I SA/Ol 537/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. Argumentując wniosek trudną sytuacją materialną, skarżący wskazał, że do chwili obecnej utrzymywał się ze środków pozostałych po sprzedaży w 2012 r. gospodarstwa rolnego. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pracuje. Koszty utrzymania domu pokrywa syn B. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem, córką i konkubiną, czy czym dochody uzyskuje jedynie jego syn B. w wysokości ok. 2.000 zł brutto miesięcznie z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 160m2, pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 80 m2 oraz fermy drobiu o powierzchni 1.150m2 położonej na działce o powierzchni 0,98 ha. Nieruchomość w L. obciążona jest hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego na kwotę 714.673,73 zł. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwanie z dnia 31 lipca 2014 r., skarżący wyjaśnił, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jego rodziny obejmują energię elektryczną w wysokości 300-400 zł, wodę 50-60 zł, nieczystości 36 zł, ogrzewanie w wysokości 250 zł, ubezpieczenie nieruchomości w wysokości 80 zł, podatek od nieruchomości w wysokości 29 zł oraz koszty wyżywienia w wysokości 1.200 zł. Telewizję satelitarną i telefon komórkowy opłaca syn C., zaś telefon stacjonarny jest zarejestrowany na firmę syna B. Wnioskodawca wyjaśnił również, że jest właścicielem samochodu osobowego Mitsubishi Pinin z 2002 r. o wartości rynkowej 8.000 zł oraz nieruchomości w L. tj. działki o powierzchni 0,98 ha zabudowanej fermą i budynkiem mieszkalnym o wartości ok. 500.000 – 600.000 zł. Jego syn B. prowadzi firmę A, która za 2013 r. przyniosła stratę w wysokości 3.100 zł pokrytą ze zwrotu podatku VAT. Pozostała kwota ze zwrotu podatku przeznaczona została na bieżącą działalność gospodarczą. Działalność ta prowadzona jest w zakresie urządzeń do energii odnawialnej (solary, ogniwa fotowoltaiczne, pompy ciepła). Jest to działalność sezonowa charakteryzująca się mniejszymi dochodami w tzw. "martwym okresie" zimowym. Dodał, iż wszystkie składniki majątku należące do firmy A zostały zakupione z dotacji z Powiatowego Urzędu Pracy w wysokości 20.000 zł, które na chwilę obecną posiadają wartość około 5.000 zł. Skarżący wyjaśnił również, że zarówno on, jak i jego konkubina, nie posiadają rachunków bankowych, polis ubezpieczeniowych i oszczędności. Wskazał, iż konkubina jest współwłaścicielką z byłym mężem mieszkania położonego w K. o wartości około 100.000 – 120.000 zł. Podał, iż z uwagi na nieosiąganie dochodów zarówno on, jak i jego konkubina, nie składali zeznań podatkowych. Jednocześnie wnioskodawca przy piśmie z dnia 14 sierpnia 2014 r. nadesłał wydruki historii rachunku bankowego syna B. za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2014 r., kopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki na utrzymanie domu oraz kopie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez syna B., tj. spisu środków trwałych, załącznika do umowy z dnia "[...]" zawartej z Powiatowym Urzędem Pracy, analizy finansowej za 2014 r., spisu z natury na dzień 13 stycznia 2014 r., deklaracji i korekt deklaracji VAT -7 od stycznia 2013 r. do czerwca 2014 r. Postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oceniając, że złożone przez skarżącego oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zakwestionował stwierdzenie, że nie wykazał on w dostateczny sposób powodów, dla których nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wskazał, że istotne informacje dotyczące źródła dochodów i majątku podał w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz w piśmie z dnia 14 sierpnia 2014 r. Jako niezrozumiałe ocenił stanowisko, że obowiązek uiszczenia kosztów sądowych spoczywa na jego synach, którzy, jak podkreślił, są zaangażowani w pomoc ojcu w wystarczający, mocno obciążający ich budżety, sposób. Odnosząc się zaś do stwierdzenia ww. postanowienia o potencjalnych możliwościach zarobkowania związanych z posiadaniem fermy drobiu, wskazał, że do podjęcia działalności gospodarczej w zakresie np. hodowli drobiu niezbędne jest posiadanie środków finansowych rzędu kilkuset tysięcy złotych lub zdolności kredytowej, co w jego przypadku jest wykluczone z uwagi na złą historię kredytową i obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową na kwotę ponad 714.000 zł. Zdaniem strony, informacje podane we wcześniejszych pismach były wystarczające i w pełni odpowiadały rzeczywistości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 zd. 1 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany w powołanym wyżej przepisie p.p.s.a. uszczerbek należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (p. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można jednak chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych. Skoro bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi przy tym pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (p. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl.: Lex nr 101042). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (p. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Rozpoznając złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia we wnioskowanym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na aktualnym etapie postępowania odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, tj. 5.852 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał bowiem, że w jego sytuacji zaistniała przesłanka przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i w nadesłanych kopiach dokumentów) okoliczności należy stwierdzić, że powstały wątpliwości co do źródeł finansowania ponoszonych przez skarżącego wydatków na utrzymanie, które – pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. – nie zostały usunięte. Wezwaniem tym wyraźnie zobligowano skarżącego do wskazania, czy korzysta on z pomocy finansowej lub rzeczowej innych osób w związku z jego oświadczeniem, że nie osiąga żadnych dochodów, jak również zobligowano go do podania zakresu tej pomocy oraz uprawdopodobnienia, iż osoba udzielająca pomocy posiada stosowną zdolność finansową. Wezwanie to było m.in. konsekwencją oświadczenia wnioskodawcy, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z konkubiną oraz dwojgiem dzieci, tj. pełnoletnim synem i niepełnoletnią córką, przy czym dochody osiąga jedynie jego syn w wysokości ok. 2.000 zł miesięcznie. W odpowiedzi wnioskodawca złożył wyjaśnienia odnoszące się do działalności gospodarczej prowadzonej przez jego syna B. pod firmą A, jak również przedłożył szereg dokumentów dotyczących tej działalności, w tym przede wszystkim historię związanego z tą działalnością rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2014 r., ale także kopie następujących dokumentów: spis środków trwałych, załącznik do umowy z dnia "[...]" zawartej z Powiatowym Urzędem Pracy, analizę finansową za 2014 r., spis z natury na dzień 13 stycznia 2014 r., deklaracje i korekty deklaracji VAT -7 od stycznia 2013 r. do czerwca 2014 r. W ocenie Sądu, przedłożone przez wnioskodawcę kopie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej syna nie potwierdziły możliwości finansowania wszystkich zasadniczych potrzeb 4 – osobowej rodziny wyłącznie ze środków pochodzących z tej działalności. Skoro bowiem w świetle oświadczenia skarżącego miesięczny dochód z tej działalności wynosi 2.000 zł brutto, zaś jednocześnie ponoszone przez rodzinę strony wydatki oscylują w granicach 1.954 – 2.055 zł (w tej kwocie nie uwzględniono wydatków wskazanych jako finansowanych przez syna C., jak również niesprecyzowanych przez stronę wydatków na leczenie, zakup ubrań, środków czystości czy też kosztów utrzymania samochodu Mitsubishi Pinin, rok prod. 2002 r.), trudno uznać, by podane przez skarżącego przychody z działalności gospodarczej syna stanowiły jedyne i wystarczające źródło finansowania wydatków całej rodziny. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, przedstawione przez niego dane dotyczące wysokości wydatków rodziny oraz źródeł finansowania jej bieżących potrzeb nie były jasne i nie usuwały wszystkich powstałych w związku z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy wątpliwości co do tego, w jaki sposób wnioskodawca zabezpiecza potrzeby bytowe swoje i swojej rodziny. Za niezrozumiałe w tym zakresie należy uznać zarzuty sprzeciwu, że w postanowieniu z dnia 9 września 2014 r. zawarto sugestie, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych spoczywa na synach skarżącego. Podkreślić w związku z tym należy, że analiza możliwości płatniczych syna B. jest wyłącznie konsekwencją wskazania przez skarżącego, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, co oznacza, że dochody osiągane przez któregokolwiek z członków tego gospodarstwa służą realizacji potrzeb całego gospodarstwa, czego nie wolno pominąć przy rozpatrywaniu zdolności płatniczej skarżącego. Zasadne jest również odwołanie się w tym zakresie do ustanowionego w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. W ocenie Sądu, istotny w kontekście oceny zasadności złożonego w tej sprawie wniosku był również sposób wykorzystania przez wnioskodawcę środków pieniężnych otrzymanych w związku ze sprzedażą gospodarstwa rolnego w 2012 r. Jeśli bowiem, tak jak twierdzi wnioskodawca środki te stanowiły źródło utrzymania jego rodziny od 2012 r. do chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, musiały być one znaczne, a zatem sposób i czas ich wykorzystania nie mógł pozostać bez wpływu na ocenę jego możliwości płatniczych, a tym samym również na ocenę istnienia bądź nieistnienia przesłanek zastosowania instytucji prawa pomocy. Do wyjaśnienia tej okoliczności skarżący został zobowiązany wezwaniem z dnia 31 lipca 2014 r., jednakże pomimo wezwania, nie podał wysokości środków uzyskanych ze sprzedaży; nie wskazał też, czy posiadał inne składniki majątkowe w okresie od 1 stycznia 2012 r. Tym samym uchylając się od przedstawienia tego istotnego aspektu swej sytuacji finansowej, uniemożliwił Sądowi dokonanie bezsprzecznej oceny, czy rzeczywiście, tak jak podnosił, nie posiadał możliwości uregulowania wpisu sądowego od skargi. W przedmiocie zaś kwestionowanego w sprzeciwie w szczególnie akcentowany sposób wpływu na ocenę zasadności wniosku okoliczności niewykorzystywania majątku nieruchomego, przypomnieć należy, że według oświadczenia skarżącego, jest on właścicielem domu o powierzchni 160 m2, pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 80 m2 oraz fermy drobiu o powierzchni 1.150 m2 położonej na działce o powierzchni 0,98 ha. Sąd podziela w pełni niejednokrotnie wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11, opubl. Lex nr 786724), zwłaszcza gdy, tak jak w niniejszej sprawie, nieruchomość ta jest przystosowana do prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem może i powinna przynosić potencjalne dochody. W odniesieniu do twierdzeń sprzeciwu, że uruchomienie działalności gospodarczej z wykorzystaniem fermy drobiu wymaga znacznych nakładów finansowych, co do których strona nie ma możliwości ich pozyskania, wskazać należy, że generowanie przychodów w związku z posiadaniem nieruchomości nie musi wiązać się z osobistym prowadzeniem przez stronę działalności gospodarczej, ale może stanowić źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości. W kwestii zaś argumentu strony, że nieruchomość obciążona jest hipoteką przymusową na kwotę 714.673,73 zł, wskazać należy, że dla możliwości zarobkowych, jakie wiążą się z posiadaniem majątku nieruchomego, bez znaczenia pozostaje okoliczność dokonania wpisów hipoteki przymusowej na wniosek organu egzekucyjnego. Ustanowienie takiego zabezpieczenia nie wyklucza bowiem możliwości korzystania z niej, jak również nie stanowi przeszkody w rozporządzaniu nią według uznania właściciela. Reasumując, wskazana wyżej dobrowolna rezygnacja strony z możliwości zarobkowych wiążących się z posiadaniem majątku nieruchomego oraz przedstawione powyżej wątpliwości co do źródeł finansowania jej wydatków, które wskazywały, że skarżący wbrew obowiązkowi nie wskazał wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej jego rodziny, z oczywistych względów nie dały podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego przez niego procesu sądowego. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał zaś, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.