I SA/Ol 481/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W skardze Ł.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r., zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazano, że rodzinę skarżącego obciąża wysoki kredyt zaciągnięty na budowę domu o powierzchni 120 m². Podatnik prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem niepełnoletnich dzieci. Dochody rodziny wynoszą 2.900 zł miesięcznie brutto. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwanie z dnia 5 października 2015 r., skarżący podał, że jego rodzina nie korzysta z pomocy rzeczowej oraz finansowej osób trzecich. Ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny, z tytułu: kredytu hipotecznego - 1.350 zł, ubezpieczenia domu - 45,75 zł, podatków (wieczysta dzierżawa, rolny) - 57,66 zł i 48,33 zł, ubezpieczenia samochodu - 34 zł, eksploatacji samochodu - 470 zł i opłaty za przedszkole 250 zł oraz za energię elektryczną - 236,50 zł, wodę - 50 zł, ścieki - 84 zł, opał - 200 zł, telefon - 250 zł, TV z internetem - 89 zł, wywóz odpadów - 34 zł, zakupu środków czystości 200 zł i pomocy finansowej udzielanej matce - 150 zł. Koszty wyżywienia i odzieży wynoszą 1.700 zł. Wydatki na utrzymanie nieruchomości położonej w K. przy ul. "[...]" ponosi brat F., natomiast wnioskodawca wraz z żoną ponoszą koszty utrzymania nieruchomości przy ul. "[...]". Skarżący prowadzi działalność gospodarczą na zasadach ryczałtu i nie ma obowiązku składania deklaracji VAT -7. Nie posiada środków trwałych, ponieważ jest operatorem koparko-ładowarki i wykonuje usługi na sprzęcie należącym do osób lub firm wynajmujących te usługi. Jest współwłaścicielem wyprodukowanego w 2001 r. samochodu osobowego marki "[...]". Wnioskodawca przedłożył m.in. kserokopię aktu notarialnego z dnia "[...]’, na mocy którego darował na rzecz brata F.S. ½ części udziału w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni 826 m2 oraz własności budynku mieszkalnego o powierzchni 109,75 m2 położonych w K. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, uznając, że wobec niewyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego nie jest możliwe stwierdzenie, iż strona nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. W sprzeciwie od tego postanowienia podniesiono, że wskazanie w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy kwoty dochodów z działalności gospodarczej w wysokości 800 zł wynika z pomyłki. Skarżący zatrudniony był wcześniej na etacie, jednak wobec niewywiązywania się byłego pracodawcy z obowiązków płatnika i ogłoszenia upadłości, podjął decyzję o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyciągi z rachunków bankowych nie zostały przedstawione wraz z innymi dokumentami z uwagi na upływ wyznaczonego terminu. Rodzina skarżącego zalega z opłatami, zaś aktualnie brakuje środków na pokrycie raty kredytu hipotecznego. Z kredytem tym związany jest kredyt bankowy żony na kwotę 4.500 zł. Obecnie skarżący i wraz z żoną nie mają żadnej zdolności kredytowej i nie mogą liczyć na pomoc rodziny. Nie są w stanie pokryć bardzo wysokich kosztów sądowych, a każde następne obciążenie pozbawi rodzinę środków do egzystencji. Wezwaniem z dnia 16 grudnia 2015r. Sąd wezwał skarżącego trybie art. 255 p.p.s.a., pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, do uzupełnienia wniosku i uprawdopodobnienia w terminie 7 dni, powoływanych w nim okoliczności odnośnie aktualnej sytuacji i stanu majątkowego, poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, w tym m.in.: - zaświadczeń byłego pracodawcy o wysokości otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia, - kopii ewidencji przychodów, z której wynika wysokość przychodu z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres od stycznia do listopada 2015 r., - wyciągów z rachunków bankowych (osobistych i firmowych) skarżącego i jego żony za okres od 1 czerwca do 30 listopada 2015 r.; - dowodu potwierdzającego zaciągnięcie przez żonę skarżącego kredytu bankowego na kwotę 4.500 zł i dowodów spłaty rat tego kredytu. Powyższe wezwanie zostało prawidłowo doręczone pełnomocnikowi strony. Pomimo upływu wyznaczonego terminu, strona nie udzieliła odpowiedzi i nie złożyła żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 maja 2015 r. poz. 658). Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy, przepisy p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Z powołanych przepisów wynika, że do postępowań wszczętych od dnia 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało jednak wszczęte przed tą datą, (skargę wniesiono 11 lipca 2015 r.), a zatem zastosowanie znajduje w tym przypadku przepis art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r.. Zgodnie z tym uregulowaniem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (p. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (p. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone wydatki. W orzecznictwie NSA utrwalił się również pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe uwagi zauważyć należy, że w świetle rozpoznawanego wniosku źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest dochód z jego działalności gospodarczej oraz pracy żony. Strona nie wykazała jednak wysokości tych dochodów, podnosząc w sprzeciwie, że podana w formularzu wniosku kwota 800 zł to efekt pomyłki. Dokumenty potwierdzające wysokość dochodów rodziny miała przedstawić w okresie późniejszym. Pomimo tej deklaracji i wezwania Sądu, wysokości tych dochodów jednak nie podała. Nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu Sądu okres, na podstawie których można by wysokość tych dochodów ustalić. Ponadto, pomimo wezwania z dnia 16 grudnia 2015 r., strona nie wyjaśniła kwestii kredytu bankowego na kwotę 4.500 zł, zaciągniętego przez małżonkę. Nie przedstawiła też zaświadczeń byłego pracodawcy o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia, choć gotowość do ich przedłożenia sama zadeklarowała w sprzeciwie. W tej sytuacji uznać należało, że w związku z rozpoznawanym wnioskiem nie zostały wyjaśnione przyczyny rozbieżności pomiędzy wskazaną w nim wysokością dochodów (2.900 zł brutto) i kwotą wydatków ponoszonych na utrzymanie (5.247 zł). Strona nie podała, w jaki sposób pokrywa miesięczny deficyt finansowy w wysokości około 2.300 zł, w sytuacji, gdy jednocześnie zaprzeczyła, aby korzystała z pomocy osób trzecich, natomiast podała, że pomaga finansowo matce. Mając zatem na uwadze, że strona skarżąca nie przedstawiła stosownych dokumentów źródłowych w celu potwierdzenia podnoszonej, trudnej sytuacji majątkowej i nie zostały tym samym wyjaśnione wskazane przez Sąd istotne okoliczności i wyłaniające się wątpliwości, to brak było podstaw do przyjęcia, że sytuacja ta nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Powyższe skutkowało odmową przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a.. Wobec niewykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, na marginesie wskazać jednak należy, że przeciwnie do argumentacji sprzeciwu, podstaw do uwzględnienia wniosku nie można dopatrywać się w tym, że skarżący spłaca kredyt bankowy, skoro jego uzyskanie nie było związane z realizacją najpilniejszych potrzeb bytowych. Podobnie należy ocenić argumentację odwołującą się do istnienia hipoteki na nieruchomości skarżącego, w sytuacji, gdy wpis hipoteki w księdze wieczystej nie pozbawia właściciela nieruchomości z możliwości korzystania z niej i pobierania z niej pożytków, jak również nie stanowi przeszkody w rozporządzaniu nieruchomością. Niekwestionowanym przy tym w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego jest, że fakt posiadania nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11, Lex nr 786724), zaś zaciągnięcie zobowiązań kredytowych jest indywidualną decyzją strony i nie może skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych, bez wykazania zagrożenia bytu skarżącego i jego rodziny (postanowienie NSA z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1468/14, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanego wyżej art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 245 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.