I SA/Ol 704/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 29 października 2013r. skarżąca K. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada 1/8 udziału w mieszkaniu o powierzchni 78m2 oraz 1/8 udziału w garażu i ogródku działkowym. Posiada również akcje o wartości około 1.500 zł. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawczyni nie osiąga żadnego dochodu. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Jest osobą bezrobotną, ze względu na problemy zdrowotne nie może podjąć pracy. Nie otrzymuje zasiłku, nie korzysta z żadnej pomocy państwa. Środki ze sprzedaży akcji stanowią jedyne źródło utrzymania. Podniosła, iż w związku z problemami zdrowotnymi ponosi wysokie koszty leczenia. Złożony przez skarżącą wniosek o rentę obecnie rozpatrywany jest przez Sąd. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 13.11.2013r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej i jej rodziny – matki – z którą pozostaje w jednym gospodarstwie domowym (tj. czynsz za mieszkanie, rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ew. koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.08.2013 r. do 31.10.2013r., oświadczenia w jaki sposób osoby zamieszkujące w mieszkaniu partycypują w kosztach jego utrzymania, czy wnioskodawczyni, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą, z okresu ostatnich pięciu miesięcy (1 czerwca 2013r. do 31 października 2013r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, o wysokości dochodów matki skarżącej, źródeł ich uzyskiwania oraz jej stanu majątkowego (nieruchomości, oszczędności), z którą zamieszkuje w jednym gospodarstwie domowym oraz oświadczenia czy matka może wspomóc finansowo córkę, a jeżeli nie to dlaczego, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy i w jaki sposób zakończyła się sprawa o rentę dla wnioskodawczyni, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżąca od dnia 01.05.2013r. zbyła posiadane przez siebie akcje o wartości około 13.000 zł, jeżeli tak to jaką kwotę uzyskała z ich sprzedaży oraz na co zostały przeznaczone uzyskane środki pieniężne, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w zakresie ilości posiadanych akcji na dzień 29.10.2013r. oraz jakiego podmiotu (jakiej spółki) są to akcje, - oświadczenia czy skarżąca posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni wskazała, iż nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Utrzymuje się samodzielnie, ponosi 50 % opłat eksploatacyjnych za mieszkanie (czynsz, woda, energia). Podniosła, iż zamieszkuje z matką, ale utrzymuje się samodzielnie i tworzy jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wskazała, iż jej średnie miesięczne wydatki wynoszą: opłaty eksploatacyjne (czynsz za mieszkanie, ogrzewanie, woda, śmieci, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości) – 250 zł tj. 50% łącznych opłat, telefon 20 zł, Internet 50 zł, wyżywienie 500 zł, odzież 20 zł, środki czystości, lekarstwa – 100 zł, koszty dojazdu do specjalistycznych przychodni, szpitali ośrodków rehabilitacyjnych – 160 zł ( średnia z ostatnich 3 miesięcy), rehabilitacja 122 zł ( średnia z ostatnich trzech miesięcy). Wskazała, iż w sierpniu spłaciła podatek w kwocie 4.269 zł od dochodu uzyskanego w 2012r. z tytułu sprzedaży papierów wartościowych. Dodała, że nie korzysta z żadnej pomocy finansowej ani rzeczowej innych osób czy instytucji. Odnośnie rozprawy sądowej w sprawie renty wyjaśniła, iż zostanie powołany nowy zespół biegłych lekarzy sądowych, termin kolejnej rozprawy wyznaczony zostanie po uzyskaniu opinii biegłych. Wskazała, iż od dnia 05.03.2013r. zbywała i nadal zbywa posiadane akcje, ponieważ środki z ich sprzedaży stanowią jedyne źródło utrzymania skarżącej. Środki ze sprzedaży akcji wpływają na rachunek bieżący wnioskodawczyni i stanowią jedyne źródło zasilające ten rachunek. Środki ze sprzedaży akcji wydatkowane są na bieżąco na utrzymanie, w sierpniu także na zapłatę podatku. Wnioskodawczyni wskazała, iż na dzień 29.10.2013r. posiadała 40 sztuk akcji "[...]", których aktualna wartość waha się w zależności od kursu w granicach 1500-1.660 zł. Dodała, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych. Do złożonego oświadczenia skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych, faktury potwierdzające koszty utrzymania, Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z Budżetu Państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając wniosek złożony przez K. K. stwierdzić należy, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wskazać należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącej być może jest trudna, jednakże okoliczność powyższa nie została przez wnioskodawczynię uprawdopodobniona. Skarżąca nie wyjaśniła jakiej wysokości i z jakiego tytułu dochody uzyskuje jej matka, nie wyjaśniła również okoliczności dotyczących stanu majątkowego matki. Wyjaśniła jedynie, iż nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Dodała, że utrzymuje się samodzielnie prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Powyższe oświadczenie budzi uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności, w sytuacji gdy skarżąca nie uzyskuje dochodów, a miesięcznie wydatkuje jak podała kwotę około 1.222 zł. Nie posiada również, jak wykazała, nieograniczonej liczby akcji, z których mogłaby się utrzymywać, przeciwnie ilość akcji, a co za tym idzie środków pieniężnych maleje. Tym samym mało prawdopodobne wydaje się, że skarżąca, zamieszkująca wspólnie z matką, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i ponosi oddzielnie koszty jego utrzymania. Przyjmując nawet, że tak jest, nie zwalnia to automatycznie wnioskodawczyni z przedstawienia powyższych danych, do których wykazania została wezwana. Jak wskazano na wstępie niniejszych rozważań, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że jego sytuacja jest tak trudna, że wymaga pomocy Państwa. To strona, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy winna wykazać w sposób jasny i wyczerpujący, że sytuacja w której się znalazła jest wyjątkowa i uniemożliwiająca poniesienie kosztów we własnym zakresie. Skarżąca mogła chociaż oświadczyć, tak jak była do tego wezwana, że matka nie może jej wspomóc finansowo i dlaczego. W tej sytuacji nie wiadomo jakie są dochody i stan majątkowy matki wnioskodawczyni i czy nie mogłaby wspomóc finansowo córki. Niewykluczone bowiem jest, że sytuacja finansowa matki strony jest dobra i umożliwiająca pomoc w zakresie uiszczenia kosztów sądowych bądź ich części. Warto zauważyć, iż dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (por. postanowienie NSA z 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10, postanowienie NSA z 15.10.2013r., sygn. akt I GZ 457/13, publ. CBOIS). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.i.o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Dodać przy tym należy, że ustawodawca nie ograniczył w żaden sposób czasu trwania tego obowiązku nałożonego na rodziców i dzieci, nie jest on w szczególności uwarunkowany sprawowaniem władzy rodzicielskiej. Występuje więc także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Także art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W związku z powyższym istotne było ustalenie danych związanych z sytuacją finansową i majątkową matki wnioskodawczyni. Sąd ( czy też referendarz sądowy) musi bowiem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2009r. sygn. I FZ 415/09, publ. CBOiS). Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.