I SA/Ol 820/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 820/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę K.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że strona, pomimo wezwania, nie usunęła braków skargi poprzez przedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej, a ponadto nie uiściła wpisu sądowego od skargi. W dniu 4 kwietnia 2014 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Jednocześnie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w którego uzasadnieniu podniosła, że utrzymuje się ze środków przekazywanych jej przez matkę oraz zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 420 EUR, który pobiera w Niemczech. Ponadto wskazała, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, które wynosi 637,92 zł. Podała, że posiada mieszkanie o pow. 55,80 m² oraz działkę w M. o pow. 3.166 m². Do wniosku dołączyła ponadto dokumentację medyczną. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 11 kwietnia 2014 r. skierowano do strony w dniu 15 kwietnia 2014 r. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wezwanie do przedłożenia wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów, w szczególności poprzez: a) wskazanie, w jakiej formie, w jakiej wysokości i w jakiej częstotliwości udziela pomocy wnioskodawczyni jej matka oraz podanie, z jakich źródeł matka strony finansuje udzielaną pomoc; b) określenie, czy skarżąca pozostaje aktualnie z inną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym i jak rozkładają się przychody i koszty utrzymania tego gospodarstwa; c) podanie, gdzie aktualnie zamieszkuje wnioskodawczyni oraz w jaki sposób wykorzystywane jest mieszkanie w O. przy ul. "[...]" w związku z oświadczeniem wnioskodawczyni, że przebywa ona w Niemczech, jak również podanie kosztów utrzymania tego mieszkania; d) wskazanie, w jaki sposób jest wykorzystywana nieruchomość w M., przez skarżącą czy też inną osobę, czy jest ona przedmiotem dzierżawy i czy skarżąca otrzymuje płatności rolne do tej nieruchomości i w jakiej wysokości; e) oświadczenie, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej; f) przedłożenie następujących dokumentów: - zeznań podatkowych wnioskodawczyni za lata 2011 i 2012, ewentualnie zaświadczenia o niezłożeniu zeznań podatkowych za ww. okresy; - wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu 3 m-cy poprzedzających złożenie wniosku; - dowodu dokumentującego wysokość zasiłku dla bezrobotnych pobieranego w Niemczech; - kopii faktur i rachunków potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem własnym (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, zakup leków), - zajęć egzekucyjnych, z których wynikałoby z jakich tytułów i w jakiej wysokości są egzekwowane zobowiązania, a także jakie składniki majątku skarżącej zostały zajęte w toku egzekucji, a ponadto w jakiej wysokości dokonywane są potrącenia ze świadczenia z tytułu niezdolności do pracy; - innych dokumentów i oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie wnioskodawczyni jej trudną sytuację materialną i życiową. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 16 kwietnia 2014 r. W odpowiedzi przy piśmie z dnia 16 kwietnia 2014 r. pełnomocnik strony przedłożył dowód wniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA wskazał, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że powstałe na aktualnym etapie postępowania sądowego koszty odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, a łącznie w 4 sprawach skarżącej wynoszą one 400 zł. Zestawienie obu tych kwot ze stanem majątkowym wnioskodawczyni przedstawionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto okoliczność, że pomimo wezwania Sądu, nie wyjaśniła ona wszystkich okoliczności mających wpływ na jej sytuację finansową, nie pozwoliły na bezsprzeczne uznanie, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Podkreślić bowiem należy, że w świetle przedstawionych we wniosku okoliczności strona posiada mieszkanie o pow. 55,80 m² oraz działkę w M. o pow. 3.166 m². Utrzymuje się zaś z pobieranego w Niemczech zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 420 EUR oraz świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 637,92 zł, a ponadto ze środków przekazywanych przez matkę. Istotne w tym kontekście jest to, że powołując się na pomoc uzyskiwaną od matki, strona, pomimo wezwania, nie wyjaśniła, w jakiej formie, w jakiej wysokości i w jakiej częstotliwości pomoc ta jest jej udzielana oraz nie podała, z jakich źródeł matka strony finansuje tę pomoc. Nie dopełniła też nałożonego na nią wezwaniem obowiązku wyjaśnienia, czy pozostaje aktualnie z inną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym, choć wątpliwość taka zrodziła się w świetle okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi, w którym strona, jako przyczynę uchybienia tego terminu, wskazała, że jej kontakt z pełnomocnikiem utrudniał jej ówczesny partner, u którego zamieszkiwała na terytorium Niemiec. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła też, gdzie aktualnie zamieszkuje oraz w jaki sposób wykorzystywane jest mieszkanie w O. przy ul. "[...]", a ponadto nie podała kosztów utrzymania tego mieszkania. Podobnie, pomimo wezwania, nie odniosła się do sposobu wykorzystywania nieruchomości w M., w szczególności nie wskazała, czy nieruchomość ta jest przedmiotem dzierżawy i czy skarżąca otrzymuje płatności rolne do tej nieruchomości i w jakiej wysokości. Nie wyjaśniła również, czy korzysta z pomocy społecznej. Nie przedłożyła ponadto dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 15 kwietnia 2014 r., m.in. zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu 3 m-cy poprzedzających złożenie wniosku oraz zajęć egzekucyjnych. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarżąca nie złożyła wyjaśnień oraz nie przedstawiła na ich potwierdzenie odpowiednich dokumentów, które by pozwoliły na ustalenie jej sytuacji osobistej i majątkowej w sposób kompletny. Nie wyjaśniając zaś tych kwestii, skarżąca uniemożliwiła dokonanie oceny, czy w jej przypadku poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec braku pełnych i jednoznacznych oświadczeń strony w przedmiocie uzyskiwanych przez nią dochodów oraz źródeł finansowania ponoszonych wydatków, a także sposobu wykorzystywania posiadanego przez nią majątku nieruchomego, niemożliwe było bowiem wysnucie bezsprzecznych wniosków co do tego, czy skarżąca rzeczywiście, tak jak podnosiła we wniosku, spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie dysponując w istocie wiedzą o rzeczywistej wartości majątku zgromadzonego przez stronę i jej potencjale płatniczym, Sąd nie miał możliwości zweryfikowania twierdzeń strony, że nie ma ona możliwości poniesienia kosztów sądowych. Przy czym z samego faktu uiszczenia opłaty sądowej już w toku niniejszego postępowania wpadkowego można by wywodzić, że strona była w stanie zdobyć środki na jej uiszczenie. Uwzględniając powyższe, należało odwołać się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony składanych w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (p. postanowienia NSA: z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem, tak jak w omawianym przypadku, skarżąca nie wyjaśniła istotnych okoliczności dotyczących jej dochodów i wydatków, w rezultacie powstałe w niniejszej sprawie wnioski co do oceny sytuacji strony składają się na ocenę, że skarżąca przedstawiła swą sytuację w sposób niepełny, a przez to nierzetelny i niewiarygodny. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.