I SA/Ol 707/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 25 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Z.B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie zobowiązania podatkowego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 25 października 2010 r. W.Z.B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż zaskarżoną decyzją ustalono zobowiązanie podatkowe z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od nieujawnionych źródeł przychodów za 2003 r. w wysokości 130.972 zł. W wykonaniu tej decyzji w toku postępowania egzekucyjnego zajęto skarżącemu rachunek bankowy oraz ustanowiono hipotekę przymusową. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 76,9 m2 oraz dwóch garaży. Posiada samochód marki Mercedes Benz E 230, rok produkcji 1997. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Do wniosku dołączono odpis zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie Miejskiego Urzędu Pracy, akt notarialny dotyczący kupna przez skarżącego lokalu mieszkalnego oraz dwóch garaży przy ul. "[...]" w O., zawiadomienia Sądu Rejonowego o wpisach w przedmiocie ustanowienia hipotek oraz zawiadomienia wspólnoty mieszkaniowej o wysokości zaliczek na koszty utrzymania nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 listopada 2010 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, skarżący podał, iż miesięczne koszty utrzymania wynoszą odpowiednio: czynsz za mieszkanie wraz z garażami – 326,92 zł, energia elektryczna 78,26 zł, multimedia 125,30 zł, eksploatacja samochodu 150 zł oraz ubezpieczenie samochodu 52,75 zł. Nie ponosi opłat z tytułu gazu, natomiast koszty wody, ścieków, wywozu śmieci wliczone są w czynsz. Wyjaśnił, iż nie ponosi kosztów leczenia i leków. Nie korzystał i nie korzysta z pożyczek czy kredytów bankowych. Nie posiada lokat bankowych i dewizowych, jak również polis ubezpieczeniowych. Samochód Mercedes Benz służy mu do celów prywatnych, przede wszystkim jest wykorzystywany do dojazdów do S., gdzie zamieszkuje jego matka, nad którą sprawuje opiekę z racji jej podeszłego wieku (78lat) i choroby (wylew). Ze względu na powyższe, większość czasu przebywa w S., zaś do O. przyjeżdża raz na dwa tygodnie, z reguły na weekend. Nie ponosi wydatków na ubrania, a wyżywienie ma zapewnione w gospodarstwie matki. Matka wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 1.400 zł miesięcznie, posiada również oszczędności, które są źródłem utrzymania. Skarżący wyjaśnił również, iż do września 2010 r. utrzymywał się z oszczędności, jakie posiadał z tytułu sprzedaży w 2007 r. nieruchomości we W. za kwotę 120.000 zł. Oświadczył także, iż do chwili obecnej nie wystąpiła konieczność korzystania z pomocy społecznej. Podał, że za usługę prawną zapłacił pełnomocnikowi w znacznej części w dniu udzielania zlecenia tj. 16 lutego 2009r., co zostało udokumentowane odpowiednią fakturą. Pozostałą kwotę zobowiązał się natomiast zapłacić po uprawomocnieniu się wyroków sądowych. Skarżący przedłożył również kserokopie faktur za energię elektryczną i multimedia oraz polisę ubezpieczenia OC za samochód. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 707/10, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że mimo złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów nie można ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, z czego skarżący się utrzymuje, poza wyżywieniem, które ma zapewnione w gospodarstwie matki. Wnioskodawca oświadczył jedynie, iż do września 2010 r. utrzymywał się z oszczędności pozostałych po sprzedaży nieruchomości w 2007 r. Tym samym od trzech miesięcy pozostaje bez środków. Pomimo nieosiągania dochodów jest w stanie utrzymywać mieszkanie w O., w którym faktycznie (od pół roku) nie mieszka z racji sprawowania stałej opieki nad matką. Ponadto skarżący utrzymuje dwa garaże. Z przedłożonych oświadczeń nie wynika, aby nieruchomości te służyły osiąganiu jakichkolwiek pożytków. Wnioskodawca ponosi również koszty eksploatacji samochodu. Skarżący nie wyjaśnił, z jakich środków pokrywane są wyżej wykazane koszty. W ocenie Referendarza sądowego, zasadnym było również wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji majątkowej matki, z której pomocy wnioskodawca korzysta oraz zakresu tej pomocy. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wskazała, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a nie zasady słuszności. Podniosła, że nie wprowadziła Sądu w błąd co do posiadanego majątku, przedłożyła wszystkie żądane dokumenty, nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby w sytuacji wątpliwej zażądano dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów przez strony tego postępowania (art. 199 p.p.s.a.). Zasada prawa do sądu nie może być zatem interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych powinno bowiem sprowadzać się do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, NSA wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Oceniając wniosek skarżącego w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości, których skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W świetle powyższego, wątpliwości Sądu wzbudziło oświadczenie skarżącego, iż nie osiąga żadnych dochodów, przy czym wnioskodawca nie wskazał alternatywnego źródła finansowania ponoszonych przez niego wydatków, np. pomocy członka rodziny czy też otrzymywania zasiłku z pomocy społecznej. W tym zakresie zasygnalizował jedynie, że matka pokrywa koszty jego wyżywienia. Tymczasem ze złożonego w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 listopada 2010 r. oświadczenia wynika, że strona ponosi również wydatki na utrzymanie nieruchomości i samochodu w łącznej kwocie 733,23 zł miesięcznie, co do których nie wskazano źródeł finansowania. W tym kontekście wątpliwości budzi również oświadczenie wnioskodawcy, który powołując się na fakt nieosiągania dochodów, jednocześnie stwierdził, że w jego sytuacji nie wystąpiła konieczność korzystania z pomocy społecznej. Zwrócić również należy uwagę, że zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, do września 2010 r. utrzymywał się on z oszczędności ze sprzedaży nieruchomości w marcu 2007 r. za kwotę 120.000 zł, co w przeciągu 43 miesięcy dawało kwotę ok. 2.790 zł miesięcznie., a więc kwotę znacznie przewyższającą aktualne potrzeby strony. Warto w tym miejscu zauważyć, że postępowanie kontrolne w sprawie zostało wszczęte w dniu 3 lutego 2009 r., a zatem w okresie, w którym wnioskodawca posiadał jeszcze środki ze sprzedaży nieruchomości. Zatem już od tej daty strona mogła mieć świadomość ewentualnego obowiązku poniesienia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie i poczynić pewne działania w kierunku zabezpieczenia odpowiednich sum na ich poniesienie. Powyższą argumentację wspiera również fakt posiadania przez skarżącego majątku nieruchomego. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Tym bardziej w sytuacji, w której – jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy – nieruchomość w O. w postaci mieszkania o pow. ok. 77 m² oraz dwóch garaży jest przez niego samego, z racji sprawowania stałej opieki nad matką w S., używana sporadycznie. Obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową nie wyłącza bowiem możliwości korzystania z niej i czerpania z tego tytułu pożytków. W tej sytuacji zasadnym jest wniosek, iż skarżący powinien rozważyć możliwość wykorzystania tego majątku w celu osiągnięcia dochodu z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania, co w świetle doświadczenia życiowego, ze względu na położenie nieruchomości, jej stan (nowe budownictwo) oraz możliwość korzystania z dwóch garaży, wydaje się realne. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05 (opubl. www.cbois.nsa.gov.pl), że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do argumentacji sprzeciwu, że nic nie stało na przeszkodzie, by w przypadku powzięcia wątpliwości Sąd zażądał dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, podnieść należy, że pismem z dnia 4 listopada 2010 r. wezwano skarżącego m.in. do wskazania źródeł utrzymania, w związku z jego wyjaśnieniem, iż nie pracuje i nie ma dochodów oraz nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Jednakże, pomimo odpowiedzi na powyższe wezwanie, strona w dalszym ciągu nie usunęła wątpliwości co do źródeł finansowania ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie nieruchomości i samochodu. W tym miejscu wskazać również należy, że z zaprezentowanych na wstępie wywodów odnoszących się do art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.