I SA/Ol 566/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 566/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 29 października 2013 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 2,65 ha. Prowadzi gospodarstwo rolne (plantacja truskawek) oraz podejmuje prace dorywcze polegające głównie na współpracy międzysąsiedzkiej, jak pomoc przy załadunku drewna czy spulchnianie ziemi glebogryzarką w przydomowych ogródkach. Osiąga dochód miesięczny brutto w wysokości 580 zł. Wskazał, że podany adres zameldowania w G. przy ul. "[...]" jest jego byłym adresem zamieszkania, z którego został wyeksmitowany po zmianie właściciela budynku, bez przydzielenia lokalu zastępczego. Aktualnie nie posiada tytułu prawnego do żadnego lokalu mieszkalnego, a zamieszkuje w czasowo przystosowanym pomieszczeniu na terenie nieruchomości rolnej w B., której jest współwłaścicielem. Nieruchomość rolna w części (ok. 1 ha) jest wykorzystywana na plantację truskawek deserowych. Niekorzystne z tym roku warunki pogodowe, przy młodej plantacji, nie dały oczekiwanych dochodów. Natomiast środki otrzymane tytułem płatności bezpośrednich w części przypadającej na wnioskodawcę, stosownie do jego udziału w prawie własności nieruchomości (2.000 zł), zostały zajęte w toku egzekucji administracyjnej na poczet zaległych składek KRUS. Według oświadczenia strony, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. 580 zł i ponoszone są częściowo z dochodów strony, a także w znaczącej części – z pomocy najbliższej rodziny, również byłej żony, z którą wnioskodawca zamieszkuje w nieformalnym związku. Do stałych kosztów powinny być też doliczone koszty ubezpieczeń i podatków, których wnioskodawca nie jest jednak w stanie regulować. Skarżący oświadczył, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Wskazał, że opisana trudna sytuacja życiowa wynika z porzucenia działalności gospodarczej prowadzonej w K. na skutek okradzenia i zastraszenia. Zaś obecna działalność ma charakter rozwojowy, a zatem, w ocenie wnioskodawcy, ujawnianie przejściowych problemów finansowych organom pomocy społecznej przyniesie więcej strat niż zysków. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwanie z dnia 21 listopada 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wnioskodawca podał, że wraz z byłą żoną R.P. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 4,29 ha bez zaewidencjonowanych budynków. Pomieszczenia, w których zamieszkują, stanowią zaadaptowane do zamieszkania budynki po byłej chlewni z okresu PGR, do której z mediów doprowadzono tylko czasowo energię elektryczną. Skarżący podał również, że jest współwłaścicielem samochodu Volkswagen Passat, rok prod. 1995 r. Wskazał, że pomocy finansowej udziela mu syn, który pracuje w firmie komputerowej. Była żona partycypuje w kosztach utrzymania po połowie i pracuje we wspólnym gospodarstwie domowym i rolnym. Dochody w bieżącym roku z tytułu plantacji truskawek były praktycznie zerowe. Skarżący oświadczył, że nie złożył zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012 r., jednakże nie był w wyznaczonym przez Sąd terminie w stanie uzyskać potwierdzenia tej okoliczności. W załączeniu przedstawił pismo KRUS z dnia 4 października 2013 r., z którego wynikało, że posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej wysokości 2.351,80 zł, decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 r. w wysokości 4.354,73 zł, faktury dotyczące zakupu energii elektrycznej oraz historię rachunku prowadzonego przez Kasę "[...]" za okres od 5 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w dalszej części zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10 (opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Oceniając wniosek skarżącego w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których pomimo wezwania nie wyjaśniono. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W świetle powyższego wątpliwości Sądu wzbudziły rozbieżności powstałe w składanych przez skarżącego w toku postępowania oświadczeniach, który najpierw we wniosku na złożonym na urzędowym formularzu PPF podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jedynie korzysta z pomocy byłej żony, następnie zaś wskazał, że prowadzi to gospodarstwo wspólnie z byłą żoną, która partycypuje w kosztach utrzymania, przy czym nie określił on wysokości dochodów osiąganych przez byłą żonę. Wątpliwości Sądu powstały również w związku z tym, iż według oświadczenia skarżącego złożonego do formularza PPF źródłem utrzymania jego rodziny jest głównie dochód z gospodarstwa rolnego oraz dochody z prac dorywczych w łącznej wysokości 580 zł brutto miesięcznie. W opozycji do tych twierdzeń wniosku o przyznanie prawa pomocy stały bowiem wyjaśnienia złożone w piśmie z dnia 29 października 2013 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., z których wynikało, że dochód z gospodarstwa rolnego w bieżącym roku był praktycznie zerowy. Po stronie środków uzyskiwanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z których możliwe byłoby pokrywanie potrzeb życiowych skarżącego, Sąd nie uwzględnił natomiast płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, skoro, jak wynikało z oświadczenia samego skarżącego, została ona zajęta w toku egzekucji administracyjnej. W istocie zatem wnioskodawca nie przestawił żadnego wiarygodnego źródła, z którego pokrywa koszty swego utrzymania. Powołał się przy tym na pomoc członków rodziny, określając w piśmie z dnia 29 października 2013 r., że pomoc ta ma znaczący udział w finansowaniu jego wydatków, jednakże pomimo wezwania Sądu, nie przedstawił szczegółów dotyczących wysokości tej pomocy czy też jej formy oraz danych personalnych osób, które jej udzielają, co niewątpliwie mogłoby uprawdopodobnić złożone w tym zakresie wyjaśnienia. Ograniczył się natomiast jedynie do enigmatycznego wskazania, że pomocy tej udziela syn, który pracuje w formie komputerowej. Nie podał przy tym wysokości tej pomocy ani nie uprawdopodobnił w żaden sposób jej udzielania, pomimo że był do tego zobowiązany na mocy powyższego wezwania Sądu. Okoliczności te, w ocenie Sądu, świadczyły, że strona w istocie nie wskazała źródeł finansowania kosztów utrzymania jej 2 – osobowej rodziny, co uwzględniając wymownie deklarowaną przez stronę niechęć do objęcia jej systemem pomocy społecznej, budziło znaczne wątpliwości co do tego, że podane przez stronę informacje o źródłach dochodów rodziny były pełne. Wątpliwości te stały się tym bardziej uzasadnione w kontekście okoliczności wynikających z akt administracyjnych sprawy, której przedmiotem było określenie kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług w związku z przywozem oleju napędowego z Rosji na terytorium Unii Europejskiej, który, jak wynikało z tych akt, został dokonany w celach handlowych. Z ustaleń organów celnych wynikało bowiem, że skarżący w okresie od 8 lutego do 8 marca 2013 r., przekraczając systematycznie granicy RP przez przejście graniczne w G., dokonał przywozu 1.710 l oleju napędowego. Ponadto, jak wynikało z pisma procesowego Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 października 2013 r., w innej sprawie zawisłej przed Sądem o sygn. akt I SA/Ol 639/13 ustalono, że skarżący w maju 2013 r. zgłosił przywóz łącznie 1.280 l oleju napędowego. Abstrahując już od kwestii, czy przywóz ten miał charakter handlowy, czy też nie – co niewątpliwie mogłoby przekładać się na kwestię wysokości osiąganych przez stronę przychodów niezgłoszonych do opodatkowania, ale z uwagi na to, że jest aktualnie przedmiotem sporu w postępowaniu sądowym, nie mogło być przedmiotem oceny dokonywanej w niniejszym postępowaniu wpadkowym – wskazać należy, że istotne, w kontekście wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest to, że skarżący w podanych wyżej okresach posiadał środki finansowe na zakup paliwa w ww. ilościach. Niewątpliwie, jak można by sądzić po łącznej ilości przywiezionego przez wnioskodawcę na terytorium Unii Europejskiej oleju napędowego, kwoty przeznaczone na jego zakup nie mogły pochodzić z dochodów gospodarstwa rolnego, które jak sam określił skarżący, są znikome, ani tym bardziej z prac dorywczych, jakich wnioskodawca podejmuje się w ramach pomocy międzysąsiedzkiej. Ponadto wydatki na zakup paliwa musiały znacznie przekraczać wysokość powstałych w niniejszej sprawie kosztów postępowania, co dyskwalifikuje stronę do objęcia ochroną wynikającą z instytucji prawa pomocy. Skoro bowiem skarżący posiadał we wcześniejszym okresie znaczne środki pieniężne, które zdecydował się zadysponować w inny sposób, musi też mieć na uwadze, że złożony aktualnie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zostanie uwzględniony. Okoliczność ta dodatkowo wzmacniała postawioną wyżej tezę o nieprzedstawieniu przez stronę wszystkich źródeł finansowania ponoszonych przez nią wydatków. Powyższe było również uzasadnione w kontekście oświadczenia wnioskodawcy, który powołując się na fakt znikomych dochodów, jednocześnie stwierdził, że w jego sytuacji nie wystąpiła konieczność korzystania z pomocy społecznej, uzasadniając to tym, że "ujawnianie przejściowych problemów finansowych docelowo przyniesie więcej strat niż pożytków". Wątpliwości co do przedstawienia przez stronę wszystkich danych mających wpływ na ocenę jej sytuacji życiowej i materialnej powstały również w związku z przedłożeniem przez stronę historii operacji dokonanych na rachunku prowadzonym przez Kasę "[...]" za okres od 5 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. Po pierwsze wskazać należy, że na mocy wezwania Sądu wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia aktualnych wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, tj. z okresu ostatnich 6 m-cy. Tymczasem przedstawiona przez stronę dokumentacja dotyczy lat 2011 – 2012, a zatem nie może stanowić podstawy oceny obecnej sytuacji skarżącego. Po drugie zaś, powstały wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca przedłożył informacje dotyczące wszystkich jego rachunków bankowych. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu 10 września 2013 r. strona dokonała przelewu należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi z rachunku o numerze "[...]". Na tle sytuacji przedstawionej w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wątpliwości budzi również szereg innych okoliczności składających się na ocenę, że skarżący przedstawił swą sytuację w sposób nierzetelny i niewiarygodny. Przykładowo można by wskazać, że z uzasadnienia wydanej wobec skarżącego decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2012 r. wynika, że zgłosił on do objęcia płatnością grunty o pow. 6,07 ha, co pozostaje w sprzeczności z wyjaśnieniami z dnia 29 października 2013 r., że gospodarstwo rolne, którego jest współwłaścicielem ma pow. 4,29 ha oraz informacjami podanymi do formularza PPF, że posiada gospodarstwo rolne o pow. 2,65 ha. Ponadto pomimo wskazania w piśmie z dnia 29 października 2013 r., że skarżący jest współwłaścicielem samochodu osobowego, nie podano kosztów jego utrzymania i eksploatacji, co niewątpliwie również miałoby wpływ na wysokość wydatków ponoszonych przez stronę na utrzymanie. W tym miejscu wskazać również należy, że z zaprezentowanych na wstępie wywodów odnoszących się do art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.