także, że zapłata nawet części wpisu będzie wiązała się również z ograniczeniem możliwości prowadzenia działań lecznico-rehabilitacyjnych wobec syna. Odnosząc się do ponoszonych kosztów utrzymania wskazał, że po opłaceniu kosztów zamieszkania, wyżywienia, leczenia i zakupu niezbędnej odzieży oraz po spłacie rat kredytów na pozostałe koszty bytowe żona wnioskodawcy może przeznaczyć tylko to, co pozostaje z osiągniętego z działalności gospodarczej dochodu. Nie ma możliwości zaoszczędzenia jakichkolwiek środków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślił, że z powodu braku możliwości spłaty zaciągniętej od rodziny pożyczki zmuszony został do sprzedaży samochodu, za dopłatą, którą wykorzystano na zakup podstawowego wyposażenia mieszkania. Mając na uwadze fakt sprzedaży samochodu podkreślił, że okoliczność ta wskazuje, że nie ma możliwości gromadzenia oszczędności, które mogłyby posłużyć w celu uiszczenia wpisu od skargi. Wskazał, że prowadzony przez żonę warsztat samochodowy nie ma na wyposażeniu żadnych wartościowych narzędzi, które można byłoby sprzedać uzyskując "jakiekolwiek poważniejsze" wpływy . Przy czym posiadane narzędzia są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Odnosząc się do wezwania skarżący wskazała na treść art. 71 Konstytucji RP. Stwierdził, że na podstawie przedstawionej sytuacji rodzinnej, nie ma podstaw do uznania, że żona skarżącego R. B. mogłaby i powinna sfinansować wpis od skargi. Odnosząc się do kwestii " obowiązku przyczynienia się do zaspokojenia potrzeb rodziny" wynikającego z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skarżący odniósł się do odpowiadającego mu treścią obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 128 ww. ustawy. Analizując treść ww. przepisów uznał, że koszty sądowe męża nie mieszczą się w kategorii niezbędnych kosztów utrzymania. Dodatkowo skarżący przestawił oświadczenie, w którym stwierdził, że bieżący dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez żonę wynosi około 4.500 zł przed odliczeniem ZUS i opodatkowaniem. Podkreślił, że uzyskiwane dochody nie są stałe, w zależności od miesiąca przychód jest większy lub też mniejszy. Ponosi miesięczne koszty z tytułu opłat za mieszkanie, ogrzewanie domu, zużycie wody i wywozu odpadów w wysokości 504,36 zł, za internet, telewizję kablową – 92,50 zł, zużycie energii elektrycznej około 90 zł, z tytułu spłaty rat kredytów 2000 zł. Wskazał, że po opłaceniu ww. kosztów utrzymania ponosi koszty wyżywienia, ubrania, zakupu środków czystości, kosztów leczenia czy rehabilitacji, których wysokości nie jest w stanie określić. W celu ustabilizowania sytuacji mieszkaniowej w miesiącu marcu br. żona skarżącego nabyła lokal mieszkalny, na który zaciągnęła kredyt. W kwietniu br. żona wnioskodawcy sprzedała samochód osobowy marki "[...]" za kwotę 16.300 zł , z uzyskanego przychodu spłaciła pożyczkę zaciągniętą u brata w wysokości 10.000 zł, resztę przychodu wydatkowała na zakup podstawowych składników wyposażenia mieszkania takich jak pralka, lodówka itp. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że posiada wraz z żoną rachunek bankowy w banku "[...]" – saldo na dzień 12.06.2014 r. - 42,21 zł, nadto żona posiada rachunek, saldo na dzień 12.06.2014 r.- 3,82 zł. Dodatkowo w związku z obsługą kredytów żona posiada dwa rachunki bankowe w "[...]" i "[...]". Nadto w Banku "[...]" posiada konto firmowe. Podkreślił, że nie lokują środków pieniężnych na lokatach bankowych, gdyż uzyskiwane dochody przeznaczają na bieżące wydatki. Odnosząc się do prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej w postaci warsztatu samochodowego wskazał, że posiadany sprzęt był gromadzony przez długi czas i jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania firmy. Nie jest w stanie określić wartości posiadanego sprzętu gdyż jest on używany. Nadto w formie tabeli przedstawił posiadany sprzęt i wyposażenie mieszkania wraz z określeniem jego przybliżonej wartości. Do oświadczeń załączył: wypis aktu notarialnego z dnia 14.12.2007 r. – umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, wypis z aktu notarialnego z dnia 10.03.2014 r. – umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży na rzecz R. B., dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia syna K. B., zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie od marca 2014 r., polecenie zapłaty na rzecz "[...]", pokwitowanie zapłaty za energię , harmonogram spłaty kredytu gotówkowego zaciągniętego w "[...]" w wysokości 60.771,83 zł, zawiadomienie o wysokości rat z tytułu kredytu zaciągniętego w "[...]" w wysokości 129.533,68 zł, zaświadczenie o wysokości salda na rachunku z dnia 13.06.2014 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 R. B., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za cztery miesiące 2014 r., faktura VAT NR "[...]" za usługę doradczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie rozważań podkreślić należy, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 58.875 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Uwzględniając zatem wysokość należnego wpisu od skargi w świetle przedstawionej sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego stwierdzono, że wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Zawarte w złożonych oświadczeniach informacje, odzwierciedlające aktualną sytuację osobistą, majątkową i dochodową wnioskodawcy, a także przedłożone dokumenty potwierdzające okoliczności zaprezentowane we wniosku wskazują, że skarżący nie jest w stanie w całości opłacić należnych kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący nie pracuje, zajmuje się niepełnosprawnym synem cały ciężar utrzymania trzyosobowej rodziny spoczywa na jego małżonce prowadzącej działalność gospodarczą uznano, że skarżący jest w stanie opłacić tylko częściowo należne koszty sądowe w kwocie 5.000 zł. Podkreślić należy, że w formularzu wniosku skarżący wykazał oszczędności w kwocie 3.100 zł. Nadto z przedstawionych przez wnioskodawcę danych wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej żona skarżącego za okres 01.01.2014 r. do 30.04.2014 r. uzyskała dochód w wysokości 16.684,49 zł tj. średnio 4.171,12 zł miesięcznie. Natomiast z przedstawionych wyjaśnień wynika, że stałe miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą ok. 3.387 zł. ( opłata za mieszkanie wraz z miediami 504 zł, energia elektryczna ok. 90 zł, internet, TV- 92,50 zł raty kredytów- 2.000 zł, leczenie i rehabilitacja syna 700 zł. ). Pozostałą kwotę wnioskodawca przeznacza na wydatki na żywność i odzież. Dodatkowo w kwietniu br. żona skarżącego uzyskała dochód ze sprzedaży samochodu w wysokości 16.300 zł, z którego spłaciła pożyczkę w kwocie 10.000 zł. Przyjmując ww. oświadczenie należy podzielić stanowisko skarżącego, iż z uzyskiwanych dochodów nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Jednakże pomimo niewątpliwie stosunkowo wysokiego należnego wpisu od skargi w stosunku do uzyskiwanych dochodów jak i posiadanego majątku przez rodzinę wnioskodawcy należy stwierdzić, że skarżący posiada realne możliwości do opłacenia częściowo kosztów sądowych w kwocie 5.000 zł. Tak jak wskazano już wyżej strona posiada oszczędności a nadto na moment składania skargi do sądu (datowana 12.04.2014 r.) dysponowała dochodem uzyskanym ze sprzedaży samochodu osobowego (umowa sprzedaży kwiecień 2014 r.). Podkreślić należy, że fakt spłaty prywatnoprawnych zobowiązań w postaci pożyczki zaciągniętej od rodziny, czy też nawet fakt spłaty rat kredytu nie mogą mieć pierwszeństwa przez należnymi kosztami sądowymi, które stanowią zobowiązania publicznoprawne. Wskazać należy, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów mogących potwierdzić fakt spłaty pożyczki. Nadto na podstawie przedstawionych oświadczeń nie sposób ustalić, czy zaciągnięte przez stronę kredyty zostały wydatkowane na zakup lokalu mieszkalnego czy też na inne cele. Z umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży z dnia 10.03.2014 r. wynika, że cała cena sprzedaży – 175.000 zł została zapłacona przez Kupującą. Tym samym, w świetle poczynionych wyżej ustaleń skutkiem uwzględnienia przedmiotowego wniosku w całości byłoby przerzucenie całego ciężaru kosztów postępowania na Skarb Państwa, co stanowiłoby naruszenie art. 84 Konstytucji. Pamiętać bowiem trzeba, że koszty sądowe, są formą daniny publicznej, zaś Konstytucja RP w art. 84 statuuje zasadę powszechnego ponoszenia takich danin. Stąd też zobowiązania o charakterze publicznym zawsze należy traktować priorytetowo wobec zobowiązań prywatnoprawnych. Zauważyć także należy, że mając wiedzę o toczącym się wobec skarżącego postępowaniu podatkowym a następnie składając skargę skarżący winien zabezpieczyć środki finansowe związane ze swym udziałem w sprawie. Zaznaczyć warto, że nie ma istotnego znaczenia dla rozpoznania niniejszego wniosku ustrój majątkowy panujący w małżeństwie skarżącego tj. rozdzielność majątkowa. Jest to okoliczność drugorzędna z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ nie wyłącza ona zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Podkreślić należy, że rozpoznający wniosek nie podziela stanowiska skarżącego zaprezentowanego w odpowiedzi na wezwanie, w kwestii zakresu obowiązku alimentacyjnego ciążącego na współmałżonku. Tak jak już wskazano wyżej współmałżonek zobowiązany jest bowiem do udzielenia drugiemu małżonkowi pomocy finansowej, zakres tej pomocy nie został w żaden sposób ograniczony przez ustawodawcę, zatem nie sposób podzielić poglądów skarżącego, iż obowiązek pomocy współmałżonkowi nie obejmuje kosztów sądowych. Dlatego też opierając się na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i przewidzianych w nich obowiązkach i prawach odnoszących się do członków rodziny jak i opierając się na bogatym orzecznictwie sądowy w tym przedmiocie ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, publ. Lex nr 8963 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10 i z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 11/14 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA) należy przyjąć, że do obowiązków alimentacyjnych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Dodatkowo stwierdzić jeszcze należy, że wnioskodawca nadesłał potwierdzenie salda na posiadanych przez niego i żonę rachunkach bankowych, obrazującym stan na dzień 13 czerwca 2014 r. Tymczasem brak w aktach sprawy wyciągów, obrazujących wszelkie operacje, dokonywane na tych rachunku bankowym z okresu od 01.01.2014 r. do 26.05.2014 r. (taka bowiem była treść wezwania, zawarta w piśmie z dnia 26 maja 2014 r.). W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na prowadzonym przez nią rachunku bankowym. Co więcej, przedłożenie tylko takiego dokumentu bankowego, może zostać uznane, jako wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunku bankowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje pogląd, że wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych pozbawia tym samym możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie okazało się, że na wskazanych wyżej rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Na marginesie wyjaśnić należy, że również istotne znaczenie dla oceny zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy ma fakt sfinansowania przez wnioskodawcę kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Nie ma bowiem żadnych powodów do uznania, iż priorytetowe dla rozpoznania sprawy jest poniesienie kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika niż należnych kosztów sądowych. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności referendarz, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.