I SA/Ol 628/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 18 września 2013r. skarżący J. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego chorobowego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w kwocie 529 zł. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.0000 euro, zasobów pieniężnych. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż jedynym jego źródłem utrzymania jest zasiłek chorobowy, który przeznacza w całości na leki i wyżywienie. W dodatkowym oświadczeniu, złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżący wyjaśnił iż zamieszkuje ze swoimi rodzicami, którzy są głównymi najemcami lokalu wskazanego przez niego jako miejsce zamieszkania. Prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zajmuje jeden pokój. Partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w wysokości 100-150 zł miesięcznie, na lekarstwa wydatkuje około 50—70 zł miesięcznie, resztę przeznacza na wyżywienie. Dodał, iż nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Wskazał, że korzysta także z innej pomocy opieki społecznej zasiłków celowych na leki i wyżywienie raz na 3 miesiące oraz talonów na żywność z pomocy Unii Europejskiej. Nie posiada rachunku bankowego. Wyjaśnił, iż nie pozostaje w związku małżeńskim, od 20 lat jest rozwiedziony. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, że potrzeby bytowe skarżącego pokrywane są ze środków publicznych. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu "niezbędnych kosztów postępowania", w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący jak dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia Sądu. Treść pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Strona złożyła już skargę do sądu I instancji, pomimo, że nie korzystała w tym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu (postanowienie NSA z 24.06.2008 r. Sygn. akt I FZ 240/08, postanowienie NSA z dnia 15.03.2010 r. sygn. akt II FZ 61/10, postanowienie NSA z dnia 08.04.2013r. sygn. akt I FZ 70/13, publ. CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie sformułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 publ. CBOSA). Odnosząc się do odmowy ustanowienia pełnomocnika, wskazać również należy, że sytuacja majątkowa nie została przez skarżącego w pełni wyjaśniona. Istotne okoliczności jego sytuacji rodzinnej zostały ujawnione dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Skarżący nie wyjawił w formularzu wniosku, że zamieszkuje z rodzicami i w części partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Pomimo oświadczenia, ze skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami ocena możliwości majątkowych jego bliskich byłaby zasadna w świetle rozpoznawania niniejszego wniosku. Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowania "stan majątkowy" strony, użytego w art. 252 p.p.s.a., nie należy interpretować wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z pojęciem "jej majątku". Pojęcie to jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Dlatego też niewyjaśnione pozostało czy pomocy w zakresie pokrycia kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, skarżący nie mógłby oczekiwać od rodziców, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.