I SA/Ol 583/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.) Sędziowie WSA: Renata Kantecka, Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. po wznowieniu postępowania postanawia : oddalić wniosek o wyłączenie sędziego Wiesławy Pierechod I SA/Ol 583/13 UZASADNIENIE B.O. złożył wniosek o wyłączenie sędziego Wiesławy Pierechod od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I SA/Ol 583/13. Powołał się na przyczynę wyłączenia określoną w art.18 pkt 4 p.p.s.a. oraz na utratę zaufania do sędziego, zwłaszcza z uwagi na jej udział w wydaniu wyroku w innej sprawie oraz powiązania z organami skarbowymi. Przed przystąpieniem do oceny zasadności wniosku należy przybliżyć podstawowe zasady regulujące instytucję wyłączenia sędziego przewidzianą w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a." Zgodnie z art. 18 § 1 ww. ustawy, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Stosownie do art.18 § 2 p.p.s.a. powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. W myśl art.18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania nie może orzekać co do tej skargi. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 p.p.s.a.. W myśl natomiast art. 22 p.p.s.a. o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy (§1). Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy (§2). Na wstępie zauważyć trzeba, że instytucja wyłączenia sędziego, zarówno na wniosek strony, jak i z mocy prawa, jest gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Celem regulacji przyjętych w tym zakresie w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego, dalej "TK", z dnia 13 grudnia 2005 r., w sprawie SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (zob.: wyrok TK z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na bezstronność sędziego, przy czym - stosownie do treści art. 20 p.p.s.a. - to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przechodząc do oceny zasadności złożonego do protokołu rozprawy wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego Wiesławy Pierechod, w pierwszej kolejności podnieść należy, że wskazuje on przede wszystkim na jedną z wymienionych w art.18 § 1 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia sędziego z mocy prawa. Odwołuje się mianowicie do pkt 4 tego przepisu, zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron. Skarżący powołuje się na to, że sędzia W. Pierechod była pracownikiem Izby Skarbowej i zapewne była pełnomocnikiem tego organu. Przedstawiając uzasadnienie wniosku w zakresie tej podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa skarżący całkowicie pomija rzeczywiste brzmienie tego przepisu i de facto przyczyny wyłączenia upatruje w samym fakcie poprzedniego zatrudnienia w Izbie Skarbowej, co jak można mniemać, samo w sobie, świadczyć ma o opowiadaniu się za stanowiskiem organów skarbowych. Oczywiste jest, w świetle brzmienia tego przepisu, że wyłączenie obejmuje w tym przypadku ściśle określone przypadki spraw, w których pełnomocnikiem jednej ze stron był lub jest jeszcze sędzia. Przypomnieć w tym kontekście trzeba, że przyczyna wyłączenia sędziego z mocy ustawy, wskazana w art. 18 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron), musiałaby (w świetle § 1 ww. artykułu) zaistnieć na gruncie niniejszej sprawy w znaczeniu materialnoprawnym, w zakresie stosunku administracyjno-prawnego skonkretyzowanego w decyzji zaskarżonej do Sądu (szerzej por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 520/07, niepubl.). Innymi słowy wskazany sędzia musiałby wcześniej być pełnomocnikiem strony w sprawie, która jest przedmiotem skargi. Analogiczne uwagi odnieść należy do przesłanki wyłączenia sędziego (z mocy ustawy), wymienionej w art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. (sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą), z tym zastrzeżeniem, że unormowanie to obejmuje tylko takie sytuacje, gdy dana osoba nie pełni roli pełnomocnika procesowego (a zatem sędzia musiałby wcześniej świadczyć na etapie postępowania administracyjnego bądź sądowego w tej sprawie usługi prawne w charakterze pracownika organu). Żadna z powyższych okoliczności nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw do twierdzeń o występowaniu stosunku pełnomocnictwa między sędzią a organami administracji. Zdaniem Sądu zarzut podniesiony przez skarżącego odnoszący się do pełnionych poprzednio przez sędziego funkcji w organach skarbowych w świetle art.18 §1 pkt 4 p.p.s.a. był całkowicie bezzasadny. Wywodzenie tezy o braku obiektywizmu i stronniczości sędziego z faktu, że w przeszłości sędzia występowała jako pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej, jest niczym nie popartą supozycją i nie mogło przesądzić o wyłączeniu od udziału w niniejszej sprawie, albowiem – jak wynika chociażby z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP – sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Strona skarżąca zaś, poprzez swoje przypuszczenia, domysły, doświadczenia z poprzednich spraw sądowych, nie może wpływać na kształt składu orzekającego. Skarżący musiałby wykazać, że stosunek sędziego do niniejszej sprawy jest determinowany jego przeszłością zawodową. Wobec braku tego rodzaju argumentacji w rozpoznawanym wniosku, twierdzenie o braku bezstronności wynikającym z poprzedniego zatrudnienia trzeba uznać za bezpodstawne. Za taką argumentację nie może służyć powoływanie się przez skarżącego na to, że w innej sprawie, gdzie wnioskodawca był stroną postępowania sądowego, zapadł wyrok dla niego niekorzystny. Odnośnie do podstawy wyłączenia z art. 19 p.p.s.a., należy odwołać się do wypracowanego w orzecznictwie stanowiska, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie, musi być realna, a nie potencjalna. Nie wystarczy zatem sama wątpliwość strony w tym zakresie, bądź wyłącznie utrata zaufania, czy przekonanie o jego stronniczości. Wyczerpującej wykładni przepisu art. 19 p.p.s.a. dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2012 r. (sygn. akt II OZ 559/12), w którym wskazał, że rolą wymienionej normy jest zapewnienie obiektywizmu sądu, ale nie może być ona traktowana jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów tylko dlatego, że ich orzeczenia nie odpowiadają subiektywnemu pojmowaniu przez stronę jej własnych interesów. Inaczej rzecz ujmując, składy sędziowskie nie mogą być "dobierane" według subiektywnego odczucia strony, przekonanej o nietrafności orzeczenia wydanego przez sędziego lub z jego udziałem, o prowadzeniu przez niego postępowania stronniczo, których to twierdzeń strona nie popiera okolicznościami obiektywnymi (zob. postanowienie NSA sygn. akt II OZ 749/12 z dnia 13 września 2012 r.). Zauważyć przy tym należy, że fakt orzekania przez sędziego w innej przedmiotowo sprawie, w której skarżący był stroną, nie oznacza, iż sędzia ten powinien podlegać wyłączeniu od rozpoznania skargi w każdej sprawie, w której stroną jest skarżący. Jak podkreślano w orzecznictwie, wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, iż skoro sędzia wydał w innej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. W niniejszej sprawie (sygn. akt I SA/Ol 583/11) przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia organu jest zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok. Sprawa, do której nawiązuje skarżący domagając się wyłączenia sędziego (sygn. akt I SA/Ol 47/13) dotyczyła natomiast odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2005 r. do czerwca 2007 r. Swój brak zaufania do sędziego, skarżący wyraźnie odnosił do faktu, że wyrok jaki zapadł w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 47/13 dotyczącej podatku od towarów i usług, nie spełnił jego oczekiwań i został wydany z naruszeniem prawa. W ustnie składanym do protokołu rozprawy wniosku o wyłączenie sędziego powoływał się na kwestie merytoryczne związane z tą sprawą podkreślając, że są to argumenty przemawiające za wyłączeniem sędziego. Ponieważ sędzia Wiesława Pierechod uczestniczyła w wydaniu tego niesprawiedliwego, jego zdaniem, wyroku, to nie ma do niej zaufania. Nie ulega przy tym wątpliwości, że stroną skarżącą zarówno w niniejszej sprawie, jak i w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 47/13 jest B.O. a organem wydającym poszczególne rozstrzygnięcia (decyzje) jest Dyrektor Izby Skarbowej. Nie zachodziła jednak przyczyna wyłączenia przewidziana w art.18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., ponieważ przy zachowaniu tożsamości podmiotowej nie zachodzi tożsamość przedmiotowa. Wracając do argumentacji strony związanej z udziałem sędziego w rozpoznaniu innej sprawy sądowoadministracyjnej należy podkreślić, że strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją również dla obiektywnego obserwatora, tj. wynik postępowania w sprawie osądzonej między innymi przez sędziego, którego wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Skarżący tego zarzutu nie uprawdopodobnił. Nie jest dopuszczalne formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że bierze udział w wydaniu wyroków odmiennych od jej oczekiwań, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w innej sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, Nr 24, poz. 502; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, Lex nr 7068). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, sam fakt że sędzia sądu administracyjnego, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej jego sprawie, lub wyrok był wydany z udziałem tego sędziego nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I OZ 935/05; z dnia 28 października 2005 r. sygn. akt I OZ 1125/05; z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 750/10; z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 559/12- wszystkie orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestionowanie prawidłowości orzeczeń Sądu – w tym wypadku wyroku WSA – może nastąpić poprzez wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nie w drodze wniosku o wyłączenie sędziego. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera sposoby wyrażania niezadowolenia stron postępowania z różnych aspektów funkcjonowania sądów administracyjnych i zasady postępowania w takich sprawach. Poza wyżej wskazaną podstawą faktyczną wniosku odnoszącą się do udziału w wydaniu wyroku w sprawie I SA/Ol 47/13, kolejną stanowić miała okoliczność, że według skarżącego sędzia i jej mąż sprawują nadzór polityczny nad organami skarbowymi. Wnioskodawca podnosił też, że mąż sędzi był w przeszłości jego przeciwnikiem politycznym w okresie sprawowania przez obu funkcji w Radzie Miasta. Odnosząc się do tej przyczyny wyłączenia sędziego, oraz pozostałych w których strona powołuje się na brak zaufania do sędziego, zaznaczyć należy, że podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne odczucia strony skarżącej. Konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 tejże ustawy. Jak już wyżej Sąd wyjaśnił wskazanie to powinno być połączone z uprawdopodobnieniem rzeczywistego istnienia okoliczności stanowiących podstawę do przypuszczeń o braku bezstronności. Użyte w art. 19 p.p.s.a. określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego (por. np. postanowienie NSA z 30 czerwca 2009 r., II GZ 144/09). W doktrynie wskazuje się, że są to "takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem sądu (oceny), że prawdopodobnym jest, że w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywnym. Nie wystarczy zatem subiektywne przekonanie wnoszącego wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał on już kiedyś w jego sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla niego orzeczenie" (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, komentarz do art. 19, teza 2). W niniejszej sprawie w odniesieniu do sędzi Wiesławy Pierechod Sąd nie dopatrzył się we wniosku o wyłączenie przesłanek, które uzasadniałyby jej wyłączenie. Przesłanką taką nie jest z pewnością subiektywne przeświadczenie skarżącego o istnieniu rzekomego wpływu politycznego na organy skarbowe. Z łatwości, z jaką skarżący formułował swe krytyczne uwagi na temat sędziego W.Pierechod, nie można wywodzić, iż insynuacje zawarte w tych uwagach mają jakiekolwiek podstawy faktyczne. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być obiektywna, realna i dotyczyć tej konkretnej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może w związku z tym sędzia, który z określonej przyczyny mógłby na przykład być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10). Powszechnie akceptowany jest też w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71 (OSNC z 1972 r., nr 3, poz. 55), że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Sąd stwierdza, że prawdziwość oświadczenia sędziego złożonego w niniejszej sprawienie nie budzi wątpliwości. Z oświadczenia złożonego przez sędziego wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego wyłączenie, o których mowa w art. 18 i 19 p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarżący we wniosku złożonym dnia 28 listopada 2013 r. nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziego oraz nie przedstawił żadnej racjonalnej argumentacji, która uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanego sędziego. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a bądź art. 19 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, wobec braku przesłanek wyłączenia sędziego WSA Wiesławy Pierechod Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.