I SA/Ol 585/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od nieruchomości na 2015r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca A. Z. (dalej jako skarżąca, wnioskodawczyni), zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynikało, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnią córką. Wnioskodawczyni otrzymuje rentę rodzinną w wysokości "[...]" zł, jej córka także otrzymuje rentę rodzinną w wysokości "[...]" zł. Wskazała, iż z prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę od kwietnia wyniosła ona "[...]" zł. Skarżąca jest współwłaścicielką domu w "[...]" udział 5/20 wartość udziału około "[...]" zł. Posiada oszczędności w wysokości "[...]" zł jak wskazała są to środki pozyskane z kredytu zaciągniętego na spłatę kredytów w łącznej wysokości "[...]" zł i "[...]" CHF. Dodała, iż żadnych oszczędności nie posiada. Wskazała, iż posiada wierzytelności w kwocie "[...]" zł z tytułu nieuiszczonego czynszu najmu od wynajmujących. Posiada samochód "[...]" z 2007r. o wartości około "[...]" zł. Innego majątku nie posiada. Jej córka jest współwłaścicielką nieruchomości w "[...]" przy ul. "[...]" udziału, o wartości "[...]" zł oraz współwłaścicielką nieruchomości w "[...]" 3/20 udziału o wartości "[...]" zł. Skarżąca ponosi stałe miesięczne opłaty z tytułu: czynsz "[...]" zł, energia oraz gaz "[...]" zł, telefon "[...]" zł, woda "[...]" zł, żywność, odzież – "[...]" zł. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Od śmierci męża boryka się ze spłatą zadłużenia, które powstało w związku z prowadzoną przez niego działalnością. Wszystkie środki jakie pozyskuje przeznacza na spłatę kredytów i innych zobowiązań. Dodała, iż wielokrotnie podejmowała próby sprzedaży nieruchomości w "[...]" – wszystkie były bezskuteczne. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż korzysta z pomocy córek "[...]" i "[...]", jest to pomoc rzeczowa nie finansowa. Córki wspomagają matkę, w miarę swoich możliwości finansowych, dostarczając różnych produktów takich jak np. środki chemiczne, produkty spożywcze czy inne przedmioty używane w czynnościach życia codziennego. Wnioskodawczyni wskazała, iż nie jest właścicielką środków trwałych, które dzierżawi do prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ nie stać ją na zakup tak drogich maszyn. W odpowiedzi na pytanie wyjaśniła, iż nadal jest właścicielką nieruchomości położonej w "[...]"przy ul. "[...]" Wskazała, iż niewykazanie nieruchomości w formularzu wniosku było wynikiem nieuwagi oraz faktu iż prowadziła w tym czasie rozmowy z potencjalnym kupcem tej nieruchomości. Ostatecznie nie udało jej się zbyć nieruchomości, aktualnie oczekuje na decyzję inwestora. Określiła, iż wartość nieruchomości szacuje na około "[...]" zł, jednak nie wie czy uda jej się uzyskać taką cenę. Wskazała ponadto, iż zamieszkująca z nią córka uzyskuje dochód jedynie z renty, natomiast w 2016r. podejmowała pracę sezonową. Do złożonego oświadczenia przedłożono kopie dokumentów: Podsumowania KPiR za rok 2016 (k.22) i za rok 2017 (k. 23), Ewidencję środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w roku 2017 na dzień 26.09.2017r., harmonogram spłaty kredytu – umowa kredytowa zawarta 15.05.2017r. kwota zaciągniętego kredytu "[...]" zł (k. 25-26), kalendarz spłat do umowy kredytowej nr "[...]" (k. 27-28), harmonogramu spłaty kredytu w "[...]" zaciągniętego na kwotę "[...]" zł umowa z dnia 31.03.2016r. (k.29), zawiadomienie o wysokości rat z "[...]" – zadłużenie na dzień 26.07.2017r. "[...]" CHF (k. 30), jednej strony z decyzji organu podatkowego dotyczącej zobowiązania podatkowego za lata 2008-2010 w wysokości odpowiednio "[...]" zł, "[...]" zł, "[...]’’ zł (k. 31), wyciąg z rachunku w "[...]" (k. 32), Historia rachunku bankowego w "[...]" (k. 33), wyciąg z rachunku bankowego córki "[...]" w "[...]" (k. 34-46), Wyciągi z rachunku bankowego A. Z. w "[...]" (k. 47-53), wyciągi z rachunku bankowego w "[...]"(k. 54-60), wyciągi z rachunku bankowego w "[...]" (k. 61-86), zestawienie transakcji z "[...]"(k. 87-88), zeznanie podatkowe córki wnioskodawczyni za 2016r. PIT-37 (k. 89-91). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOSA) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. postanowienie: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13, publ. CBOSA). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Na wstępie wskazać należy, iż skarżąca zobligowana jest na obecnym etapie postepowania sądowego do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie w wysokości 1211 zł oraz wpisu w wysokości 1112 zł (zgodnie z § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]) w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 584/17, łącznie zobowiązana będzie do poniesienia kosztów w wysokości 2.323 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek po pierwsze wskazać należy, iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która pomimo wykazywanej straty pozwala jej na spłatę zobowiązań, kredytów, zaspokajanie potrzeb życiowych oraz prowadzenie bieżącej działalności firmy. Jak wynika z przedstawionego Podsumowania KPiR za rok 2016 przychód z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wyniósł "[...]" zł, natomiast wydatki wyniosły "[...]’’ zł. Wskazać należy, że nawet w sytuacji wykazania w danym roku podatkowym przez przedsiębiorcę straty nie oznacza to utraty przez niego płynności finansowej (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, publ. CBOSA). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytów wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, publ. CBOSA). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawczyni spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż skarżąca posiada wysokie zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (z tytułu zaciągniętych kredytów, kosztów związanych z działalnością gospodarczą) jak również o charakterze publicznym (wobec organu podatkowego) jednakże zobowiązania te, jak wynika z przedłożonych wyciągów bankowych, są regulowane co oznacza, że skarżąca posiada wystarczające środki na ich ponoszenie. Zauważenia wymaga, że posiadanie wskazanych zobowiązań jest konsekwencją podjętych, bądź przejętych po mężu, przez skarżącą decyzji w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, które nie mogą być obecnie przedkładane przed koszty należne Skarbowi Państwa. Skarżąca wskazała również (rubryka nr 7.2.1. formularza PPF), iż posiada oszczędności w wysokości "[...]" zł środki z tytułu kredytu zaciągniętego na spłatę kredytów. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżąca posiada środki na regulowanie swoich zobowiązań. Jej sytuacja pozwala także na zaciąganie nowych zobowiązań, ostatni kredyt zaciągnięty został w maju 2017r., poprzedni w marcu 2016r. Zauważyć należy, że możliwości finansowe skarżącej jako kredytobiorcy, były oceniane przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów, ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Ponadto wskazać należy, iż skarżąca jest nadal właścicielką znacznego majątku nieruchomego w postaci: udziału 5/20 w nieruchomości w "[...]" oraz nieruchomości w "[...]" o szacunkowej wartości. "[...]" zł. Ponadto jest właścicielem dwóch samochodów osobowych. Wartość majątku nieruchomego wynosi około "[...]" zł, tym samym wysokość zobowiązań skarżącej (wykazane kredyty bankowe ok. "[...]" zł, "[...]" CHF oraz wobec organu podatkowego około "[...]" zł) nie przekraczają jej aktywów. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, może być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, najmu czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W tym miejscu wskazać należy, że źródła pokrycia należnych kosztów sądowych można upatrywać w środkach pozyskanych z ewentualnej sprzedaży majątku nieruchomego, skoro skarżąca nosi się z zamiarem sprzedaży zarówno nieruchomości w "[...]", jak i nieruchomości w "[...]". Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA). Na marginesie dodać należy, iż skarżąca dysponuje dodatkowymi środkami finansowymi (lub rachunkami bankowymi), w dniu 19.06.2017r. na rachunek skarżącej prowadzony w "[...]" wpłynęła kwota "[...]" zł, która nie została przelana z żadnego z pozostałych pięciu rachunków bankowych wnioskodawczyni, lecz z innego rachunku, nadawcą zdefiniowanego przelewu była jednakże skarżąca (k. 48). Z powyższego wynika, iż wnioskodawczyni posiada płynność finansową, pozyskuje dodatkowe środki, dokonuje transakcji finansowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz pomiędzy rachunkami. Dodatkowo posiada także wierzytelności w wysokości około "[...]" zł z tytułu nieuiszczonego czynszu najmu, które także mogą być źródłem pokrycia należnych kosztów sądowych. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wpis od skargi w wysokości 1.211 zł, a także wpis w drugiej sprawie skarżącej (1.112 zł), mieści się bowiem w możliwościach finansowych wnioskodawczyni i nie zagraża egzystencji jej rodziny jak również prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jego wysokość jest wielokrotnie niższa od posiadanego przez skarżącą majątku. W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.