I SA/Ol 407/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący R. P. (dalej jako wnioskodawca, skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnimi dziećmi, które uczą się i pozostają na jego utrzymaniu. Z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie styczeń-marzec 2017r. skarżący poniósł stratę w wysokości "[...]" zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 68 m2, obciążonego hipoteką na rzecz banku oraz na rzecz Urzędu Miasta. Innego majątku nie posiada. Wskazał, iż z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, a także że toczy się sprawa o rozwód. Podniósł, iż jego zobowiązania z tytułu zaległości wobec Urzędu Miasta wynoszą "[...]" zł. Ponadto posiada zobowiązania wobec "[...]" w wysokości "[...]" zł z tego tytułu spłaca miesięczne raty w wysokości "[...]" zł, wobec banku "[...]" posiada zadłużenie "[...]" zł z tego tytułu spłaca miesięczne raty w wysokości "[...]" zł. Wskazał, że Urząd Skarbowy zajął wierzytelność (VAT-7) w wysokości "[...]" zł. Dodał, że opłaty za mieszkanie wynoszą "[...]" zł miesięcznie i od lutego 2017r. nie są spłacane, koszty związane z energią elektryczną wynoszą "[...]" zł (za kwiecień 2017r.). Do złożonego wniosku załączono kopię zeznania podatkowego PIT – 36L oraz PIT/B za 2016r., z których wynika, iż skarżący w ubiegłym roku podatkowym poniósł stratę w wysokości "[...]" zł, przychód wyniósł "[...]" zł, natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły "[...]" zł (k. 12-17). Załączono również kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres 01.01.2017r. – 31.03.2017r. (k.18), kopię skierowania na badania diagnostyczne z dnia 22 lipca 2016r. (k.19), kopię dokumentów w języku niemieckim (k. 20-23), kopię pisma "[...]" (k. 24), kopie pism do najemców lokali informujące o złym stanie budynku wynajmowanego przez skarżącego (k. 25-31, 33), kopię pisma dotyczącego wypowiedzenia umowy najmu (k. 32). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) wyjaśniono, iż miesięczne wydatki skarżącego w zakresie utrzymania własnego, opłat pożyczek wobec "[...]"oraz "[...]" za telefon komórkowy, zaliczek na podatek dochodowy, tytułem składek ZUS, opłat za energię elektryczną, opłat za stałą obsługę prawną wynoszą od "[...]" zł do "[...]" zł. Ponadto skarżącego obciąża kwota "[...]" zł tytułem zaległości w podatku VAT, natomiast kwota wskazana w formularzu PPF ("[...]" zł) została już spłacona. Wyjaśnił, iż nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej. Żona skarżącego zatrudniona jest w Niemczech na podstawie umowy o pracę, jednakże wnioskodawca nie zna wysokości jej zarobków, nie posiada też wiedzy na temat innych jej dochodów. Małżonkowie żyją w nieformalnej separacji, a żona złożyła pozew o rozwód. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: udział ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego szacunkowa wartość "[...]" zł, udział ½ w prawie własności działki nr "[...]" o powierzchni 6.161 m2 zabudowanej budynkiem o powierzchni użytkowej 3.048,80 m2 (szacunkowa wartość gruntu wraz z budynkiem "[...]" zł), lokal użytkowy o powierzchni 102,38 m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, dom jednorodzinny o powierzchni 250 m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, działka o powierzchni 1.100m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, nieużytki rolne o powierzchni 1,31 ha o szacunkowej wartości "[...]" zł. Ponadto skarżący jest właścicielem samochodu ciężarowego "[...]" rok prod. "[...]", samochodu osobowego "[...]"rok produkcji "[...]", samochodu ciężarowego "[...]" rok prod. 1998. Wskazał, że nie posiada przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. Środki pozyskane z działalności gospodarczej w całości przeznacza na bieżącą działalność firmy, spłacanie zobowiązań oraz zaspokajanie potrzeb życiowych. W okresie od 1 stycznia 2015r. nie nabywał żadnych składników majątkowych. Odnośnie nieruchomości, w której prowadzona jest działalność gospodarcza skarżący wyjaśnił, że nie ujął jej w formularzu wniosku PPF z powodu pośpiesznego wypełniania formularzy. Nieruchomość ma powierzchnię 6.161 m2 i zabudowana jest budynkiem o powierzchni użytkowej 3.048,80 m2. Pełnomocnik skarżącego w ramach umowy o obsługę prawną otrzymuje ryczałtowe wynagrodzenie w kwocie "[...]" zł miesięcznie, opłacane ze środków z bieżącej działalności gospodarczej skarżącego. Do złożonych oświadczeń przedłożono kopie dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość i rodzaj kosztów i zobowiązań skarżącego w zakresie: własnego utrzymania, utrzymania mieszkania, nieruchomości, w której prowadzona jest działalność gospodarcza, obsługi prawnej, spłat rat pożyczek, spłat do US, ZUS (k.48-69). Ponadto przedłożono kopie: upomnienia do zapłaty kwoty "[...]" zł z US (k.70), elektronicznego zestawienia operacji na rachunku bankowym za okres od 01.04.2017r. do 11.07.2017r. (k.71-72), tabeli środków trwałych-tabeli amortyzacyjnej na rok 2017 (k.73), zawiadomienia Prezydenta "[...]" o stanie zaległości na dzień 10.07.2017r., z którego wynika zaległość w wysokości "[...]" zł, odsetki "[...]" zł, koszty upomnienia "[...]" zł oraz koszty egzekucyjne "[...]" zł (k. 74-75), tytułu wykonawczego na kwotę "[...]" zł (k.76-77), tytułu wykonawczego na kwotę "[...]" zł (k.78-79), zajęcia wierzytelności na kwotę należności głównej "[...]" zł (k.80-81). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOSA) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. postanowienie: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13, publ. CBOSA). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Rozpoznając niniejszy wniosek po pierwsze wskazać należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która pomimo wykazywanej straty pozwala mu na spłatę zobowiązań, zaspokajanie potrzeb życiowych oraz bieżącej działalności firmy (np. opłacenie ryczałtowego miesięcznego wynagrodzenia za obsługę prawną). Na podstawie przedstawionych dokumentów stwierdzić należy, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. Jak wynika z przedstawionych zeznań podatkowych w ubiegłym roku skarżący poniósł stratę w wysokości "[...]" zł, przychód z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł "[...]" zł, natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły "[...]" zł. W tym miejscu wskazać należy, że nawet w sytuacji wykazania w danym roku podatkowym przez przedsiębiorcę straty nie oznacza to utraty przez niego płynności finansowej (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, publ. CBOSA). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący posiada środki na systematyczne regulowanie swoich zobowiązań, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest dla niego opłacalna. Wskazać należy, że miesięczne wydatki skarżącego wynoszą od "[...]" zł do "[...]" zł, w tym nie zostały ujęte kwoty kredytów wykazane w formularzu PPF, których miesięczna rata wynosi łącznie "[...]" zł. Dodatkowo poza stałymi miesięcznymi wydatkami skarżący uregulował kwotę "[...]" zł tytułem zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług. Powyższe dane wynikają ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych dokumentów źródłowych. Skarżący sam wyjaśnił, że środki pozyskane z działalności gospodarczej w całości przeznacza na bieżącą działalność firmy, spłacanie zobowiązań oraz zaspokajanie potrzeb życiowych. Możliwość ponoszenia wskazanych w oświadczeniu kosztów: ich wysokość i rodzaj świadczy o tym, że skarżący posiada środki na opłacanie swoich zobowiązań. Dlatego niezrozumiałe jest dlaczego kosztów sądowych wnioskodawca nie może uiścić samodzielnie, przedkładając przed nimi wszystkie inne zobowiązania. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż skarżący posiada wysokie zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (z tytułu zaciągniętych kredytów, kosztów utrzymania, obsługi prawnej, opłat związanych z działalnością gospodarczą) jak również o charakterze publicznym (wobec Urzędu Skarbowego, ZUS, Urzędu Miasta) jednakże zobowiązania te są regulowane co oznacza, że skarżący posiada wystarczające środki na ich ponoszenie. Zauważenia również wymaga, że posiadanie wskazanych zobowiązań jest konsekwencją podjętych przez skarżącego decyzji w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, które nie mogą być obecnie przedkładane przed koszty należne Skarbowi Państwa. Ponadto wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego w postaci: udziału ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego szacunkowa wartość "[...]" zł, udziału ½ w prawie własności działki nr "[...]" o powierzchni 6.161 m2 zabudowanej budynkiem o powierzchni użytkowej 3.048,80 m2 (szacunkowa wartość gruntu wraz z budynkiem "[...]" zł), lokalu użytkowego o powierzchni 102,38 m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, domu jednorodzinnego o powierzchni 250 m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, działki o powierzchni 1.100m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, nieużytków rolnych o powierzchni 1,31 ha o szacunkowej wartości "[...]" zł. Jest właścicielem także dwóch samochodów ciężarowych i jednego samochodu osobowego. Wartość majątku nieruchomego wynosi około "[...]" zł, tym samym wysokość zobowiązań skarżącego (wykazane kredyty bankowe ok."[...]" zł oraz zobowiązania wobec Urzędu Miasta "[...]" zł) nie przekracza jego aktywów. Okoliczność ta świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, może być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, najmu czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA) W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wpis od skargi w wysokości 1.500 zł mieści się bowiem w możliwościach finansowych wnioskodawcy i nie zagraża egzystencji jego rodziny jak również prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jego wysokość jest wielokrotnie niższa od posiadanego przez skarżącego majątku. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że skarżący jest zobowiązany do regulowania wysokich zobowiązań, nie przesądza to jednak o konieczności automatycznego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Analizując przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności należy stwierdzić, że osoby posiadającej znaczny majątek, spłacającej raty kredytu o wartości około "[...]" zł miesięcznie, ponoszącej stałe miesięczne wydatki w wysokości około "[...]" zł, nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. Tym samym, w oparciu tylko o te informacje, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, która na obecnym etapie postępowania ogranicza się do wpisu od skargi w wyżej wskazanej wysokości. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.