I SA/Ol 481/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Ł. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 9 lipca 2015r. złożonym wraz ze skargą, skarżący Ł. S., reprezentowany przez pełnomocnika M. S. jego matkę, zwrócił się o ustanowienie doradcy podatkowego. Następnie w piśmie z dnia 27 sierpnia 2015r. uzupełnił złożony wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi z dnia 9 lipca 2015r. wskazał, że wnosi o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w osobie E. Z. z Kancelarii Doradztwa Podatkowego w "[...]". Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżący utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 800 zł brutto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema córkami. Żona uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 2.100 zł. brutto miesięcznie. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2. Nie posiada innego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000,00 zł. Wskazał, iż jego żona również nie posiada żadnych zasobów majątkowych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż dochody jego rodziny obciążone są bardzo wysokim kredytem zaciągniętym na budowę własnego domu. Dodał, że opłaty związane z ustanowieniem pełnomocnika pozbawiłyby jego rodzinę środków do egzystencji. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżący wyjaśnił, iż zarówno on jak i jego rodzina nie korzystają z pomocy rzeczowej oraz finansowej osób trzecich, w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazał na następujące miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny: kredyt hipoteczny 1.350 zł, ubezpieczenie domu 45,75 zł, energia elektryczna 236,50 zł, woda 50,00 zł, ścieki 84,00 zł, opał 200 zł, telefon 250 zł, TV z Internetem 89 zł, wywóz odpadów 34 zł, podatki (wieczysta dzierżawa, rolny) 57,66 zł i 48,33 zł, ubezpieczenie samochodu 34,00 zł, eksploatacja samochodu 470 zł, opłata za przedszkole 250 zł, koszty wyżywienia i odzieży 1.700 zł, środki czystości 200 zł, pomoc finansowa udzielana matce M. S. 150 zł. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż koszty związane z utrzymaniem nieruchomości położonej w "[...]" ponosi jego brat F. S., natomiast nieruchomości położonej w "[...]" ponosi wnioskodawca wraz z żoną. Wskazał, iż nie posiada lokat terminowych. Podniósł, iż działalność gospodarczą prowadzi na zasadach ryczałtu i nie ma obowiązku składania deklaracji VAT -7, w związku z czym nie może w tym zakresie wypełnić wezwania. Wskazał, iż nie posiada środków trwałych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ jest operatorem koparko-ładowarki i wykonuje usługi na sprzęcie należącym do osób lub firm wynajmujących jego usługi. Dodał, iż posiada działkę położoną w "[...]" zabudowaną domem wolnostojącym o powierzchni użytkowej 115,60 m2, samochód osobowy marki "[...]" rok produkcji 2001, którego jest współwłaścicielem. Nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów o wartości większej niż 5000 zł, oszczędności i papierów wartościowych. Oświadczył, iż w okresie od 1 stycznia 2013r. do 28 września 2015r. nie nabył, jak również nie zbył żadnego z ww. składników majątku. Nie posiada także polisy ubezpieczeniowej. Oświadczenie o podobnej treści złożyła również małżonka skarżącego. Wskazała, iż nie posiada lokat terminowych, nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych powyżej 5.000 zł, papierów wartościowych. W podanym okresie czasu nie nabyła jak również nie zbyła żadnych składników majątkowych. Nie posiada polis ubezpieczeniowych. Jest współwłaścicielką wraz z mężem domu położonego w "[...]". Do złożonych oświadczeń załączono kserokopię aktu notarialnego z dnia 25 października 2012r. w przedmiocie darowizny Ł. S. ½ części udziału w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni 826 m2 oraz własności budynku mieszkalnego o powierzchni 109,75 m2 położonych w "[...]" o wartości określonej przez strony na 100.000,00 zł na rzecz F. S. (k.35-36). Przedłożono kserokopię dokumentu umowa preferencyjnego Kredytu hipotecznego "Rodzina na swoim", z którego wynika okoliczność zaciągnięcia przez Ł. i K. S. kredytu w wysokości 357.000,00 zł (k. 37). Następnie przedłożono dokumenty potwierdzające ponoszone wydatki: energia elektryczna za okres 2 miesięcy – 473,77 zł (k. 38), TV i Internet 121,87 zł (k. 39), woda i ścieki za okres 30.07.2015r. do 06.10.2015r. 582,55 zł (k. 40), przedszkole córki 209 zł (k. 48). Przedłożono kserokopię upomnienia z dnia 9 stycznia 2015r. Wójta Gminy "[...]" w przedmiocie zaległości z tytułu nieopłaconych podatków od nieruchomości w łącznej wysokości 1.115,20 zł (k. 41-42). Przedłożono również kserokopię polisy ubezpieczeniowej na dom na łączną kwotę składki w wysokości 603,60 zł (k. 43-44), kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu "[...]" (k.45) oraz ubezpieczenia OC na samochód (k. 46). Przedłożono kserokopię z wyciągu z operatu szacunkowego nieruchomości (k. 47). Na wniosek pełnomocnika strony przedłużono termin do złożenia dodatkowych dokumentów do dnia 6 listopada 2015r. z uwagi na pobyt zagraniczny Ł. i K. S. oraz brak dostępu przez pełnomocnika do wszystkich wymaganych w wezwaniu z dnia 5 października 2015r. dokumentów. W dniu 9 listopada wpłynęło do tutejszego Sądu pismo pełnomocnik strony, nadane w dniu 6 listopada 2015r., z wnioskiem o kolejne przedłużenie terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów w związku z nieotrzymaniem odpisów PIT 14 za rok 2014 oraz dokumentów z ZUS dotyczących odprowadzanych składek, które skarżący ma otrzymać w dniu 9 listopada 2015r. Do pisma załączono wydruk komputerowy dotyczący potwierdzenia wpłaty składki ubezpieczeniowej za samochód z dnia 2 września 2015r. na kwotę 352,00 zł (k.53). Załączono również kserokopię pisma dotyczącego wysokości i rodzaju składki ZUS za miesiąc październik 2015r (k. 54). W dniu 9 listopada złożono odpisy deklaracji podatkowych za rok 2014, PIT 37 i PIT/0 małżonków S. (k. 57-65), z których wynika, iż uzyskali oni w roku 2014 łączny dochód po odliczeniach w wysokości 56.554,48 zł. Przedłożono również wezwanie do zapłaty z dnia 5 listopada 2015r. z SKOK w "[...]", z którego wynika zaciągnięcie kredytu przez K. S. w dniu 21 maja 2013r. na kwotę 4.500 zł (k. 66). Przedłożono również dokumenty potwierdzające opłatę za telefon w wysokości 250 zł (k.67), abonament za telewizję w wysokości 62 zł (k.68), raty kredytu w wysokości 1.100 zł (k. 69, 70), opłaty za telefon 250 zł (k. 71), raty kredytu w wysokości 500 zł (k. 72), opłaty za Internet 35 zł (k.73), raty kredytu w wysokości 1.600 zł (k. 74), opłaty za telewizję 59 zł (k.75), raty kredytu 1.600 zł (k. 76) , opłaty za Internet 35 zł (k.35), opłaty za energię 500 zł (k. 78), raty kredytu 1.550 zł (k. 79). Z uwagi na przedłożenie w dniu 9 listopada 2015r. dodatkowych dokumentów, takich jak deklaracje podatkowe oraz potwierdzenia ponoszenia kosztów utrzymania, nie zachodziła potrzeba dalszego przedłużenia terminu do przedłożenia dokumentów o co wnioskowała pełnomocnik w piśmie z dnia 6 listopada 2015r. Jednocześnie nie wnoszono o przedłużenie terminu z uwagi na utrudnienia w uzyskaniu wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawca, pomimo przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, nie wypełnił w całości skierowanego do niego wezwania i nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych nie złożył również oświadczenia w zakresie nieposiadania takich rachunków przez niego i jego żonę, natomiast pozostałe podane we wniosku o przyznanie tego prawa fakty pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi sytuacji finansowej i dochodów. Dlatego też na podstawie przedłożonych dokumentów i oświadczeń nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów zainicjowanego skargą postępowania i kosztów ustanowienia pełnomocnika, jest niemożliwe. Skarżący wezwaniem z dnia 5 października 2015r. zobligowany został do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych (osobistych i firmowych), lokat terminowych posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – wspólnych i osobistych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (tj. od 01.04.2015r. do 30.09.2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca oświadczył, iż "nie posiadam lokat terminowych" oświadczenie tej samej treści złożyła jego żona. Oświadczenie skarżącego i jego żony, o powyższej treści, nie jest wystarczające i nie wypełnia wystosowanego do niego wezwania. Skarżący był bowiem zobowiązany do złożenia oświadczenia nie tylko w zakresie posiadania lokat terminowych, ale również w pierwszej kolejności do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wspólnych, osobistych, firmowych za okres sześciu miesięcy. Wskazać należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wskazanych dokumentów źródłowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada. Wyjaśnienie, iż nie posiada lokat terminowych nie jest tożsame z nieposiadaniem rachunków bankowych. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez wnioskodawcę wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu sześciomiesięczny okres umożliwiałaby ustalenie czy wnioskodawca posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi oraz rodzaj ponoszonych wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Natomiast lakoniczne wyjaśnienia skarżącego o nieposiadaniu lokat terminowych nie wystarczają do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócenia również uwagi wymaga rozbieżność pomiędzy deklarowanymi dochodami (2.900 zł brutto), a ponoszonymi wydatkami (5.247 zł). Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody obiektywnie jest niemożliwa, zaś skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa comiesięczny deficyt finansowy w wysokości około 2.300 zł. Co więcej wskazał, iż nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy osób trzecich (finansowej czy rzeczowej) w zakresie pokrywania kosztów utrzymania, a nadto pomaga finansowo matce. Pośrednio świadczy to albo o zawyżeniu deklarowanych wydatków, albo o zaniżeniu dochodów. Wskazywany wyjątkowy charakter prawa pomocy nie pozwala na interpretowanie wynikających z tego wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 października 2015r., sygn. akt II FZ 836/15 (publ. CBOiS) w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony rzeczywista sytuacja materialna wnioskodawcy nie została wykazana. Skoro zatem przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając znacznie wpływy finansowe, to wiarygodność przedstawionych informacji została podważona, a wniosek o przyznanie prawa pomocy może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Odnosząc się do rodzaju ponoszonych przez skarżącego i jego rodzinę kosztów wskazać należy, iż obciążenia finansowe powstałe w wyniku zaciągnięcia zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1468/14, publ. CBOiS). Generalnie okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek, kredytów) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy. Okoliczność ta stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Dlatego też stwierdzić należy, że skoro skarżący może ponosić koszty spłacanych rat kredytu w wysokości 1.350 zł, to może również poczynić oszczędności tytułem niezbędnych kosztów postępowania. Skarżący nie wykazał przy tym, aby zalegał ze spłatą kredytu hipotecznego, przeciwnie przedstawił dokumenty potwierdzające spłaty kolejnych rat (k. 69, k. 70, k. 72, k. 74, k. 76, k. 79). Zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10 publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.