I SA/Ol 70/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M.o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami od niezapłaconych w terminie zaliczek postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1- sentencja postanowienia D. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]" netto. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dom o powierzchni "[...]" wartości "[...]" nieruchomość rolną w postaci działki o powierzchni "[...]" (nie podała wartości szacunkowej tej nieruchomości) oraz dwóch nieruchomości w postaci działki o powierzchni "[...]" o powierzchni "[...]" ( także nie określiła szacunkowej wartości tego majątku). Wskazała, że ponosi stałe wydatki w postaci opłat za: energię – 300 zł, woda i ścieki -128 zł, wywóz odpadów -20 zł, TV- 120 zł, telefon -60 zł oraz ponosi koszty leczenia (ciąża) leki – 85 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jest w "[...]", opuścił ja mąż i sama prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada oszczędności. Z mężem nie ma żadnego kontaktu, nie zna jego miejsca pobytu. Nie pomaga jej finansowo, nie interesuje się jej stanem zdrowia. Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej sytuacji majątkowej i życiowej, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przy piśmie z dnia 16 lutego 2016 r. przedłożyła następujące oświadczenia i kopie dokumentów źródłowych: - oświadczenie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem P.M.. Nie posiada informacji o obecnym statusie życiowym męża, nie zna dochodów męża. Nie posiadają wspólnych kont bankowych. - oświadczenie o posiadanym koncie bankowym w o "[...]", na którym wg oświadczenia strony saldo wynosi "[...]" zł. Nadto strona stwierdziła, że jej rachunek jak i fundusze na nim zgromadzone zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, - oświadczenie w zakresie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, z którego wynika, że miesięczne koszty z tytuł opłat za; energię, wodę i ścieki, wywóz odpadów, telefon, TV, gaz i opał wynoszą 1120,08 zł. Ponadto ponosi dodatkowe opłaty za ubezpieczenie domu, ubezpieczenie NNW, podatek od posiadanych nieruchomości i podatek od posiadanych gruntów – 1084 zł (rocznie) – 90,33 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi koszty wyżywienia, zakupu środków czystości i ubrań, jednak nie potrafi określić ich wysokości, gdyż nie gromadzi rachunków. - oświadczyła, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej lub rzeczowej. - oświadczenie o posiadanych nieruchomościach, w których powieliła informacje przedstawione już w formularzu PPF, jednakże ponownie nie określiła wartości szacunkowej posiadanych działek, - kopię polisy NNW z dnia "[...]" r., - fakturę VAT za telefon z dnia "[...]". na kwotę 68,84 zł, - kopię zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia z dnia "[...]" r. – 1942,07 zł netto, - zawiadomienie o obowiązku wpłaty z tytułu łącznego zobowiązania za 2015 r. w kwocie 27,60 zł, z dnia "[...]" r., - potwierdzenie zapłaty zobowiązania pieniężnego w kwocie 18 zł, - wydruk zapłaty za TV na kwotę 119,90 zł, - kopie faktury za wodę i ścieki za okres od 22.09.2015 r. do 05.11.2015 r. na kwotę 128,07 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1.500 zł (zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) . Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niepubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Natomiast w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Oceniając wniosek strony skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W niniejszej sprawie istnieją bowiem istotne wątpliwości dotyczące sytuacji życiowej i majątkowej strony, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że spełnione zostały warunki udzielenia żądanego zwolnienia. W szczególności nie można ustalić w sposób niebudzący wątpliwości jakie skarżąca uzyskuje dochody, jaki posiada i posiadała majątek, czy ewentualnie posiadała jakiekolwiek oszczędności, jakie ponosi wydatki i jak rozporządza swoimi dochodami i majątkiem. Nadto, co jest szczególnie istotne dla rozpoznania przedmiotowego wniosku niewyjaśniona pozostaje sytuacja majątkowa współmałżonka strony. Natomiast jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący i wiarygodny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Te natomiast udzielone przez stronę skarżącą nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. Jak wynika z oświadczenia strony, w chwili obecnej jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymującą się z wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]" miesięcznie. Wskazała, że ponosi miesięczne koszty utrzymania domu w postaci opłat za wodę, ścieki, energię elektryczną, TV, telefon, opał, podatek o nieruchomości w kwocie ok. 1210,41 zł (wg oświadczenia złożonego przy piśmie z dnia 16.02.2016 r.). Przy tym skarżąca nie wykazała wysokości ponoszonych wydatków z tytułu zakupu żywności, środków czystości i ubrań, poprzestając na stwierdzeniu, iż nie potrafi określić ich wysokości, gdyż nie gromadzi rachunków. Ponadto, co najważniejsze, skarżąca nie wskazała wysokości dochodów ani posiadanego majątku przez męża. W tych okolicznościach należy wyjaśnić, że rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod uwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy i to nawet w sytuacji gdy małżonkowie nie utrzymują ze sobą kontaktów. Innymi słowy, twierdzenie strony o pozostawaniu w separacji faktycznej z mężem nie mogło mieć wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia. Istotne bowiem jest to, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, co obliguje sąd/ rozpoznającego wniosek referendarza sądowego do objęcia analizą możliwości majątkowych i zarobkowych obydwojga małżonków. Na małżonkach ciążą bowiem wzajemne zobowiązania alimentacyjne, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Faktyczna separacja nie wyłącza tego zobowiązania. W takiej sytuacji oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14 oraz z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 50/15 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przy tym zaznaczyć, że brak możliwości pomocy wynikać musiałby ze zobiektywizowanych przesłanek związanych chociażby z niemożnością zrealizowania obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku przez męża P. M., poprzestając na stwierdzeniu, że ją opuścił i nie wie gdzie przebywa i jakie osiąga dochody. Zaznaczyć również należy, że wnioskodawczyni została zobowiązana do przedstawienia dokumentów mogących potwierdzić złożone oświadczenie, iż "mąż ją opuścił" poprzez złożenie dokumentów potwierdzających podjęcie przez stronę kroków prawnych celem uregulowania swojej sytuacji prawnej. Skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się do tej części wezwania. W tej sytuacji oświadczenie wnioskodawczyni, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem pozostaje jedynie gołosłowną deklaracją. Tymczasem z akt sprawy wynika, że zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż P. M. są reprezentowani przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika, któremu udzielili umocowania do działania w tym samym dniu tj. 17.12.2015 r. Nadto należy stwierdzić, iż z informacji pozyskanych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że mąż wnioskodawczyni prowadzi firmę pod nazwą "{...]"", której siedziba i adres do korespondencji jest tożsamy z adresem miejsca zamieszkania skarżącej "[...]". Tym samym twierdzenie skarżącej, iż z mężem nie ma żadnego kontaktu w świetle powyższych ustaleń jest mało wiarygodne. Mając na uwadze powyższe nie sposób jest przyjąć bezkrytycznie, że skarżąca nie zna sytuacji życiowej swojego męża jego dochodów i posiadanego majątku w okresie 2014 – 2015 roku. Skarżąca pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawiła także kopi dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów za okres od 01.09.2015 r. do 5.02.2016 r., nie wspominając już o dochodach współmałżonka; wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez skarżącą i współmałżonka za okres od 01.09.2015 r. do 5.02.2016 r.; zeznania podatkowego za rok 2015; oświadczenia o posiadanym majątku w okresie od 1.01.2014 r. do 05.02.2016 r. przez skarżącą i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym; wartości szacunkowej posiadanego majątku w postaci działek; wyjaśnień w kwestii wysokości ustalonych opłat za usługi profesjonalnego pełnomocnika wraz z odpisami dokumentów, wyjaśnień w kwestii posiadania polis na życie. Nie przedstawiając wyjaśnień w tym zakresie skarżąca tym samym nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że skarżąca została wezwana do przedłożenia wykazów i wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat bankowych z okresu od 1.09.2015 r. do 5.02.2016 r. a także do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku od 01.01.2014 roku do dnia wezwania przez nią i współmałżonka. Na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a skarżąca oświadczyła jedynie, że: posiada rachunek bankowy o nr "{...]", na którym wg oświadczenia strony saldo wynosiło "[...]" zł oraz wymieniła składniki majątku, które posiada obecnie. Takie działanie skarżącej uniemożliwiło przeprowadzenie oceny sytuacji materialnej strony w kontekście sposobu rozporządzania posiadanym, przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, dochodem jak i majątkiem. Okoliczność zaś w jaki sposób skarżąca oraz osoby prowadzacie z nią wspólne gospodarstwo domowe rozporządzały swoimi dochodami jak i majątkiem ma wpływ i winno być ocenione badając aktualną sytuację życiową i materialną strony. Unikając przedłożenia zarówno stosowych oświadczeń jak i dokumentów skarżąca uniemożliwiła poczynienie koniecznych dla rozpoznania wniosku ustaleń dotyczących ewentualnej zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawczyni. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że nie będzie podstaw do uznania zasadności jej wniosku. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawiła ona swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zauważyć przy tym należało, że skarżącą została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Zatem należy stwierdzić, że już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych, powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów, o czym została również poinformowana w wezwaniu z dnia 5.02.2016 r. Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości – sprzeczności dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawczyni oraz nadesłanie brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Na marginesie należy również wyjaśnić, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącej prawa do sądu. Prawo pomocy, jak już wyjaśniono to wyżej, jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284, z późn. zm.). Skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, to w konsekwencji zasadna, w ocenie referendarza sądowego jest odmowa przyznania jej prawa pomocy i w tej sytuacji nie można mówić o pozbawieniu jej możliwości obrony swoich praw przed sądem. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.