II SA/Ol 1007/21

Dnia 18 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"roku nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Wójta Gminy P., (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), odmówił J. G. (dalej jako: "skarżąca", "strona"), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę – A. G. W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i stwierdzono, że wprawdzie skarżąca sprawuje opiekę nad matką, lecz jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25. roku życia, co stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm.), dalej jako: "u.ś.r.", wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Ponadto wyjaśniono, że skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad matką, na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2021 r. Od ww. decyzji odwołała się skarżąca, zarzucając naruszenie: - art. 17 ust. 1b u.ś.r., przez brak uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji; - art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Pismem z dnia 29 czerwca 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), poinformowało skarżącą, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy i pouczyło ją o możliwości zwrócenia się do organu pierwszej instancji z takim wnioskiem, a następnie zobowiązało do przedłożenia decyzji uchylającej specjalny zasiłek opiekuńczy w terminie 1 miesiąca. Decyzja organu pierwszej instancji, uchylająca prawo strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 lipca 2021 r., wpłynęła do organu odwoławczego w dniu 23 września 2021 r. Wobec tego, decyzją z dnia [...] r., Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, na okres: od 1 lipca do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971 zł miesięcznie i od 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w wysokości wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, organ administracji w obecnym stanie prawnym ma obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzono, że została spełniona przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jak też w sprawie nie zachodzą inne negatywne przesłanki, wobec czego należało skarżącej przyznać świadczenie. Wyjaśniono również, że Kolegium przyznało świadczenie od dnia 1 lipca 2021 r., bowiem do dnia 30 czerwca 2021 r. skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec czego do tego czasu występowała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia. Na wyżej opisaną decyzję Kolegium, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę wniosła strona, zarzucając jej naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że, wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; - art. 27 ust. 5 u.ś.r., przez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty, przez przyznanie przedmiotowego świadczenia za okres od 1 marca 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca wniosła ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], odpowiada prawu. Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie stosowny wniosek zawarła skarżąca w skardze oraz organ w odpowiedzi na skargę. Podstawę materialnoprawną zapadłych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji. Okolicznością bezsporną jest to, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a zakres sprawowanej przez skarżącą opieki – również w ocenie organów obu instancji – uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Prawidłowo także Kolegium oceniło, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy więc kwestii uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 kwietnia 2021 r., a nie jak ustaliło Kolegium - od 1 lipca 2021 r. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Dodatkowo zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19 czy wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA). Z akt sprawy wynika, że decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] r., skarżącej został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowanej opieki nad matką, na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Decyzja ta w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (28 kwietnia 2021 r.) pozostawała w obrocie prawnym. Dopiero decyzją z dnia [...] r., ww. decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona w całości od dnia 1 lipca 2021 r., a w uzasadnieniu wskazano, że ostatni specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacono stronie za czerwiec 2021 r. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca oświadczyła, że w przypadku wydania decyzji przyznającej to świadczenie, z dniem jej wydania wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednak dopiero na skutek pouczenia Kolegium, w dniu 12 lipca 2021 r., strona złożyła wniosek o uchylenie ww. decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ww. decyzją z dnia [...] r., organ pierwszej instancji uchylił decyzję w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 lipca 2021 r., a od decyzji tej skarżąca nie wniosła odwołania. Tym samym uznać należy, że kwestia utraty prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 lipca 2021 r. została rozstrzygnięta w sposób wiążący ostateczną decyzją administracyjną. Należy podkreślić, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19, CBOSA). Prawidłowo więc Kolegium uznało, że dopiero od 1 lipca 2021 r. nie istniały przesłanki negatywne do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., tj. istnienie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odnosząc się natomiast do wykładni art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wyjaśnić, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość – jej wyrazem musi być uchylenie lub zmiana wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany bowiem wyłącznie datą wpływu wniosku, ale jest też uzależniony od terminu przysługiwania dotychczasowego, zbieżnego uprawnienia (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 995/19, CBOSA oraz wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 209/21, LEX nr 3194799). Uznać zatem należy, że Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ponieważ przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle ww. przepisu, nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego. Tym samym, prawidłowo Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 1 lipca 2021 r. Dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie było natomiast prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od 1 kwietnia 2021 r., gdyż w tym okresie stronie przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Ostatecznie podkreślić należy, że skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – we wniosku złożyła oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, i takie też było rozstrzygnięcie Kolegium. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.