I SA/Ol 578/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego oddala skargę T. S.A. z siedzibą w Warszawie reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Z uzasadnienia poddanego kontroli Sądu rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia 15 lutego 2017 r. Spółka zwróciła się do Prezydenta Miasta o: - stwierdzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 w związku z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.- daje również jako "O.p."), iż należność podatkowa z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 265.455,84 zł powiększoną o odsetki za okres 2003 - 2007 r., wygasła na skutek przedawnienia; - wydanie zezwolenia na wykreślenie wpisów hipoteki przymusowej w trzech księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy, pod numerami "[...]" - ewentualnie, gdyby organ nie uznał, że w sprawie doszło do przedawnienia należności podatkowej, o wskazanie czynności organu, które przerwałyby bieg przedawnienia. Postanowieniem z dnia "[...]" r. Prezydent Miasta działając na podstawie art. 216 § 1 w zw. z art. 165a § 1 O.p. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu podniósł, że ostatni środek egzekucyjny (zajęcie rachunku bankowego) zastosowano wobec strony w 2008 r.. Jednak w wyniku dokonanego przez organ zabezpieczenia zaległości podatkowych poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr "[...]"zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu. Zasadnym zatem, mając na uwadze art. 70 § 8 O.p. była zdaniem organu, odmowa wszczęcia postępowania we wnioskowanym zakresie, tj. stwierdzenia wygaśnięcia zobowiązania podatkowego i wydania zezwolenia na wykreślenie hipoteki przymusowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie, powołało w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych w świetle którego, użyty w tym przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (np.: wyrok NSA z 06 listopada 2008 r., II FSK 1097/07, LEX nr 531085; wyrok NSA z 03 lutego 2012 r., II FSK 1250/10, LEX nr 1131068; wyrok WSA w Warszawie z 22 stycznia 2007 r., III SA/Wa 3288/06, LEX nr 317285; wyrok NSA z 22 stycznia 2016 r., II GSK 1904/ 14 baza orzeczeń CBOSA). Organ zwrócił uwagę, że stosownie do treści art. 59 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek m.in. przedawnienia (pkt 9). Przedawnienie zobowiązania podatkowego oznacza, że po upływie określonego czasu zobowiązanie podatkowe (chociaż nawet niezapłacone w całości), wygasa łącznie z odsetkami za zwłokę. Jak podniesiono w uzasadnieniu postanowienia, w wyroku z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt II FSK 2269/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że po upływie okresu przedawnienia z mocy prawa, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji, przestaje istnieć szczególny stosunek zobowiązaniowy pomiędzy podatnikiem i wierzycielem podatkowym. Jeżeli więc zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa (w tym również na skutek przedawnienia), to w ocenie Kolegium, zasadnie organ podatkowy I instancji odmówił stronie wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 O.p.. W kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego za lata 2003, 2015-2017, SKO wskazało, że organ I instancji wyszedł poza zakres swojego rozstrzygnięcia. Tym niemniej, organ odwoławczy postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Jego istotą była bowiem odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zakreślonej wnioskiem stronę z dnia 10 lutego 2017 r., niezależnie od sformułowania uzasadnienia rozstrzygnięcia. Zważywszy zaś na zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 127 O.p.) organ stwierdził, że uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, stanowiłoby naruszenie art. 233 § 2 w zw. z art. 127 O.p. Powołując się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 160/16, brak było również zdaniem organu, podstawy prawnej dla wydania - w trybie decyzji administracyjnej - zezwolenia na wykreślenie wpisów hipoteki przymusowej w księgach wieczystych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzuciła organowi naruszenie: - art. 216 § 1 O.p. w zw. z art. 165 § 1 O.p. w zw. z 233 § 1 pkt 1 O.p., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, którym niezasadnie odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie, podczas gdy prawidłowa analiza dotychczas zgromadzonego materiału, wskazuje, że w niniejszej sprawie organ powinien wszcząć postępowanie oraz rozważyć merytorycznie, czy w badanej sprawie doszło do przedawnienia zobowiązań podatkowych jak podnosiła strona, czy też do przerwania biegu przedawnienia, - art. 165 a § 1 O.p., poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, iż żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, podczas gdy pełnomocnik w odpowiedzi na wezwanie organu przesłał pełnomocnictwo w niniejszej sprawie, a także nie zachodzą inne przesłanki, które uzasadniałyby z jakichkolwiek innych przyczyn wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, - art. 168 § 1 O.p. w zw. z art. 169 § 1 O.p., poprzez wydanie błędnego postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, podczas gdy w sprawie należało przeprowadzić postępowanie zgodnie z wnioskiem strony, natomiast ewentualne braki formalne uzupełniać zgodnie z art. 169 § 1 O.p. - art. 59 § 1 O.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p., polegające błędnym nieuznaniu, iż w sprawie doszło do przedawnienia przedmiotowych zaległości podatkowych, a w konsekwencji wygaśnięcia zobowiązań podatkowych, podczas gdy prawidłowa analiza materiałów sprawy prowadzi do odmiennego wniosku. Jeżeli natomiast bieg terminu nie został przerwany, to uznać należy, że organ powinien wydać żądane przez stronę zaświadczenie, - art. 191 O.p., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, polegającą na błędnym ustaleniu, iż doszło w niej do przerwania przedawnienia. -art. 59 § 1 pkt 9 O.p., poprzez nieuznanie, iż w sprawie doszło do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do treści § 2 tego artykułu, kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją lub postanowieniem z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem. Przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a." stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia również wymaga, że skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Przepis ten stanowi bowiem, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia zatem dwie podstawy odmowy wszczęcia postępowania: 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną, 2) jeżeli z "jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Treść art. 165a § 1 O.p., co do drugiej przesłanki uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania, uprawnia do wniosku, że jest ona nieprecyzyjna i ogólna. Jednak chodzi tutaj o przyczyny przedmiotowe, które uniemożliwiają załatwienie wniosku. Zdaniem Sądu, użyty w komentowanym przepisie zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Chodzi tutaj o takie przypadki, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe, zapadła już decyzja ostateczna lub nieostateczna bądź w przepisach ustaw podatkowych nie istnieje podstawa do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1011/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl, - CBOSA ). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 735/12 (CBOSA) zwrócił uwagę, że użycie przez ustawodawcę sformułowania: "nie może być wszczęte", wskazuje, że określona w art. 165a § 1 O.p. przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi ona wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku w rozumieniu art. 165 Ordynacji podatkowej musi być zatem dla organu oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie. Należy przy tym zauważyć, że czym innym jest zaistnienie przeszkody do wydania rozstrzygnięcia, a czym innym jest zaistnienie negatywnej przesłanki określonej w przepisie prawa materialnego, która uniemożliwia uwzględnienie żądania. Podkreślenia też wymaga, że rozstrzygnięcie przewidziane w części dyspozytywnej tego przepisu, tj. odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależnione od uznania organu administracji, stanowiąc obligatoryjne następstwo stwierdzenia przez organ przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. W ocenie Sądu, taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. W związku z wnioskiem skarżącej rację ma zatem organ wskazując na brak podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia przedawnienia. Podkreślić należy, że przedawnienie zobowiązania podatkowego (art. 70 § 1 O.p.) jest instytucją prawa materialnego. Następuje z mocy prawa, bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji organu podatkowego w przedmiocie stwierdzenia przedawnienia. Przedawnienie zobowiązania podatkowego oznacza, iż po upływie określonego czasu zobowiązanie to wygasa na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ww. ustawy. W związku z tym słusznie argumentował organ w zaskarżonym postanowieniu, że po upływie okresu przedawnienia z mocy prawa, stosunek zobowiązaniowy pomiędzy podatnikiem i wierzycielem podatkowym przestaje istnieć, bez konieczności wydawania decyzji. Wydania tego rodzaju decyzji nie przewidują przepisy Ordynacji podatkowej, ani innej ustawy z zakresu prawa podatkowego, a zatem stwierdzenie przedawnienia danego zobowiązania podatkowego w drodze decyzji pozbawione byłoby podstawy prawnej. Podstawy tej nie stanowi art. 70 § 1 O.p., zgodnie z którym, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Wymieniony przepis nie przyznaje organom podatkowym kompetencji do wydawania decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia przedawnienia. Wydanie takiej decyzji nie jest możliwe w sytuacji, gdy nie toczy się postępowanie podatkowe (w przedmiocie określenia zaległości podatkowej) ani egzekucyjne. Zwrócić należy uwagę, że kwestia upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinna być natomiast brana pod uwagę w trakcie postępowania podatkowego dotyczącego określenia wysokości zaległości podatkowej, a następnie w postępowaniu egzekucyjnym, w którym może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia tego postępowania lub umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.). Tym samym, wywody skargi dotyczące przedawnienia zobowiązania nie mogły zasługiwać na uwzględnienie. Zauważenia wymaga, że odmowa wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a § 1 O.p. kończy się aktem formalnym (postanowieniem), które nie rozstrzyga co do istoty sprawy. Ww. przepis nie stanowi tym samym podstawy do analizowania i wysnuwania merytorycznych wniosków przesądzających kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego (na co słusznie zwróciło uwagę SKO wskazując, że organ I instancji wyszedł poza zakres swojego rozstrzygnięcia odnosząc się w jego uzasadnieniu merytorycznie do tej kwestii). W ocenie Sądu, prawidłowa jest również argumentacja organów co do braku postaw prawnych dla wydania decyzji administracyjnej w zakresie zezwolenia na wykreślenie wpisów hipoteki przymusowej w księgach wieczystych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone na tle podobnych jak w niniejszej sprawie okoliczności, stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 września 2016 r., zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 160/16, zgodnie z którym, sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym, a zatem nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej. Cywilny charakter sprawy o wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza zaś przyjęcie, iż wyrażenie zgody lub odmowa wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki wymaga od organu podatkowego wydania decyzji, czy też wydania innego aktu administracyjnego. Wniosek dłużnika w tym zakresie nie wszczyna postępowania administracyjnego, bowiem nie wymaga załatwienia w drodze władczego jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej. Jak słusznie wskazano w zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu, na organie (wierzycielu hipotecznym) spoczywa zaś obowiązek umożliwienia właścicielowi nieruchomości na której ustanowiono hipotekę dokonanie takiego wykreślenia, mającego na celu doprowadzenie do zgodności stanu rzeczywistego ze stanem wynikającym z księgi wieczystej. Podstawą wykreślenia może być natomiast dokument (zaświadczenie) wydany przez organ, z którego wynikałoby, iż dłużnik uregulował zaległość stanowiącą podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Reasumując należy stwierdzić, że powołana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentacja oraz uzasadnienie prawne są w pełni zasadne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.