II SA/Ol 1005/19

Dnia 10 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia ... nr ... w przedmiocie zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z "[...]" Burmistrz (dalej jako: organ) odmówił przyznania M. M. (dalej jako: strona lub skarżąca) zasiłków rodzinnych na rzecz czworga jej dzieci oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na pokrycie wydatków związanych z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do szkoły oraz z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. W uzasadnieniu decyzji podano, że strona nie spełnia przesłanek określonych w § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2018 r., gdyż dochód przypadający na jednego członka rodziny strony w roku kalendarzowym 2018 wynosił 1039,46 zł, a zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód osiągany na jednego członka rodziny nie przekracza kwoty 764,00 zł. Wskazano również na sposób obliczenia dochodu, gdzie uwzględniono dochód aktualnego męża skarżącej. W odwołaniu od decyzji strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że zostało przekroczone kryterium dochodowe rodzinie. Wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji przyznającej świadczenia, na podstawie faktycznego kryterium dochodowego. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji przytoczono przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 dalej: u.ś.r.) wskazując, że w skład rodziny skarżącej wchodzi 6 osób, tj. ona, jej małżonek i 4 dzieci. Przyjęto, że dochód rodziny strony uzyskany w 2018 r. wyniósł na osobę w rodzinie 1039,46 zł miesięcznie, czyli zgodnie z tym co ustalił organ I instancji. Strona nie spełniła warunku do przyznania jej przedmiotowych świadczeń z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 764,00 zł. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, gdyż nie zgadza się z rozstrzygnięciem, które narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych; - błąd w ustaleniach faktycznych, gdyż nieprawidłowo organy określiły wysokość dochodów rodziny skarżącej. Skarżąca podniosła, że błędnie przyjęto dochody jej małżonka do dochodu rodziny, w sytuacji gdy w 2018 r. nie był on mężem skarżącej i prowadził odrębne gospodarstwo domowe. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie dochodu rodziny oraz dochodu członka rodziny zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 2 i 2a tej ustawy, gdzie dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Pojęcie rodziny obejmuje natomiast małżonków i dzieci (art. 3 pkt 16). W myśl art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie organy obu instancji, ustalając wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącej uwzględniły dochody uzyskane w 2018 r. przez skarżącą, jej męża oraz córkę. Z akt sprawy oraz ze skargi w sposób oczywisty wynika, że skarżąca zawarła związek małżeński w dniu 30 sierpnia 2019 r. Dlatego też zmiana składu rodziny (jej powiększenie) nie nastąpiła w roku kalendarzowym stanowiącym podstawę do wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny, lecz po tym roku. Nieprawidłowe było zatem wliczenie do dochodu rodziny skarżącej za 2018 r. dochodu osiągniętego przez jej obecnego męża, gdyż nie był on jeszcze wtedy członkiem rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Tym samym jego dochód nie był dochodem członka rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 2a u.ś.r. Dochód męża skarżącej mógł zostać uwzględniony w dochodzie rodziny dopiero po zawarciu związku małżeńskiego, co nastąpiło już po roku kalendarzowym stanowiącym podstawę do wyliczenia dochodu rodziny. Tym samym rozważenia wymaga kwestia ustalenia dochodów rodziny w kontekście zmiany jej składu osobowego w powiązaniu z konstrukcją dochodu uzyskanego. Należy bowiem zauważyć, że niewątpliwie dochody rodziny zwiększyły się w 2019 r. na skutek zawarcia przez skarżącą związku małżeńskiego. Wprawdzie zmiana składu osobowego rodziny nie została wymieniona w art. 3 pkt 24 u.ś.r. jako zdarzenie powodujące uzyskanie dochodu, jednakże wobec tożsamych skutków, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, należy ją uwzględnić przy rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego. (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 17 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 17/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 353/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 4 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 758/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/G1 187/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 228/16, dostępne w Internecie). Organ powinien zatem uwzględnić fakt, że dopiero od 30 sierpnia 2019 r., tj. od zawarcia związku małżeńskiego rodzina skarżącej liczyła 6 osób. W związku z tym winien ustalić dochód rodziny z zastosowaniem art. 5 pkt 4b u.ś.r. Przy czym należy podkreślić, że w powołanym art. 5 pkt 4b u.ś.r. ustawodawca posłużył się pojęciem osiągnięcia dochodu, co stosownie do ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych należy rozumieć jako faktyczne uzyskanie wskazanego dochodu, czyli otrzymanie np. wynagrodzenia. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2018 r. (sygn. akt IV SA/Po 594/18, dostępny w Internecie) termin "dochód" używany w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest w istocie terminem zaczerpniętym z prawa podatkowego, na co też wskazuje jego definicja zamieszczona w art. 3 pkt 1 u.ś.r., odwołująca się wprost do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie tych przepisów jest zaś zasadą, że "przychodem" - a co za tym idzie, także "dochodem" - są pieniądze (wartości pieniężne, wartość otrzymanych świadczeń w naturze, wartość innych nieodpłatnych świadczeń) "otrzymane lub pozostawione do dyspozycji podatnika" (por. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych). Dlatego też przy identyfikowaniu faktu i momentu uzyskania dochodu podstawowe znaczenie ma, co do zasady, sam moment zyskania możliwości faktycznego dysponowania kwotą danego świadczenia, a nie okres, za jaki formalnie ono przypada. Także w innych orzeczeniach stwierdzono, że dopiero faktyczne uzyskanie dochodu wskutek zatrudnienia ma wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych. Związane jest to z pomocową istotą świadczeń rodzinnych. Wpływ na uprawnienie do tych świadczeń mieć mogą jedynie faktycznie uzyskane dochody, a nie wierzytelności czy ekspektatywa uzyskania dochodu" (wyroki WSA: z 20 października 2016r., III SA/Gd 750/16; z 29 czerwca 2017 r., III SA/Gd 374/17, dostępne w Internecie). W związku z powyższym organ powinien ustalić nie tylko wysokość dochodu małżonka skarżącej uzyskiwanego od daty zawarcia związku małżeńskiego oraz to czy dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych, ale też datę, w której małżonek skarżącej faktycznie otrzymuje miesięczny dochód. W zależności od tych ustaleń dochód ten bowiem winien być uwzględniony począwszy od września 2019 r. lub też dopiero od października 2019r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.