I SA/Ol 750/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 12 listopada 2014r. sprawy ze skarg M. L. i K. L. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]", "[...]" w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010r. I. uchyla zaskarżone decyzje; II. określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonywane; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz każdego ze skarżących kwoty po 2.089 ( dwa tysiące, osiemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. L. i K. L. wnieśli skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" oraz nr "[...]", w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010r. Zaskarżonymi decyzjami Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" oraz nr "[...]", ustalające zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2010r. w wysokości po 208.851 zł M. L. i K. L. (dalej podatnicy, strony, skarżący). W wyniku przeprowadzonego postępowania organ kontroli skarbowej ustalił, że nadwyżka wydatków nad przychodami M. i K. L. w 2010r. wyniosła 556.937,30 zł. Zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów organ ustalił odrębnie każdemu z małżonków (między którymi istniała wspólność majątkowa) od dochodu w wys. 278.468.65 zł, z zastosowaniem 75% stawki. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 14, poz. 176 ze zm.), dalej u.p.d.o.f. Organ podał, że podatnicy w 2010r. ponieśli wydatki na: - zakup lokalu mieszkalnego i miejsca garażowego przy ul. Ż. 2/6 w G. w kwocie 275.958,93 zł, i opłaty notarialne w kwocie 2.640,40 zł, - działalność gospodarczą prowadzoną pod firmą "M." M. L. w kwocie 126.261,54 zł, - działalność gospodarczą prowadzoną pod firmą "S." K. L. w kwocie 23.339,89 zł, - potrzeby konsumpcyjno - bytowe trzyosobowej rodziny w kwocie 35.000 zł, - opłaty notarialne związane z zakupem lokalu usługowego przy ul. O. 3 w D. w kwocie 1.053 zł, - podatek dochodowy od odsetek do lokat oszczędnościowych w kwocie 36,00 zł. Ponadto podatnicy zgromadzili środki pieniężne na rachunku bankowym, które na dzień 31.12.2010r. wyniosły 238.940,06 zł. Małżonkowie w 2010r. uzyskali przychody pochodzące ze źródeł opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania: - z działalności gospodarczej M. L. w kwocie 38.950,00 zł, - z działalności gospodarczej K. L. w kwocie 14.320,00 zł, - środki pieniężne z tytułu emerytury wypłaconej dla K. L. w kwocie 33.567,60 zł., - oszczędności z Kasy Oszczędnościowo - Pożyczkowej przy K.P. Policji w R. wypłacone dla K. L. w kwocie 9.995 zł, -odsetki dopisane do lokat oszczędnościowych zgromadzonych na rachunkach bankowych w kwocie 3.521,09 zł, -zwrot nadpłaty w podatku dochodowym za 2009r. w kwocie 925 zł. Z oświadczenia majątkowego złożonego przez podatników w dniu 14.02.2014r. o posiadanych zasobach majątkowych na dzień 1.01.2010r. wynikało, że na ten dzień dysponowali m.in. środkami na rachunkach bankowych w kwocie 43.752,16 zł, a ponadto środkami pieniężnymi z darowizn i pożyczek od rodziców i teściów w kwocie 40.000 Euro, 100.000 USD z pożyczki udzielonej K.L. przez A. M. (obywatela Ukrainy) oraz 300.000 zł. w gotówce. Organ kontroli skarbowej poddał ocenie złożone przez strony oświadczenia oraz dokumenty prywatne, mające potwierdzać źródła pokrycia wydatków. Celem stwierdzenia, czy małżonkowie mogli posiadać oszczędności w kwocie 300.000 zł z dochodów opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania organ przeprowadził analizę przychodów i wydatków małżonków za okres od 2000r. do 2009r., w tym z działalności gospodarczej prowadzonej przez M. L. prowadzonej pod firmą M. Z wyliczeń wynikało, że niedobór środków pieniężnych wystąpił w 2000 roku, a także w każdym roku od 2003 do 2009. W zestawieniu przychodów i wydatków roku 2008 organ uwzględnił darowizny w łącznej kwocie 38.400 zł (po 9.600 x 4) i pożyczki w kwocie 38.400 zł (po 9.600 x 4) od rodziców M. L., uznając je za uprawdopodobnione. Nie dał wiary wyjaśnieniom że źródłem finansowania wydatków była nieoprocentowana pożyczka w wysokości 100.000 USD udzielona na podstawie umowy z dnia 09.01.2009r. przez A. M. z Ukrainy, która miała być zwrócona do 09.01.2019r. Uznał, że sam fakt zawarcia umowy pożyczki w formie pisemnej nie jest równoznaczny z możliwością jej realizacji przez pożyczkodawcę. Niedobór środków pieniężnych w roku 2009, według wyliczeń organu wyniósł – 217.644.10 zł. Organ odwoławczy uznał słuszność stanowiska wyrażonego przez organ kontroli skarbowej, iż ocena materiału dowodowego nie pozwala na uwzględnienie ww. pożyczki z dnia 09.01.2009r. do ujawnionych źródeł przychodu, finansujących późniejsze wydatki podatnika i jego małżonki, bowiem na uzyskanie tych przychodów nie przedłożono wiarygodnych dowodów potwierdzających otrzymanie pożyczki od obywatela Ukrainy. Wątpliwości organu budziły okoliczności zawarcia umowy pożyczki. K. L. przebywał wtedy na nartach na Słowacji, skąd miał się udać samodzielnie samochodem na Ukrainę w celu popisania i uzyskania pożyczki, a więc w czasie, gdy przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim w okresie od 13.10.2008r. do 02.04.2009r. (wg informacji uzyskanej od Komendanta Powiatowego Policji w R.). Pieniądze przewoził w torbie papierowej czy reklamówce pod przednim fotelem w aucie, bez żadnego zabezpieczenia, co, jak uznał organ odwoławczy, kłóci się z zasadami zdrowego rozsądku i doświadczenia życiowego. Za nieprawdopodobne organ uznał uzyskanie znacznej sumy pożyczki bez oprocentowania a nawet pokwitowania, jedynie na "zasadzie pełnego zaufania". Podatnik nie przedłożył paszportu potwierdzającego jego pobyt na Ukrainie. Nie przedstawił też żadnego dokumentu potwierdzającego wwóz dewiz do Polski, jak również dokumentów potwierdzających wymianę dolarów na polskie złote, co obowiązany był zgłosić w formie pisemnej organom celnym lub organom Straży Granicznej, zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 27 lipca 2002r. Prawo dewizowe. Organ II instancji stwierdził, że szczegółowa analiza przychodów i wydatków małżonków za lata poprzedzające 2010r. nie wykazała, by małżonkowie L. na dzień 01.01.2010r. mogli zgromadzić oszczędności w gotówce, które pochodziłyby ze źródeł opodatkowanych lub wolnych od podatku w wysokości 300.000 zł. Nie uwzględniono wyjaśnień M. L., że wydatki związane z jej działalnością gospodarczą były finansowane z dochodów męża uzyskiwanych ze stosunku pracy, które za lata 2008-2010 wyniosły około 100.000 zł., oraz, że źródłem dochodów męża były wpływy z wieloletniego inwestowania w latach 1998-2008 w obrót papierami wartościowymi na giełdzie. Strony nie przedłożyły jakichkolwiek dowodów dotyczących inwestowania w obrót papierami wartościowymi, a K.L. dopiero w 2011r. uzyskał przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że prawidłowo została ustalona podstawa opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2010r. w wysokości 278.468,65 zł przypadająca na każdego z małżonków (556.937,30 zł / 2). W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. i K. L. wnieśli o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przypisanych. Zaskarżonym decyzjom zarzucili naruszenie prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz naruszenie ich interesu prawnego, a mianowicie: – art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., który na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r., sygn. SK 18/09, został uznany za niezgodny z Konstytucją; jeśli zatem Trybunał zakwestionował art. 20 ust. 3, definiujący sposób ustalenia tego typu przychodów, to nie może być on podstawą prawną wydania decyzji na niekorzyść podatnika, – art. 121 § 1 i art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 749 ze zm.), dalej O.p. W treści skarg strony zarzuciły, że przez cały proces postępowania podatkowego nie powołano na świadka A. M. z Ukrainy w celu złożenia zeznań co do przyjęcia od niego pożyczki. Skarżący podali, że Inspektor Urzędu Kontroli Skarbowej w trakcie prowadzenia postępowania zasugerował od razu, po przedstawieniu umowy pożyczki, "by wymyśleć coś innego", bo nie będzie chciał kontrolować obywatela Ukrainy na okoliczność udzielenia pożyczki. Powyższe, w ocenie stron wskazuje na naruszenie art. 121 § 1 i art. 122 O.p. Skarżący wyjaśnili, że zwolnienie lekarskie K. L. było związane z odbudową zdrowia po długoletniej pracy w policji i taki wyjazd w góry był w tym momencie jak najbardziej wskazany. Natomiast organy przedstawiając własną argumentację w tym zakresie, zaniedbały obowiązek dokładnego wyjaśnienia powodu przebywania na zwolnieniu lekarskim. Odnośnie do odmowy składania wyjaśnień w zakresie okoliczności zawarcia umowy pożyczki skarżący wyjaśnili, że wobec postawy organu I instancji postanowili złożyć stosowne wyjaśnienia dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Odmowa złożenia wyjaśnień na początkowym etapie postępowania była spowodowana przez Inspektowa Kontroli Skarbowej, który stwierdził, że sprawa umowy i tak nie będzie badana: "bo to może jaka mafia, to i tak nic nie sprawdzimy". Skarżący podali, że są bardzo zawiedzeni postępowaniem organów podatkowych, gdyż nie dąży się do wyjaśnienia okoliczności zawarcia umowy pożyczki. Ich zdaniem postępowanie organów podatkowych ukierunkowane jest na dbałość o własny interes prawny, godzi w ich interes prawny, a tym samym narusza zasady i przepisy prawa podatkowego i budzi brak zaufania do organów podatkowych. W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Organ podał, że skarżący nie występowali w toku postępowania o powołanie na świadka A. M. z Ukrainy na okoliczność zawarcia umowy pożyczki. Postanowieniami z dnia 26 maja 2014r. sygn. akt I SA/Ol 412/14 i sygn. akt I SA/Ol 413/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zawiesił postępowania w niniejszych sprawach ze względu na prejudycjalność innego toczącego się postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 października 2013r., w sprawie o sygn. akt II FSK 1835/13, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 2 października 2013r., w sprawie o sygn. akt I SA/Go 336/13 przedstawiły bowiem Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawne mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszych spraw. W związku z wydaniem w dniu 29 lipca 2014 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. P 49/13, Sąd postanowieniami z dnia 3 października 2014 r. podjął postępowania sądowe, które zarejestrowano pod nowymi sygn. akt I SA/Ol 750/14 i I SA/Ol 751/14. Na rozprawie w dniu 12 listopada 2014r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Ol 750/14 i I SA/Ol 751/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod sygn. akt I SA/Ol 750/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, na podstawie oceny zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie i wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem wyłącznie do zbadania, czy w danej sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy kontroli decyzji podatkowych granice rozpoznania sądu administracyjnego wyznaczone są przez granice sprawy podatkowej. W konsekwencji treść i zakres rozpoznania sądu administracyjnego determinują właściwe, w każdej sprawie wymagające indywidualnego ustalenia, normy prawa materialnego, które w ostatecznym rezultacie wyznaczają nieprzekraczalne granice tożsamości sprawy podatkowej. Oznacza to, iż niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy opartymi o właściwie ustaloną hipotezę badanej normy prawnej. Badając legalność zaskarżonych aktów z punktu widzenia wyżej wskazanych kryteriów należało mieć na uwadze, że w dniu 29 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. P 49/13 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym orzekł, że art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny postanowił, że ww. przepis traci moc obowiązującą z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Ogłoszenie omawianego wyroku TK nastąpiło w dniu 6 sierpnia 2014 r. więc termin ten upłynie 6 lutego 2016 r. W odniesieniu do odroczenia o 18 miesięcy terminu utraty mocy obowiązującej art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. Trybunał stwierdził, że możliwe będzie w dalszym ciągu prowadzenie postępowań w sprawie podatku od dochodów nieujawnionych na podstawie tego przepisu. Przepis ten pozostaje bowiem nadal elementem systemu prawa. Wskazał jednocześnie, że organy administracyjne i sądy interpretując oraz stosując art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., powinny jednak kierować się wskazówkami dotyczącymi tego przepisu wynikającymi z wyroku o sygn. SK 18/09 oraz z wyroku w sprawie o sygn. P 49/13 i nadawać im znaczenie zgodne z Konstytucją. Treść powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zawarte w nim wskazania odnośnie do stosowania art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w postępowaniu administracyjnym i sądowym, była już poddawana analizie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Na tym tle wyłoniły się zaś istotne rozbieżności w kwestii możliwości dalszego stosowania uregulowania (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007r.), co do którego Trybunał orzekając o niekonstytucyjności, określił na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji termin, po upływie którego przepis ten utraci moc. W uzasadnieniu wyroku z dnia 8 października 2014r. o sygn. akt: I SA/Łd 999/14 (publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), oddalającego skargę na decyzję w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów ze źródeł nieujawnionych za rok 2007, WSA w Łodzi odnosząc się do wskazań Trybunału, iż wobec odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej przepis ten (o ile wcześniej nie zostanie uchylony bądź zmieniony przez ustawodawcę), powinien być przestrzegany i stosowany przez wszystkich adresatów w okresie osiemnastu miesięcy od ogłoszenia wyroku - uznał, że przy rozstrzyganiu sprawy organy podatkowe miały wszelkie podstawy do jego stosowania. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w wydawanych już po orzeczeniu Trybunału z dnia 29 lipca 2014 r. wyrokach (I SA/Rz 250/14 i I SA/Rz 582/14, publ. - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wywodząc w oparciu o art. 190 ust. 1 Konstytucji i art. 70 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, iż sądy orzekające w pojedynczych sprawach co do zasady związane są wyrokiem Trybunału, nie zaś zawartymi w jego uzasadnieniu poglądami, zajął odmienne stanowisko. W ocenie tego Sądu, przy uwzględnieniu uprawnień sędziów – w tym sędziów sądów administracyjnych – oraz przesłanek wskazanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 r., co do niezgodności przedmiotowego przepisu z Konstytucją RP oraz co do celowości odroczenia terminu utraty jego mocy obowiązującej, istnieją przesłanki ku temu, by tenże przepis był nieuwzględniany przez sąd także przed upływem terminu odroczenia. Jeśli bowiem przepis uznany został za niekonstytucyjny, ze względu na jego treść, to zdaniem WSA w Rzeszowie, nie ma uzasadnionych powodów dla przyjmowania jego ważności przez określony czas, by ustawodawca podjął stosowane działania. Skład orzekający w niniejszej sprawie, podziela drugie z prezentowanych wyżej stanowisk (podtrzymane również w innych wyrokach WSA w Rzeszowie – m.in. I SA/Rz 619/14, I SA/Rz 482/14, czy I SA/Rz 324/14). Słuszne są zdaniem Sądu, odwołujące się do linii orzeczniczej sądów administracyjnych i powszechnych, wywody WSA w Rzeszowie, że skoro przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., o niekonstytucyjności którego orzekł Trybunał, jest przepisem sprzecznym z Konstytucją ex tunc, a więc z chwilą jego wprowadzenia do porządku prawnego, to samo odroczenie przez Trybunał jego derogacji z porządku prawnego - nie z chwilą ogłoszenia orzeczenia Trybunału, ale z chwilą późniejszą - nie usuwa tej wadliwości. Przepis ten pozostaje bowiem nadal przepisem sprzecznym z Konstytucją. Jego zastosowanie w sprawie jest zaś stosowaniem prawa, odnoszącego się do obowiązków obywatela i podatnika, wbrew Konstytucji. Orzekanie takie narusza ustawę zasadniczą, co czyni zasadnym wniosek, że sądy mają prawo odmówić zastosowania takiego aktu prawnego, jako sprzecznego z Konstytucją. Podkreślenia wymaga, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 lipca 2014 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż stosując i interpretując ten przepis należy kierować się wskazówkami zawartymi w wyroku w tej sprawie i wyroku w sprawie o sygn. SK 18/09. Wskazał również, że sądy stosujące prawo powinny uwzględniać powody dla których Trybunał odroczył w czasie utratę mocy obowiązującej przepisu, rodzaj naruszenia i znaczenie tego przepisu dla funkcjonowania danej gałęzi prawa. W związku z orzekaniem w sprawie podatku ustalonego w oparciu o przepis art. 20 ust. 3 u.p.do.f., należy zatem mieć na względzie przyczyny, jakie legły u podstaw stwierdzenia niekonstytucyjności tej normy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007 r. Wskazując te przyczyny, w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r. Trybunał stwierdził, że w pełni akceptuje argumentację zawartą w wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. w sprawie SK 18/09. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że okoliczności te stanowią również o negatywnej ocenie konstytucyjności tego przepisu w sprawie P 49/13. Stwierdzenie to jest tym bardziej prawdziwe, że w aktualnym wyroku Trybunał przyjął, iż zmiany, jakie nastąpiły w tym przepisie są relewantne dla negatywnej oceny jego konstytucyjności, czyli nie miały one znaczenia dla stwierdzenia konieczności wyeliminowania go z porządku prawnego. Przyczynami tymi (wynikającymi z uzasadnienia wyroku z dnia 18 lipca 2013 r.), były błędy legislacyjne przy kształtowaniu podstawy opodatkowania dla tego źródła przychodu, a w szczególności użycie nieostrych czy też niejasnych sformułowań. W tym zakresie Trybunał wskazał że: "mechanizm opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach jest obarczony bardzo poważnymi wadami legislacyjnymi dotyczącymi jego konstrukcji. Wprowadzając szczególnie restrykcyjną instytucję podatku od dochodów nieujawnionych, ustawodawca unormował ją jedynie w trzech lakonicznych przepisach prawnych, z których dwa okazały się wyjątkowo nieprecyzyjne i niejednoznaczne". Pogląd ten dotyczył wyjątkowo niejasnego ukształtowania pojęcia przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych, co w ocenie Trybunału naruszyło standardy prawidłowej legislacji. Pomimo występowania dwóch standardów prawidłowej legislacji: zwykłego i podwyższonego, przy czym unormowania podatkowe winny realizować wymogi właściwe dla standardu podwyższonego (art. 84 i art. 217 Konstytucji), w ocenie Trybunału, ustawodawca w tym zakresie nie zrealizował nawet standardu zwykłego. Doszło do zlekceważenia elementarnych wymogów dotyczących jasności i precyzji przepisów prawnych, które mają być stosowane w odniesieniu do jednostek. W tym stanie rzeczy, Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i art. 68 § 4 o.p. naruszają zasadę poprawnej legislacji, będącą składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie Trybunał uznał, że uchybienia związane z rozkładem ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wskazanego podatku, określeniem zakresu obowiązków dokumentacyjnych ciążących na podatnikach, opodatkowaniem przychodów wynikających z czynności niemogących być przedmiotem prawnie skutecznej umowy oraz zbiegu instytucji ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych i określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, mają mniejsze znaczenie, jednak istotnie pogłębiają przekonanie o naruszeniu wymogów ustawy zasadniczej. Podstawą stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu było zatem przede wszystkim naruszenie zasad poprawnej legislacji poprzez użycie określeń nie poddających się, w ramach dopuszczalnej wykładni, prawidłowej interpretacji. Rozważania Trybunału zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. zostały zaakceptowane przez pełny skład Trybunału w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 lipca 2014. Trybunał wskazał, że regulacja występująca w u.p.d.o.f. po nowelizacji obowiązującej od 1 stycznia 2007 r. narusza zasadę poprawnej legislacji. Nowelizacja nie usunęła wątpliwości Trybunału co do ukształtowania pojęć "przychody ze źródeł nieujawnionych" czy "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach." Nie usunięto też wadliwości dotyczących sformułowań "czynienie wydatków", "gromadzenie mienia", "przychody opodatkowane", "przychody wolne od opodatkowania." Trybunał również nie wskazał, jak należałoby te pojęcia, w sposób zgodny z Konstytucją, interpretować. W ocenie Trybunału, "nie da się wywieść czy sposób ustalenia wysokości przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych stanowi zarazem definicję omawianego przychodu." Ze stwierdzenia tego wynika, że nie da się ustalić co w takim przypadku jest przychodem. Trybunał stwierdził również, że wyrażenia "czynienie wydatków", "gromadzenie mienia", "przychody opodatkowane" i "przychody wolne od opodatkowania", są niejasne i nieprecyzyjne i na ich podstawie nie można jednoznacznie ustalić definicji "przychody ze źródeł nieujawnionych" i "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach". W rezultacie charakter wskazanych przez TK wadliwości przepisu nie pozwala na zastosowanie go w praktyce. Jeżeli bowiem jest on błędnie skonstruowany i to w stopniu wskazującym na jego niekonstytucyjność, to nie może być on prawidłowo wykładany, a tym samym stosowany. Wskazany przez Trybunał błąd dotyczy samej istoty podatku. Błąd ten może być naprawiony tylko i wyłącznie przez ustawodawcę. Jednocześnie Trybunał nie wskazał w sposób jednoznaczny i precyzyjny, jak należy interpretować te pojęcia, a jedynie wymieniał, jak mogą być one rozumiane, w czym postrzegł ich wadliwość mającą rangę niekonstytucyjności. Wada ta będzie więc występowała w każdym postępowaniu podatkowym, ponieważ w każdym postępowaniu będzie zachodziła konieczność interpretacji pojęć stanowiących części składowe tego przepisu, jak przychód nieznajdujący pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzący ze źródeł nieujawnionych. Nie da się zatem ustalić, co jest przedmiotem opodatkowania, ani też jednoznacznie ustalić podstawy opodatkowania. Skoro nie można ustalić, co jest podstawą opodatkowania z uwagi na to, że przepisy zawierają niepoddającą się wykładni (interpretacji) definicję elementów wchodzących w skład tego pojęcia, to nie jest również możliwe ustalenie podatku. Podatek jest bowiem wymierzany od podstawy opodatkowania, a tej, w myśl stwierdzeń Trybunału, nie da się określić z uwagi na błędy legislacyjne. Podstawa opodatkowania jest kluczowym elementem przedmiotowym stosunku prawnopodatkowego i bez jej prawidłowego określenia zobowiązanie podatkowe nie może powstać. Wskazane przez Trybunał Konstytucyjny przyczyny stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu, czynią niemożliwym dla organów i sądów administracyjnych zdefiniowania występujących w nim pojęć. Nie można zatem prowadzić w tym kierunku postępowania, choćby nawet z zachowaniem najwyższych standardów ochrony praw podatnika w postępowaniu. Niezależnie od tego należy podzielić stanowisko przedstawione w uzasadnieniach cyt. wyżej wyroków WSA w Rzeszowie odnośnie stosowania uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał przepisu, pod kątem przestrzegania zagwarantowanej w art. 32 Konstytucji zasady równości wobec prawa, gwarantującej obywatelom równe traktowanie przez organa państwa niezależnie od ich cech i właściwości osobistych. Zasada ta powinna być rozumiana w ten sposób, że każdy obywatel pozostający w danej sytuacji prawnej będzie przez organy państwa traktowany w taki sam sposób. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowała się jednolita linia polegająca na uznaniu niemożności ustalenia podatku dochodowego w oparciu o przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. co do dochodów ze źródeł nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za poszczególne lata, do roku 2006 włącznie. Sprawy w tym zakresie zostały umorzone (p. np.: wyroki NSA z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 2241/12 i II FSK 114/13). Odnośnie tego brzmienia przepisu Trybunał nie mógł orzec o późniejszej dacie utraty mocy prawnej przepisu, bowiem w chwili orzekania przepis ten już nie obowiązywał. Aktualne brzmienie przepisu, obowiązujące od 1 stycznia 2007r. pozostaje w obrocie prawnym do 6 lutego 2016 r. (o ile nie zostanie on szybciej derogowany na drodze zmiany przepisów). Oznacza to, że po tej dacie przepis ten nie będzie częścią systemu prawa. Jego stosowanie w chwili obecnej prowadziłoby do sytuacji, że osoby, którym ustalono podatek na podstawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. przed datą 6 lutego 2016r. miałyby go zapłacić, natomiast po tej dacie nie byłoby to już możliwe. Takie stosowanie tego przepisu prowadziłoby do sytuacji, w której podatnicy, którym można by ustalić zobowiązanie za ten sam rok w zależności od tego, czy organy działałyby szybko w ich sprawie (i wydały decyzje przed ta datą) mieliby obowiązek zapłaty podatku lub też obowiązku takiego by nie mieli. Podatnicy byliby więc traktowani w różny sposób, w zależności od tego, czy wydano wobec nich decyzję szybko, czy też nie. Słusznie przy tym zauważył WSA w Rzeszowie, iż w okresie od 27 lutego 2015 r. (18 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r.) do 6 lutego 2016 r. (18 miesięcy od opublikowania wyroku z dnia 29 lipca 2014 r.) nie obowiązywałby przepis art. 68 § 4 Ordynacji podatkowej i podatnicy pozbawieni byliby ochrony z tytułu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu dochodu nie znajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Podatek dochodowy za ten sam rok w latach 2007 – 2016 u różnych podatników ustalany byłby na różnych zasadach. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym tylko podatnicy, co do których organ wydałby decyzję ustalającą zobowiązanie podatkowe w okresie od 29 lipca 2014 roku do 6 sierpnia 2016 roku mieliby obowiązek zapłaty takiego podatku odnośnie lat, w których obowiązywał przepis w aktualnym brzmieniu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. Nawet wprowadzenie do systemu prawnego przepisu uwzględniającego wskazania Trybunału co do wymogów poprawnej legislacji nie będzie mogło zapewne skutkować jego stosowaniem wstecz. Podatku na podstawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nie zapłacą tym samym podatnicy, w przypadku których ustalono zobowiązania podatkowe za okres do 31 grudnia 2006 r., jak też podatnicy, co do których nie wydano by decyzji ustalającej do 6 lutego 2016 r.. Jedyną grupą obowiązaną do zapłaty tego podatku za te lata byłyby osoby, co do których w tym czasie zapadły by decyzje podatkowe. Dlatego też stosowanie aktualnie przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. narusza zasadę równości obywateli wobec prawa. Będący w takiej samej sytuacji prawnej, w zależności od czasu wyjawienia majątku i wydania decyzji podatkowej w świetle prawa, podatnicy byliby bowiem różnie traktowani. Trafnie WSA w Rzeszowie zwrócił też uwagę, że w uzasadnieniu orzeczenia z 29 lipca 2014 r. Trybunał wskazał na możliwość wznawiania postępowania po upływie okresu opóźniającego wejście w życie wyroku Trybunału, na co pozwala przepis art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, jeżeli przepis, jaki był podstawą wydania decyzji utracił swoją moc na skutek stwierdzenia jego niezgodności z Konstytucją. Po dacie 6 lutego 2016 r. istniałaby więc możliwość wznowienia wszystkich postępowań, nawet zakończonych prawomocnym wyrokiem sądowym. Powstaje więc pytanie o celowość stosowania aktualnie tego przepisu, skoro w niedalekiej przyszłości dopuszczalne prawnie i skuteczne będzie złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Takie stosowanie prawa świadczyło by o jego dysfunkcjonalności (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2010 r. sygn. akt I FSK 105/09). Sądy stosowałyby bowiem przepisy, których niekonstytucyjność już stwierdzono, tylko po to, aby po upływie pewnego okresu czasu postępowanie zostało wznowione. Nie będzie miało przy tym dużego znaczenia wskazanie Trybunału zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., że przy podejmowaniu decyzji o wznowieniu konieczne będzie podjęcie starannej oceny, czy w jednostkowej sprawie rzeczywiście mamy do czynienia ze stanem faktycznym i wszystkimi elementami stanu prawnego, które odpowiadają orzeczeniu Trybunału oraz doprowadziły do orzeczenia o niekonstytucyjności danego przepisu. Przyczyny uchylenia przepisu w obu jego brzmieniach są bowiem te same, zaś odnośnie do decyzji podatkowych wydanych w oparciu o brzmienie obowiązujące do dnia 31 grudnia 2006 roku we wszystkich sprawach, w których zaistniały przesłanki formalne, postępowania wznowieniowe zostały wszczęte, a decyzje wymiarowe zostały uchylone i postępowania umorzono. Takie postępowanie, co podniesiono już wyżej, było zaś akceptowane przez sądy administracyjne. W tych okolicznościach, uwzględniając także przyczyny dla których stwierdzono niekonstytucyjność przepisu w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., nie można aktualnie wnioskować o tym, że nie zaistnieje przyczyna do wznowienia postępowań. W związku z zastosowaniem przez organy niekonstytucyjnej normy art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., zwrócenia szczególnej uwagi wymaga opisana wyżej kwestia rozkładu ciężaru dowodu, odnośnie której wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu cyt. wyżej wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. Trybunał stwierdził, że wyrażona w art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, nie jest zasadą ogólnosystemową. Jeżeli ustawodawca zamierza w postępowaniu przed organami administracji publicznej, w tym podatkowej, przerzucić ciężar dowodu na jednostkę, czyni to wprost, przez ustanowienie określonej regulacji, wyłączając jednocześnie czy modyfikując działanie odpowiednio - k.p.a lub o.p. W świetle powyższego za niezasadny uznał pogląd, że z treści art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. można wywnioskować, wyrażone implicite, przerzucenie ciężaru dowodu na podatnika lub - tym bardziej – że omawiany przepis formułuje domyślnie domniemanie prawne dotyczące istnienia dochodu nieujawnionego w razie wystąpienia nadwyżki poczynionych wydatków i zgromadzonego mienia nad wykazanymi przychodami. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ostatecznie dopuszczalne jest przyjęcie, że podatnik ma obowiązek - w ramach współdziałania z organem podatkowym - uczestniczyć aktywnie w postępowaniu podatkowym, jednak skoro ciężar dowodu spoczywa na tym ostatnim, to w razie ustalenia nadwyżki dokonanych wydatków i zgromadzonego mienia nad zeznanym przychodem, wystarczające powinno być uprawdopodobnienie przez podatnika, że taka nadwyżka pochodzi z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania. Tymczasem praktyka organów w tym względzie, prowadzi do wniosku, że na podatników został przerzucony ciężar dowodzenia w zakresie wykazania, że dysponowali środkami pozwalającymi sfinansować wydatki. Za niewłaściwą i będącą konsekwencją przerzucenia ciężaru dowodu na podatnika Trybunał uznał praktykę ( wobec nieuregulowania tej kwestii w ustawie) decydowania przez organ podatkowy o rodzaju postępowania, w przypadku zbiegu instytucji: ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych na podstawie art. 20 ust. 3 i art.30 ust.1 pkt 7 u.p.d.o.f. w związku z art. 21§1 pkt 2 o..p., dokonywanego w drodze decyzji konstytutywnej, oraz określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art.45 ust.6 u.p.d.o.f. , dokonywanego w drodze decyzji deklaratoryjnej. Ponadto za niezgodny z ustawą zasadniczą Trybunał Konstytucyjny uznał wynikający z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. brak ograniczenia czasowego dla możliwości powstania zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych, w stosunku do momentu uzyskania przychodu. Wcześniej (str. 68 uzasadnienia wyroku) Trybunał wyraził stanowisko, że "odrzucenie możliwości zakwalifikowania dochodów, w przypadku których zobowiązanie podatkowe przedawniło się , jako przychodów wolnych od opodatkowania jest wynikiem błędnego absolutyzowania rangi konstytucyjnych zasad podatkowych, wyrażonych w art.84 i 217 ustawy zasadniczej, w zestawieniu z innymi unormowaniami Konstytucji". Z wyżej opisanych względów, Sąd, który zobowiązany jest rozstrzygać tak, aby jak najpełniej realizować wartości konstytucyjne, uznał, że zastosowanie w niniejszej sprawie niekonstytucyjnej normy prawnej zawartej w art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., jest niemożliwe. Wobec przedstawionych argumentów, jako zbędne ocenił odnoszenie się do merytorycznych kwestii związanych z prawidłowością dokonanego wymiaru podatku. Mając na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii wzajemnych relacji między ustalaniem podatku od przychodu z nieujawnionych źródeł i określaniem zobowiązań na zasadach ogólnych organy podatkowe powinny rozważyć możliwość dokonania wymiaru podatku za lata 2009 – 2010, na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U Nr.44 poz.940 ze zm.) wobec M. L. i za 2010r. wobec K. L.. Powyższe rozważania Sądu i dokonaną ocenę prawną organ powinien mieć na uwadze w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy. O uchyleniu zaskarżonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. zaś o zwrocie kosztów postępowania dla każdego ze skarżących na podstawie art. 200 tej ustawy.