I SO/Ol 4/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata złożonego przed wniesieniem skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika WSA/post.1 - sentencja postanowienia K. H., w związku z zamiarem złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w osobie M. L.. Z danych zawartych w formularzu wniosku (PPF) wynikało, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz pięcioletnią córką. Prowadzi działalność gospodarczą, która aktualnie nie przynosi dochodu. Wnioskodawczyni wskazała, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, a także oszczędności i innych zasobów pieniężnych. Wykazała następujące zobowiązania i stałe wydatki: najem mieszkania 1.400 zł, przedszkole córki 450 zł, 12 rat po 835 zł tytułem kary pieniężnej na rzecz Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (WITD), najem pomieszczenia handlowego 3.000 zł, składka do ZUS 1.100 zł. Argumentując wniosek podniosła, iż prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Od stycznia 2016r. przynosi straty. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, z mężem od 2009r. pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Mąż nie pracuje. Jedyne wartościowe ruchomości to towar w jej sklepie. Środki, które posiada w obrocie z trudem wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb i zobowiązań. Do złożonego wniosku załączono kopię decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" (k.6-13), kopię zestawienia księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń-wrzesień 2016r. (k.14), kopię wypisu aktu notarialnego z dnia 13.10.2009r w przedmiocie majątkowej umowy małżeńskiej ustanowienia rozdzielności majątkowej (k. 15), kopię aneksu do umowy najmu mieszkania z dnia 29 sierpnia 2013r. (k.16), kopię decyzji z dnia 12.10.2016r. Głównego Inspektora Transportu Drogowego (k.17-18), kopię polecenia przelewu na kwotę 835 zł na rzecz WITD (k.19), kopię umowy najmu lokalu użytkowego (k. 20-21). Pismem z dnia 25.11.2016r. wnioskodawczyni na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r. ze zm., poz. 718 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 09.12.2016r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż do jej stałych miesięcznych wydatków należy: wynajem mieszkania w kwocie 800 zł, czynsz za mieszkanie 600 zł, woda, energia elektryczna, przedszkole córki 450 zł, miesięczne utrzymanie wnioskodawczyni i jej córki 1.000-1.200 zł miesięcznie, składka ZUS z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej 1060,50 zł, dzierżawa lokalu handlowego 3.000 zł brutto, od 15 listopada 2016r. spłata kary pieniężnej nałożonej przez WITD w kwocie 10.000 zł rozłożona na 12 rat po 835 zł. Wnioskodawczyni podała, iż posiada samochód "[...]" rok produkcji 1992, paliwo i koszt utrzymania ok. 300 zł, telefon 30 zł. Od dnia 01.04.2016r. przyznano jej świadczenie wychowawcze na córkę w ramach programu 500 +. W 2015r. sprzedała środki transportu, a kwotę uzyskaną ze sprzedaży przeznaczyła na spłatę zadłużenia oraz zakup towaru do bieżącej działalności, którą prowadzi obecnie. Podniosła, iż z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie styczeń-październik 2016r. poniosła stratę. Dodała, iż jeżeli działalność nie zacznie przynosić dochodu w I kwartale przyszłego roku, będzie zmuszona ją zlikwidować. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych rzeczy, lokat itp. Z mężem ma sporadyczny kontakt, raz w miesiącu przekazuje jej 500 zł na córkę, nie pobiera on żadnych świadczeń dodatków ani zasiłków. Do złożonego oświadczenia wnioskodawczyni załączyła kopię aneksu do umowy najmu mieszkania (k.30), kopię umowy najmu lokalu użytkowego (k. 31-32), dowód wpłaty za przedszkole w kwocie 451 zł (k. 33), kopię faktury sprzedaży z dnia 01.04.2015r. ciągnika samochodowego i dwóch naczep ciężarowych za kwotę 18.000 zł (k. 34), kopię wypisu aktu notarialnego z dnia 13.10.2009r w przedmiocie majątkowej umowy małżeńskiej ustanowienia rozdzielności majątkowej (k.35), oświadczenie o wysokości opłaty za prowadzenie sprawy przez pełnomocnika w postępowaniu podatkowym (k. 36), kopie deklaracji VAT -7 za miesiące sierpień – październik 2016r. (k.37- 92), zestawienie przychodu, kosztów uzyskania przychodu, dochodu za rok 2015 (k.43) oraz za okres styczeń –październik 2016r. (k.44), kopię zeznania podatkowego PIT-36L za rok 2015 (k. 45-48), PIT/B (k. 49-50), wyciągi z rachunków bankowych (k. 51-60), kopię zestawienia księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń-wrzesień 2016r. (k.61), kopię decyzji GITD (k.62-63), kopię przelewu na kwotę 835 zł (k. 64), kopię decyzji MOPS z dnia 24 sierpnia 2016r. w przedmiocie przyznania zasiłku wychowawczego w kwocie 500 zł (k. 65). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, może zostać złożony przed wszczęciem postępowania, zanim zostanie złożona skarga. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawczyni nie jest możliwe stwierdzenie, że nie może ona ponieść kosztów postępowania sądowego sama, czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny w całości czy chociażby w części. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawczyni odpowiadając na wezwanie nie udokumentowała ponoszonych wydatków za okres 3 miesięcy, nie wyjaśniła jakie są źródła jej utrzymania, czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej, nie przedstawiła dokumentów, z których wynika wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzonej działalności gospodarczej, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych męża, małżonek strony nie oświadczył również, że takich rachunków nie posiada, nie wyjawiono czy mąż korzysta z pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakim zakresie, nie wyjaśniono czy mąż strony w okresie od 1 stycznia 2015r. do dnia złożenia wniosku posiadał majątek nieruchomy, ruchomy znacznej wartości. Dlatego też na podstawie złożonych oświadczeń i braku dokumentów źródłowych, nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi oraz ustanowienia pełnomocnika, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni być może rzeczywiście nie jest łatwa, jednakże okoliczność powyższa nie została w żaden sposób uwiarygodniona. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła z czego się utrzymuje. Z jej wyjaśnień wynika, iż jedyne środki jakie otrzymuje to zasiłek wychowawczy w wysokości 500 zł oraz środki które otrzymuje od męża na córkę w wysokości 500 zł. W związku z jej oświadczeniem, iż działalność gospodarcza od stycznia 2016r. przynosi jedynie straty, przyjąć należy, iż nie uzyskuje z tytułu jej prowadzenia żadnych dochodów. Skoro skarżąca nie osiąga żadnego dochodu, to miała obowiązek wykazać jakie są źródła, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania własnego i córki. Zwrócić należy uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym dochodem rodziny (1.000 zł netto), a ponoszonymi wydatkami (8.275 zł). Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, zaś skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła, do czego została zobowiązana wezwaniem z dnia 25 listopada 2016r., jakie są źródła utrzymania jej i jej rodziny (w tym wydatków wykazanych w formularzu wniosku związanych z wynajmowaniem dwóch lokali, składki ZUS, przedszkola córki) i w jaki sposób pokrywa comiesięczny deficyt finansowy w wysokości około 7.000 zł. Powyższe rozbieżności świadczą, albo o zawyżeniu deklarowanych wydatków, albo o zaniżeniu dochodów. Wskazywany wyjątkowy charakter prawa pomocy nie pozwala na interpretowanie wynikających z oświadczeń strony wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 października 2015r., sygn. akt II FZ 836/15 (publ. CBOSA) w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony rzeczywista sytuacja materialna wnioskodawcy nie została wykazana. Skoro zatem przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając znacznie wpływy finansowe, to wiarygodność przedstawionych informacji została podważona, a wniosek o przyznanie prawa pomocy może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Ponadto wskazać należy, na rozbieżności w wyjaśnieniach wnioskodawczyni, która w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy twierdzi, że prowadzi z niepracującym mężem wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast w piśmie z dnia 9 grudnia 2016r. oświadcza, że ma z mężem jedynie sporadyczny kontakt, przekazuje on na córkę 500 zł miesięcznie, nie pobiera żadnych świadczeń, dodatków ani zasiłków. Stwierdzić należy, że powyższe oświadczenia są sprzeczne i nie korelują ze sobą, na ich podstawie nie można ustalić jaka jest rzeczywista sytuacja materialna męża wnioskodawczyni i z jakich źródeł czerpie środki przekazywane wnioskodawczyni na córkę, w sytuacji pozostawania bez pracy i niepobierania żadnych świadczeń, dodatków i zasiłków. Dodatkowo powzięte wątpliwości potwierdza fakt niepełnego przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych do których przedłożenia skarżąca byłą zobligowana. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem wyciągów z rachunków bankowych jej męża. Ponadto jej mąż nie złożył oświadczenia że rachunków bankowych nie posiada, do czego wnioskodawczyni była zobligowana na podstawie wezwania z dnia 25 listopada 2016r. W tej sytuacji nie można było dokonać rzeczywistej analizy rachunków bankowych małżonków za wskazany w wezwaniu okres, a w konsekwencji ustalić faktyczną sytuację finansową wnioskodawczyni i jej rodziny. W tym miejscu wskazać należy, iż dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie ma znaczenia podnoszona przez nią okoliczność ustanowienia miedzy małżonkami rozdzielności majątkowej. Dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Stąd też w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Nie przedłożono również dokumentów, z których wynika wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawczynię w tym m.in. środków trwałych, towarów i produktów. Wskazać należy, że w formularzu wniosku PPF wnioskodawczyni wskazała, iż jedyne wartościowe ruchomości, które posiada to towar w jej sklepie. Tym samym wartość posiadanych przez wnioskodawczynię aktywów nie została ustalona. Nie wyjaśniono również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez męża wnioskodawczyni w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni wezwana została do wykazania posiadanych przez nią oraz jej męża nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 01.01.2015 r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy). W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku wnioskodawczyni zobowiązana została do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła powyższej kwestii odnośnie jej współmałżonka. W tej sytuacji referendarz sądowy nie mógł ocenić czy osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym w podanym okresie posiadały jakiekolwiek majątek i jak nim rozporządzały. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie przesądza, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku najbliżsi członkowie rodziny nie mogli posiadać majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub ich części. Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do wnioskodawczyni wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jej faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje ona wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mogłaby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOSA). Zauważyć należy, iż wnioskodawczyni wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Skoro wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób rzetelny i jednoznaczny, jaka jest jej sytuacja majątkowa, to rozpoznający wniosek nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez nią środków. W takiej sytuacji wnioskodawczyni powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Wskazać również należy na stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 9 września 2016r. sygn. akt II OZ 833/16 (publ. CBOSA), które rozpoznający wniosek podziela, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może decydować o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.