I SA/Ol 521/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 grudnia 2011 r. R.D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, że w związku z wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowienia z dnia 5 grudnia 2011r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie mając żadnych środków finansowych pozbawiony został możliwości obrony swoich racji. Dlatego też wniósł o "pomoc prawną do ustanowienia radcy prawnego" i sporządzenia w jego imieniu zażalenia. W końcowej części uzasadnienia wniosku skarżący zawarł zaś sformułowanie "Proszę o złożenie zażalenia". Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż R.D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada majątku i nie osiąga żadnych dochodów. Z ustaleń przeprowadzonego postępowania w związku ze złożonym przez R.D. w sprawie o tej samej sygnaturze, wnioskiem z dnia 15 września 2011r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wynika natomiast, że od sierpnia 2007 r. jest On bezrobotny i bez prawa do zasiłku. Od tego czasu nie osiąga żadnych dochodów. Posiadane przez stronę rachunki bankowe podlegają zajęciu przez komornika sądowego. W 2010 r. skarżący uzyskał prawo pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w związku z czym zapłacił kwotę 1.500 zł. Środki te pożyczył od rodziców. W związku z uwzględnieniem przez Sąd skargi, kwota ta została mu zwrócona, jednakże przejął ją komornik. Według oświadczenia skarżącego, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny na rzecz dwóch córek, jednakże za zgodą byłej żony i córek, nie uiszcza należnych z tego tytułu świadczeń. W odpowiedzi na skierowane w postępowaniu z wcześniejszego wniosku, wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawca wyjaśnił, iż zamieszkuje w W. w lokalu stanowiącym własność byłej żony, która przebywa poza granicami kraju. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie 590 zł i składają się na nie: czynsz w wysokości 410 zł, opłata za energię 90 zł oraz opłata za telewizję i internet w wysokości 90 zł. Wyjaśnił ponadto, iż ze względu na trudną sytuację materialną nie jest w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego względem studiujących córek. Starsza z nich, A.D., prowadzi od 2007 r. działalność gospodarczą we własnym lokalu w E. jako kosmetyczka, jednakże nie osiągnęła w bieżącym roku dochodu z tego tytułu. Wnioskodawca posiada rachunek osobisty, na którym od 8 lat widnieje debet w wysokości 17.500 zł. Dysponuje także kartą kredytową z wykorzystanym w całości limitem w kwocie 7.000 zł. Odsetki od salda debetowego na koncie i odsetki od karty kredytowej oraz koszty żywności pokrywa córka A.D., która nieregularnie uiszcza również koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Córka opłaciła także "warunkowo" należny w niniejszej sprawie wpis od skargi ze środków pieniężnych jakie uzyskała z kredytu zaciągniętego na działalność gospodarczą. Jednakże w tym roku nie uzyskała jeszcze dochodu i jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Trudności finansowe córki związane są także z zakupem mieszkania w W. w 2008 r. o wartości 728.000 zł, na który zaciągnęła kredyt denominowany we franku szwajcarskim. Ponadto, jak wskazał Wnioskodawca, Jego córka ma całkowicie wykorzystaną linię kredytową na prowadzoną działalność gospodarczą (-84.900 zł). Obciążąją Ją również zaciągnięty kredyt gotówkowy na spłatę rat kredytu hipotecznego oraz na zapłatę wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o zwrot córce warunkowo opłaconego wpisu od skargi w wysokości 3.649 zł. Skarżący podniósł ponadto, że także Jego rodzice T. i M.D. znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Do pisma dołączył m.in. historię rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia do 1 października 2011 r. oraz informacje o wysokości zadłużenia na karcie kredytowej i o wysokości salda debetowego. Odmawiając w oparciu o poczynione ustalenia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 grudnia 2011r. o sygn. jak wyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zwrócił uwagę, iż w świetle regulacji prawnych art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a, to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. Oceniając wniosek skarżącego Sąd stwierdził zaś, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił. Wątpliwości Sądu wzbudziło przede wszystkim oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym nie osiągał On żadnych dochodów od 2007 r., przy jednoczesnym wskazaniu na źródło finansowania ponoszonych przez Niego wydatków w postaci pomocy uzyskiwanej od córki A.D. Według wyjaśnień strony, córka pokrywa nieregularnie koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj.: opłaty za czynsz, energię, telewizję i internet. Ponadto ponosi koszty spłaty odsetek od wykorzystanego salda debetowego i limitu kredytowego, jak również przekazuje stronie symboliczne wpłaty na żywność. Z przedłożonej przez skarżącego historii rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia do 1 października 2011 r. wynika, że córka dokonywała wpłat na rachunek skarżącego, z których pokrywane były odsetki od salda debetowego w wysokości ok. 250 zł miesięcznie, opłaty za prowadzenie rachunku, spłaty karty kredytowej, opłaty na rzecz Towarzystwa A oraz rachunki za abonament telewizyjny i internetowy w wysokości od 32,57 zł do 100 zł miesięcznie. Całość w/w wydatków łącznie z kosztami utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł (czynsz i opłata za energię) ponosiła zatem córka, która, jak wskazał skarżący, w bieżącym roku nie osiągnęła żadnego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. Opłacać miała ona również raty kredytu mieszkaniowego w wysokości ok. 3.500 zł miesięczne oraz odsetki od innych kredytów zaciągniętych na prowadzoną przez Nią działalność gospodarczą i od limitów posiadanych na kartach kredytowych. Wyjaśnienia skarżącego, w świetle których ciężar finansowania Jego wydatków przejęła w istocie córka, nie osiągająca w 2011 r. żadnych dochodów i z trudnościami spłacająca własne zobowiązania, Sąd uznał za nie zasługujące na wiarę. Sprzeczne w istocie wyjaśnienia co do sytuacji materialnej córki, która jak sam skarżący wskazał, z jednej strony finansuje ponoszone przez Niego wydatki, z drugiej zaś – nie osiąga żadnego dochodu, nie mogły tym samym stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się natomiast do dokonanej przez córkę skarżącego "warunkowej" zapłaty wpisu sądowego od skargi, Sąd wskazał w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 grudnia 2011r., że złożenie do banku dobrowolnej dyspozycji przelewu kwoty w wysokości 3.649 zł oznacza, iż poniesienie wpisu od skargi nie było obciążeniem ponad możliwości strony. Wezwany pismem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 grudnia 2011r. do wyjaśnienia, czy zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 grudnia br. sformułowanie "Proszę o złożenie zażalenia", należy traktować jako zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 5 grudnia 2011r., R.D. nie udzielił odpowiedzi. W piśmie z dnia 12 stycznia 2012 r. zatytułowanym "uzupełnienie wniosku" zwrócił się zaś ponownie o przyznanie "pomocy prawnej w zakresie ustanowienia Radcy Prawnego", który jak podał skarżący: "będzie mnie reprezentował przy składaniu kasacji dotyczącej postanowienia o odmowie pomocy prawnej z 5 grudnia 2011r.". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a.. W myśl § 3 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie NSA utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, NSA wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać je za niewiarygodne, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Oceniając wniosek skarżącego z dnia 14 grudnia 2011r.w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Podkreślić na wstępie należy, iż w związku z tym wnioskiem skarżący nie wskazał na jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne, inne niż we wcześniejszym, zakończonym postanowieniem Sądu z dnia 5 grudnia 2011r. o tej samej sygnaturze, postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z formularza złożonego w dniu 14 grudnia 2011r. wniosku wynika jedynie, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie uzyskuje dochodów. W uzasadnieniu skarżący podniósł zaś ogólnie, że nie mając żadnych środków finansowych pozbawiony został możliwości obrony swoich racji. Z tych też względów ocenę, czy zaistniały przesłanki do przyznania tego prawa poprzez ustanowienie radcy prawnego Sąd oparł na dotychczasowych ustaleniach, na tle których, jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia z 5 grudnia 2011r., pozostają nie wyjaśnione przez wnioskodawcę pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., istotne wątpliwości. Dotyczy to w szczególności wyjaśnień skarżącego, w świetle których ciężar finansowania Jego wydatków spoczywał na córce A.D., która w 2011 r. nie osiągnęła żadnego dochodu i sama posiada znaczne trudności ze spłatą obciążających Ją zobowiązań. Tym bardziej, gdy według powyższych wyjaśnień ponosi ona nie tylko wydatki związane z zapewnieniem minimum egzystencji strony, ale również z tytułu spłaty odsetek od kredytu, wpłat do towarzystwa ubezpieczeniowego, czy abonamentu za usługi telewizyjne i internetowe. Sprzeczne w istocie wyjaśnienia co do sytuacji materialnej córki, która jak sam skarżący wskazał, z jednej strony finansuje ponoszone przez Niego wydatki, z drugiej zaś – nie osiąga żadnego dochodu, nie mogły stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji bowiem, gdy strona wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać w sposób jasny i przekonywujący zasadność tego wniosku. W sytuacji przedstawienia przez stronę budzących wątpliwości danych odnośnie sytuacji finansowej, Sąd nie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W świetle zaprezentowanych na wstępie wywodów odnoszących się do art. 246 § 1 p.p.s.a., wskazać należy, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona przedstawiła niepełne i niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.