I SA/Ol 671/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do grudnia 2009r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W skardze z dnia "[...]" J. K. (dalej jako skarżąca, wnioskodawczyni) zawarła także wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat sądowych. Po wezwaniu złożyła urzędowy formularz wniosku o PPF, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który jest rolnikiem. Miesięcznie łączny dochód małżonków wynosi 9.721,27 zł. Z działalności gospodarczej za rok 2011 i 2012 nie uzyskała dochodów, natomiast za rok 2013 dochód wyniósł 9.021 zł brutto miesięcznie. Przy czym wskazała, że znaczna kwota idzie na pokrycie strat z poprzednich lat oraz bieżącą działalność firmy. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni 3,54 ha, oraz udział w innej nieruchomości, którą posiada w wieczystym użytkowaniu – współwłasność w 1/3 o pow. 0,02 h. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że posiada oszczędności w kwocie 5.000 zł oraz samochód osobowy marki "[...]" rok produkcji 2004 o wartości 30.000 zł. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jedyne źródło utrzymania to przychód z działalności gospodarczej, która w: 2011r. przyniosła stratę w kwocie 286.717,49 zł, w 2012r. również wygenerowała stratę w kwocie 110.416,55 zł, zaś w 2013r. przychód w kwocie 108.255,24 zł. Osiągnięty dochód za 2013r. w 2014r. został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych , nadto na dofinansowanie prowadzonej działalności gospodarczej oraz spłatę zaciągniętych kredytów. Kryzys ogólnoświatowy wpłynął również na prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. Z uwagi na swój wiek, trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej, skarżąca oraz jej mąż, nie są w stanie ponieść dodatkowych kosztów. Wskazała, że koszty utrzymania rodziny tj. opłaty, leki, wyżywienie kształtują się w granicach od 2.500 zł do 3.000 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, że w dniu 02.09.2014r. dokonała zapłaty w wysokości 30.000 zł na poczet należności objętej zaskarżoną decyzją. Do wniosku załączyła: dowody wpłaty do Izby Celnej, rachunek zysków i strat za rok 2013, bilans na dzień 31.12.2013r., zeznanie podatkowe PIT 36L wraz załącznikiem PIT/B, za 2013r., umowę kredytu inwestycyjnego z dnia "[...]", aneks do umowy kredytowej z dnia "[...]" . Dodatkowo do skargi skarżąca załączyła m.in.; sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz nakładach na środki trwałe za okres od początku roku do końca 2 kwartału 2014r., informację dodatkową "[...]" za rok 2013, Postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 września 2014r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nie rozważenie całokształtu okoliczności sprawy i materiału dowodowego oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada zapasów gotówki, gdyż wpływy ze sprzedaży przekazywane są na spłatę kredytów kupieckich udzielanych przez dostawców. Brak zapłaty spowoduje bowiem wstrzymanie dalszych dostaw, a tym samym zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą. Nie można zatem utożsamiać należności pieniężnych będących w obrocie z faktem, że skarżąca może nimi swobodnie dysponować. Ponadto w jej opinii trzeba odróżnić dochodzenie roszczeń przed Sądem dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej z powodu np. zalegania z zapłatą przez kontrahenta czy też z tytułu odszkodowania od decyzji organów podatkowych określających zobowiązanie podatkowe. Opłaty sądowe w pierwszym przypadku stanowią wypadkową prowadzonej działalności gospodarczej w wyniku, których skarżąca sama wnosi o rozstrzygnięcie przez Sąd. W drugim przypadku wskutek, jej zdaniem bezzasadnych, decyzji nakładających na nią olbrzymie obciążenia zmuszona jest bronić swoich praw składając skargę na ta decyzję. Skoro prawo pomocy ma być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku to paradoksalnie nie przyznanie prawa pomocy skarżącej spowoduje pozbawienie jej w niedalekiej przyszłości wszystkiego co różni przeciętną egzystencję od ubóstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - w niniejszym przypadku w zakresie częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). W orzecznictwie podkreśla się również, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe , które nic nie kosztują , lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa , składający się z podatników i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie sposób zatem zgodzić się ze skarżącą, że instytucja prawa pomocy jest przeznaczona nie tylko dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Oceniając stan majątkowy skarżącej sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Z podanego przez skarżącą oświadczenia zawartego w formularzu PPF oraz z dokumentów dołączonych zarówno do wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i do skargi wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą z której : - w 2011r. przychód wyniósł 22.686.263,43 zł, zaś koszty 22.886.842,89 zł, - w 2012r. przychód wyniósł 23.110.499,43 zł, zaś koszty 23.181.070,26 zł, - w 2013r. przychód wyniósł 21.402.543,35 zł, zaś koszty 21.225.435,50 zł, - za dwa kwartały 2014r. przychód wyniósł 10.126.000 zł, zaś koszty 10.006.000 zł. Analiza powyższych danych pozwala na wskazanie, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach. Podkreślenia wymaga przy tym, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a w konsekwencji z ponoszeniem kosztów z tym związanych. Nie sposób przy tym zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że inaczej należy podchodzić do postępowań sądowych toczących się przed sądami powszechnymi a inaczej do tych, które toczą się przed sądami administracyjnymi, przy czym te pierwsze należy traktować w sposób uprzywilejowany, gdyż tylko one wynikają z wyłącznej woli skarżącej. Prowadzenie działalności gospodarczej zawsze bowiem wywołuje skutki i to zarówno w sferze stosunków cywilnoprawnych jak i publicznoprawnych. Zauważyć także należy, że dokonanej oceny nie zmienia również wykazywana za 2011r. i 2012r. strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 18 grudnia 2013r., sygn. II GZ 751/13, z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 680/13). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I FZ 10/10), w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Podkreślenia wymaga również fakt, że prowadzona przez skarżącą działalność zarówno za 2013r. jak i za dwa kwartały 2014r. przyniosła dochód, pozwalając pokryć stratę wykazywaną w latach poprzednich. Wskazać należy, że z oświadczenia o miesięcznych dochodach wynika, że skarżąca wraz z mężem uzyskują dochód w wysokości 9.721, 27 zł brutto miesięcznie, ich miesięczne koszty utrzymania wynoszą zaś około 2.500 – 3.000 zł., tym samym do dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota 6.721,27 - 7.221, 27 zł. Zatem , wysokość wskazywanych dochodów jak i ponoszonych wydatków daje podstawę do stwierdzenia, wbrew twierdzeniom skarżącej, iż może ona ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego , w tym należnego na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 10.287 zł. Za przyznaniem stronie prawa pomocy nie może przemawiać również podnoszona przez nią okoliczność spłaty zaciągniętych kredytów, czy też należności z tytułu podatków. Zobowiązania cywilnoprawne, jakimi są kredyty, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10). Obowiązek zapłaty podatków i obowiązek pokrycia kosztów sądowych stanowią równorzędne dochody pastwa. Fakt spłaty jednych nie może wpływać i skutkować zwolnieniem z obowiązku zapłaty innych zobowiązań budżetowych. Nie można bowiem przyjąć, stanowiska skarżącej, iż priorytetowe są jedynie wydatki prywatne, na które winny znaleźć się środki finansowe w jej budżecie, zaś koszt związany z jej udziałem w niniejszej sprawie, winien zostać w całości przerzucony na Skarb Państwa. Dodatkowo zauważyć należy, iż poza wskazanym w formularzu wniosku majątkiem osobistym skarżąca posiada również majątek związany z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą w postaci środków trwałych. Majątek osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą nie jest bowiem prawnie wyodrębniony od jej majątku osobistego. Możliwe jest również przesunięcie rzeczy, składników majątkowych z majątku związanego z działalnością gospodarczą do majątku osobistego. Z przedłożonych zaś dokumentów księgowych wynika, że na dzień 31.12.2013r. wartość środków trwałych wynosiła 975.627,42 zł. Ponadto z przedstawionej dokumentacji księgowej wynikało, że na koniec 2013 r. skarżąca posiadała należności krótkoterminowe w wysokości 1.393.518,32 zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 96.827,93 zł. Natomiast na koniec drugiego kwartału 2014r. strona posiadała już z tytułu należności krótkoterminowych kwotę 1.849.000 zł. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.