I SA/Ol 460/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 14 lipca 2022 r., nr 2801-IEE.711.56.2022 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności oddala skargę. J. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (dalej jako: "strona", "skarżąca", "Spółka", "dłużnik zajętej wierzytelności") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 14 lipca 2022 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Z. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej jako: "zobowiązany") na podstawie tytułów wykonawczych z [...], nr [...], z [...], z [...], nr [...] oraz z [...], nr [...], obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób prawnych. Zawiadomieniami z 30 listopada 2020 r. oraz z 29 stycznia 2021 r. organ egzekucyjny zajął przysługujące od strony wierzytelności pieniężne zobowiązanego. Zawiadomienia te zostały doręczone dłużnikowi zajętych wierzytelności odpowiednio 7 grudnia 2020 r. oraz 5 lutego 2021 r. W związku z brakiem odpowiedzi na zajęcie z 30 listopada 2020 r. organ egzekucyjny skierował do Spółki w dniu 8 lutego 2021 r. ponaglenie. W odpowiedzi Spółka w piśmie z 26 lutego 2021 r. wskazała, że nie jest dłużnikiem zobowiązanej Spółki. Pismem z 11 października 2021 r. organ egzekucyjny, na podstawie art. 71a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", skierował do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wniosek o przeprowadzenie kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W wyniku kontroli ustalono na podstawie rejestru zakupów VAT za okres od 7 grudnia 2020 r. do 19 listopada 2021 r., że Z. Sp. z o.o. wystawiła na rzecz dłużnika zajętej wierzytelności w okresie od 7 grudnia 2020 r. do 28 czerwca 2021 r. 13 faktur VAT na łączną kwotę 1.566.059,37 zł. Ze złożonego przez Spółkę oświadczenia wynika, że według stanu na 15 listopada 2021 r. posiadała wobec Z. Sp. z o.o. zobowiązania pieniężne, zostały one jednak rozliczone bezgotówkowo w formie kompensat na podstawie art. 498 k.c. Środki finansowe nie były przekazywane w formie gotówki ani przelewów bankowych. Dodatkowo Spółka przedłożyła rejestr sprzedaży VAT za okres od 7 grudnia 2020 r. do 19 listopada 2021 r., 5 faktur sprzedaży VAT na łączną kwotę 757.680 zł oraz 5 not kompensacyjnych z 31 grudnia 2020 r. na łączną kwotę 757.680 zł. Z dowodów zebranych w trakcie kontroli wynika, że w okresie od 7 grudnia 2020 r. (data doręczenia pierwszego zawiadomienia o zajęciu z 30 listopada 2020 r.) do 29 października 2021 r. (data wszczęcia kontroli) Spółka posiadała względem zobowiązanej Spółki zobowiązania w łącznej kwocie 1.566.059,37 zł. Do protokołu z kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego Spółka nie wniosła zastrzeżeń. Postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej w łącznej kwocie 107.009,20 zł. W ocenie organu, nie zaistniały podstawy prawne zwalniające z obowiązku realizacji zajęć egzekucyjnych, a tym samym Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie w całości, zarzucając naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a., art. 498 § 1 k.c. oraz art. 64 O.p. Wskazała, że wierzytelności zostały skompensowane w oparciu o art. 498 § 1 k.c., a tym samym Spółka nie jest dłużnikiem zobowiązanego. Dodatkowo należności zostały zaspokojone na skutek złożonego przez zobowiązanego wniosku o potrącenie kwoty zobowiązań z kwotą przysługującą do zwrotu podatku VAT. Utrzymując w mocy powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ocenił, że w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności pieniężnych. Organ nie uwzględnił argumentacji strony, że nie posiada ona wierzytelności wobec zobowiązanej Spółki, gdyż uległy one potrąceniu. Analizując treść 5 not kompensacyjnych z 31 grudnia 2020 r., wskazał, że dotyczyły one wierzytelności Z. Sp. z o.o. wynikających z faktur VAT nr [...] z [...], nr [...] z [...] oraz nr [...] z [...] oraz wierzytelności Spółki wynikających z faktur VAT nr [...] z [...] z [...], nr [...] z [...], nr [...] z [...] oraz nr [...] z [...]. Z powyższego wynikało, że kompensaty nie dotyczyły wierzytelności wynikających z faktur nr [...], a więc nie dotyczyły wierzytelności powstałych po dniu zajęcia, których nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu stanowiło podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. W związku z tym okoliczność potrącenia wzajemnych wierzytelności pozostawała bez znaczenia dla obowiązku wynikającego z art. 89 § 1 u.p.e.a. W momencie otrzymania zawiadomienia o zajęciu dłużnik zajętej wierzytelność obowiązany jest do nieuiszczania zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego, należnej od tego dłużnika kwoty do wysokości egzekwowanych należności, wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia egzekwowanej należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, lecz do przekazania należnej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Niezastosowanie się do powyższego obowiązku, przy jednoczesnym braku podstaw prawnych do takiego zachowania, potwierdza zaistnienie przesłanki bezpodstawnego uchylania się, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Strona nie wykazała, aby w sprawie zaistniały uzasadnione prawnie podstawy do nieprzekazania zajętych kwot. Ponadto, w ocenie organu odwoławczego, złożenie przez zobowiązaną Spółkę wniosku o potrącenie wierzytelności z tytułu nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym, nie stanowi przesłanki do uchylenia postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności. Postanowieniem z 21 czerwca 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. przedłużył bowiem termin rozpatrzenia wniosku zobowiązanej Spółki do 22 sierpnia 2022 r. Kwestia ta stanowi więc przedmiot odrębnego postępowania i na obecnym etapie nie ma wpływu na obowiązek dłużnika przekazania zajętych wierzytelności w kwocie 107.009,20 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Spółka, wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotów kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie przepisów: art. 71a § 9 u.p.e.a., art. 64 O.p. oraz art. 498 § 1 k.c. W uzasadnieniu skargi wskazano, że pismem z 26 lutego 2021 r. Spółka poinformowała organ pierwszej instancji, że nie posiada zobowiązań w stosunku do Spółki Z., w związku z czym nie ma możliwości realizacji zajęcia. Podniosła, że nie ma wymagalnych zobowiązań w stosunku do zobowiązanej Spółki, ponieważ wierzytelności te zostały potrącone z wymagalnymi jej wierzytelnościami stosownie do art. 498 § 1 k.c. Postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane z naruszeniem art. 71a § 9 u.p.e.a., ponieważ Spółka nie podlega dyspozycji tego przepisu, nie będąc dłużnikiem podmiotu, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Ponadto zgodnie z informacjami uzyskanymi od zobowiązanej Spółki, dochodzone przez organ egzekucyjny należności zostały zaspokojone. Zobowiązany złożył bowiem wniosek o potrącenie będących przedmiotem egzekucji zobowiązań z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych z przysługującym mu wymagalnym roszczeniem o zwrot podatku od towarów i usług stosownie do art. 64 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Rozpoznając sprawę we wskazanej powyżej kognicji, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z uchybieniami, które spowodowałyby konieczność jego uchylenia. Kwestią sporną pomiędzy stronami postępowania sądowego była ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec skarżącej Spółki postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jako dłużnikowi zajętej wierzytelności. Przechodząc do zasadniczych dla sprawy rozważań, wskazać należy, że zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie Z powyższego wynika, że powołany jako podstawa prawna orzeczenia organu egzekucyjnego przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego, tj.: przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz stwierdzenie w wyniku tej kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a. W niniejszej sprawie zawiadomieniami z 30 listopada 2020 r. oraz z 29 stycznia 2021 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia przysługujących od strony wierzytelności pieniężnych zobowiązanego w kwotach odpowiednio: 58.986,88 zł oraz 50.722,90 zł. Zawiadomienia te zostały doręczone zobowiązanej Spółce w dniach 9 grudnia 2020 r. oraz 5 lutego 2021 r., natomiast skarżącej Spółce jako dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniach 7 grudnia 2020 r. oraz 5 lutego 2021 r. W związku z brakiem odpowiedzi na zajęcie z 30 listopada 2020 r. organ egzekucyjny skierował do Spółki w dniu 8 lutego 2021 r. ponaglenie. W odpowiedzi Spółka w piśmie z 26 lutego 2021 r. wskazała, że nie jest dłużnikiem zobowiązanej Spółki. Okoliczności te doprowadziły do przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Spełniona została zatem pierwsza z wymienionych przesłanek wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się zatem do ustalenia, czy nieprzekazanie zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny prawidłowo zidentyfikował istnienie w sprawie powyższej przesłanki. Jak bowiem wskazuje się w utrwalonym orzecznictwie sądowym, zwrot "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizowany zwrot normatywny należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną (wyroki NSA: z 8 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 411/15, z 15 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2221/10). Zatem przesłanki tej nie można odnosić do okoliczności faktycznych związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie to odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania, np. zarzut potrącenia jak w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wydał kwestionowane postanowienie po stwierdzeniu, że skarżąca Spółka nie przekazała kwoty określonej w zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na aprobatę zasługuje stanowisko organów, zgodnie z którym zachowanie to nosiło znamiona bezpodstawności w przedstawionym wyżej rozumieniu. W sprawie nie zaistniały bowiem jakiekolwiek okoliczności prawne, które usprawiedliwiałyby omawiane działanie skarżącej. Zgodnie bowiem z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 lit. a) -c) u.p.e.a.). Ponadto organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.). W ocenie Sądu, wskazane powyżej wymogi zostały w niniejszej sprawie spełnione. W toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego strona oświadczyła, że na dzień 15 listopada 2021 r. posiadała wobec Z. NMR Sp. z o.o. zobowiązania pieniężne. Wszystkie transakcje, które zostały dokonane w latach 2020-2021 zostały rozliczone bezgotówkowo w formie kompensat na podstawie art. 498 k.c. Środki finansowe nie były przekazywane w formie gotówki ani przelewów bankowych. Na podstawie przedłożonego w toku kontroli rejestru zakupów VAT za okres od 7 grudnia 2020 r. do 19 listopada 2021 r. ustalono, że zobowiązany – Z. Sp. z o.o. wystawił na rzecz dłużnika zajętej wierzytelności w okresie od 7 grudnia 2020 r. do 28 czerwca 2021 r. 13 faktur VAT na łączną kwotę 1.556.059,37 zł. Strona przedłożyła także 5 not kompensacyjnych z 7, 14, 23, 30 i 31 grudnia 2020 r. na łączną kwotę 757.680 zł dotyczących faktur VAT nr [...] z [...], nr [...] z [...] oraz nr [...] z [...]. Z dowodów tych wynika, że kompensaty dotyczyły wierzytelności powstałych przed datą pierwszego zajęcia. Zatem okoliczność potrącenia wzajemnych wierzytelności pozostawała bez znaczenia dla obowiązku wynikającego z art. 89 § 1 u.p.e.a. Strona nie wykazała, aby w sprawie zaistniały uzasadnione prawnie podstawy do nieprzekazania zajętych kwot wierzytelności powstałych po dacie dokonania zajęcia. W tych okolicznościach, wbrew zarzutom skargi, istniały podstawy do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty. Nie budzi wątpliwości, że z doręczeniem zawiadomień skarżącej Spółce o dokonanych zajęciach wierzytelności, których data jest niesporna, należy wiązać skutki prawne w postaci powstania powinności wykonania obowiązku określonego w zawiadomieniu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bez zgody organu egzekucyjnego. W wyniku zajęcia zobowiązany traci bowiem możliwość skutecznego rozporządzania wierzytelnościami i prawami majątkowymi (jednocześnie nie tracąc do nich praw). W konsekwencji czynności dłużnika zajętej wierzytelności zmierzające do rozporządzania wierzytelnościami bądź prawem majątkowym po momencie ich zajęcia nie mają wpływu na bieg egzekucji (wyrok NSA z 16 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2287/14). Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia argumentacji skargi dotyczącej zarzutu naruszenia art. 64 O.p. Jak trafnie przekonywał organ odwoławczy w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, złożenie przez zobowiązaną Spółkę wniosku o zaliczenie na poczet zaległości podatkowych zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za marzec 2020 r., w sytuacji gdy organ podatkowy przedłużył termin zwrotu różnicy podatku i postępowanie w tym zakresie jest w toku, nie ma wpływu na ocenę istnienia zaległości podatkowych na dzień wydania skarżonego postanowienia i w konsekwencji na obowiązek dłużnika przekazania zajętych wierzytelności w kwocie określonej tym postanowieniem, tj. 107.009,20 zł. W ocenie Sądu, istotą zajęcia wierzytelności jest zapobieżenie wszelkim czynnościom dłużnika zmierzającym do udaremnienia egzekucji. Na dłużnika zajętej wierzytelności nałożony jest obowiązek współpracy z organem egzekucyjnym. Po dokonaniu zajęcia nie jest skuteczne wobec wierzyciela rozporządzanie zajętą wierzytelnością przez dłużnika, jak i podejmowanie przez dłużnika zajętej wierzytelności jakichkolwiek czynności, które to rozporządzanie umożliwiają. W świetle powyższych rozważań, w sprawie zaistniały podstawy do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku i jednocześnie Sąd nie stwierdził okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.