I SA/Ol 827/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Rep. "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od 1 marca do 31 grudnia 2014r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia W związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 marca 2017r. oddalającego skargę A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżący zwolniony uprzednio od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 17 stycznia 2017r.), zwrócił się o ustanowienie dla niego radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z najmu w wysokości 300 zł (umowa od stycznia do końca czerwca 2017r.). Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,71 ha, na której znajduje się 10 budynków do kapitalnego remontu albo do rozbiórki, obciążonej wysoką hipoteką. Nie posiada inwentarza jak również maszyn rolniczych. Nie zna szacunkowej wartości posiadanej nieruchomości. Utrzymuje się z dochodu z tytułu najmu, pożyczek, które udziela mu jego brat, z dochodów z tytułu sprzedaży złomu. Skarżący wskazał, że nie prowadzi pozarolniczej działalności. Nieruchomość nie przynosi żadnego dochodu, jedynie same straty. Wymaga kosztownego remontu, na który nie stać skarżącego. Miesięczne wydatki skarżącego to opłata za energię - 150 zł, ubezpieczenie w KRUS - 133 zł., na mieszkanie 150 zł, na wyżywienie 150 zł, na wodę 20 zł. Na leczenie, lekarstwa, rehabilitację nie wydatkuje żadnych środków z uwagi na ich brak. Posiada niespłacone zobowiązania podatkowe wobec gminy, niespłacone pożyczki wobec brata, który pomaga mu w utrzymaniu. Nie posiada oszczędności. Zamieszkuje w mieszkaniu, którego właścicielami są nieżyjący rodzice. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał na fakt, iż jest osobą bezrobotną, niepełnosprawną i samotną. Ma 61 lat. Nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych ani zasiłków z pomocy społecznej. Nieruchomość rolna, którą posiada nie przynosi żadnego dochodu, budynki zaś wymagają kapitalnego remontu. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej (w zakresie dotyczącym: rocznej opłaty związanej z użytkowaniem wieczystym posiadanego gruntu, bądź dokumentów potwierdzających zadłużenie z tego tytułu, zasadności posiadania tej nieruchomości skoro generuje ona jedynie straty, podjęcia działań mających na celu osiąganie z nieruchomości dochodów, potwierdzenia obciążenia nieruchomości hipoteką, wyjaśnienia tytułu posiadanych zobowiązań wobec różnych podmiotów, potwierdzenia wysokości najmu z części nieruchomości, potwierdzenia opłat związanych z mieszkaniem, przyczyn z jakich nie został uregulowany stan prawny nieruchomości po zmarłych rodzicach, kto jest uprawniony do spadkobrania, korzystania przez skarżącego z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż nie ponosi opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego za lata 2016 i 2017 i wcześniejsze, gdyż nie otrzymał od Wójta prawomocnej decyzji ustalającej wysokość rocznego zobowiązania pieniężnego z tego tytułu. Wskazał, iż nie jest w posiadaniu dokumentów potwierdzających tę zaległość. Oświadczył, że posiada przedmiotową nieruchomość ponieważ jest jeszcze jej właścicielem. Podał, że komornik od wielu lat próbuje sprzedać nieruchomość, ale nie ma zainteresowanych jej kupnem. Wskazał, że na razie wynajął 80 m2 tej nieruchomości i prowadzi dalsze rozmowy w tym przedmiocie, których efekt jest jednak niewiadomy. Wyjaśnił, że dokumenty potwierdzające obciążenie nieruchomości hipoteką znajdują się w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w "[...]". Dodał, że nie wie z jakich powodów nie został uregulowany stan prawny mieszkania po rodzicach, w którym zamieszkuje. Osobami uprawnionym do spadkobrania są dwie siostry i brat wnioskodawcy. Wskazał, iż osobiście uiszcza opłaty związane z mieszkaniem po zmarłych rodzicach, często korzysta z pieniędzy otrzymanych od brata. Nie korzysta z żadnych ośrodków pomocy społecznej. Do złożonych oświadczeń wnioskodawca załączył kserokopię decyzji Burmistrza Miasta "[...]"z dnia "[...]" w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2017 w wysokości "[...]" zł (k.60), kserokopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia 13 lutego 2017r. wysokość należności głównej "[...]" zł odsetki do 13.02.2017r. w wysokości "[...]" zł (k.61), kserokopię dowodu opłaty za wodę z dnia 31.01.2017r. w wysokości "[...]" zł (k. 62), kserokopię faktury za energię elektryczną w wysokości "[...]" zł za okres od 24.01.2017r. do 28.03.2017r. (k. 63). Pomimo oświadczenia o załączeniu kopii umowy najmu części budynku w "[...]" dokumentu nie przedłożono. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci kopii umowy najmu części budynku położonego w "[...]". Wnioskodawca w złożonym oświadczeniu podał, iż załącza kopię umowy najmu, jednak dokument ten nie figurował wśród złożonych do pisma załączników. Powyższa okoliczność uniemożliwia potwierdzenie danych wynikających z oświadczenia wnioskodawcy w zakresie warunków przedmiotowej umowy. Tym samym nie zostało potwierdzone na jaki czas umowa została zawarta, jak również jaka część nieruchomości jest wynajmowana oraz jaki jest rzeczywisty dochód skarżącego z tego tytułu. Stwierdzić zatem należy, że oświadczenia wnioskodawcy w zakresie wysokości dochodu z tytułu najmu części nieruchomości (300 zł) oraz okresu najmu (do końca czerwca 2017r). pozostały gołosłowne. Potwierdzenie danych odnośnie wysokości dochodu uzyskiwanego z nieruchomości było istotne zwłaszcza w świetle oświadczeń skarżącego, że nieruchomość ta generuje jedynie straty. Istotne było bowiem wykazanie wysokości dochodu oraz wyjaśnienia zasadności "utrzymywania" przedmiotowej nieruchomości w okolicznościach jakie podnosi skarżący. Dlatego uzasadnione było potwierdzenie oświadczenia wnioskodawcy w zakresie dochodu uzyskiwanego z nieruchomości jak również skierowania do niego zapytania z jakiego powodu posiada nadal tę nieruchomość i jakie działania podjął w celu uzyskiwania z niej dochodu. Odnosząc się do kwestii obciążenia nieruchomości hipoteką skarżący również nie przedłożył w tym zakresie odpowiednich dokumentów wskazując jedynie, iż dokumenty te znajdują się w Wydziale Ksiąg Wieczystych SR w "[...]". Nie została zatem potwierdzona "wysoka" hipoteka obciążająca nieruchomość. Obciążenia tej nieruchomości można jedynie wnioskować na podstawie aktu notarialnego z dnia "[...]" znajdującego się w aktach sprawy oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia "[...]". Niemniej jednak w związku z brakiem przedłożenia wyczerpujących i aktualnych dokumentów w tym zakresie, wyjaśnień odnośnie ewentualnej spłaty jakichkolwiek zadłużeń, nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej wysokości aktualnych obciążeń. Ponadto nie jest również możliwe porównanie wysokości obciążeń z szacunkową wartością przedmiotowej nieruchomości. Skarżący nie podał bowiem w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) tych danych stwierdzając, że nie są mu one wiadome. Dodatkowo skarżący nie odniósł się w jakikolwiek sposób do wezwania w zakresie oświadczeń z jakiego tytułu posiada zobowiązania (wobec "[...]", "[...]", Urzędu Gminy w "[...]"), czy zobowiązania te są spłacane, jeżeli tak to jaka jest wysokość i częstotliwość rat. Z zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia "[...]"r. wynika, iż część tych zobowiązań najprawdopodobniej nie jest spłacana. Jednakże okoliczność ta nie została w sposób jednoznaczny wykazana. Ponadto istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku było ustalenie w jaki sposób powstały zobowiązania wnioskodawcy, jaka była przyczyna zaciągnięcia przez niego przedmiotowych obciążeń. Dlatego też wystosowano do niego wezwanie z pytaniem "z jakiego tytułu posiada zobowiązania (wobec.... (...)". Okoliczność zadłużenia, niespłacania należności mogłaby wyjaśnić z jakiego powodu wnioskodawca znajduje się w obecnej sytuacji materialnej i w jaki sposób jego działanie bądź zaniechanie przyczyniło się do powstania zadłużenia. Ponadto istotny dla rozpoznania przedmiotowego wniosku jest fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości o powierzchni 1,71 ha. Okoliczność ta świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem. Nieruchomość może być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, najmu czy też ostatecznie sprzedaży. Skarżący będący właścicielem wyżej wskazanej nieruchomości nie może zasłaniać się jedynie okolicznością, iż nieruchomość wymaga kapitalnego remontu oraz generuje same straty. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 144/11, publ. CBOSA). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt I OZ 835/05, publ. CBOSA). Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, publ. CBOSA). Ponadto wskazać należy, że fakt uwzględnienia przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie na mocy postanowienia z dnia 17 stycznia 2017r. nie stanowi podstawy do automatycznego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. na obecnym etapie postępowania ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika. Sytuacja materialna i finansowa wnioskodawcy oceniana jest bowiem w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w tym ustalenia czy nie ma on możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, czy jedynie pełnych kosztów postępowania. Dlatego też, celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, ponad to które zostało mu już udzielone w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Niewątpliwie ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu obowiązku skarżący nie wykonał, ograniczając się do podania ogólnych informacji na temat swoich możliwości majątkowych. W istocie wystosowane do strony w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwanie o przedłożenie oświadczeń i dokumentów mających zobrazować jego stan majątkowy i możliwości płatnicze zostało w przeważającej części zignorowane, a skarżący za stosowne uznał jedynie przedstawienie dowolnie dobranych przez siebie informacji i dokumentów (głównie na temat swoich pasywów). Takie postępowanie - brak współpracy z sądem (referendarzem sądowym) przez niedostarczenie dokumentów źródłowych bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń nie może być premiowane poprzez ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.