II SA/Ol 103/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz G. B. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 5 grudnia 2024 r., nr SKO.522.310.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania G.B. (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję z dnia 26 września 2024 r. wydaną przez Prezydenta O. (dalej: "organ I instancji") w sprawie skierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji w dniu 21 lutego 2024 r. otrzymał wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej w L. (dalej: "Prokuratur") o skierowanie skarżącej na badania lekarskie. W uzasadnieniu wniosku podano, że Prokuratur prowadził postępowanie przygotowawcze przeciwko skarżącej o czyn z art. 278 § 1 k.k. i w toku postępowania przygotowawczego poddano skarżącą badaniom psychiatrycznym, w trakcie których biegli lekarze psychiatrzy stwierdzili u w/w zaburzenia [...]. Do wniosku dołączono opinię sądowo-psychiatryczną z 13 listopada 2023 r. Organ I instancji w trakcie prowadzonego postępowania zwrócił się m.in. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. (dalej: "WOMP") o udzielenie wyjaśnień, w jaki sposób objawiają się zaburzenia [...] i w jaki sposób objawy te mogą wpływać na zdolność do bezpiecznego kierowania pojazdem. W odpowiedzi Dyrektor WOMP wyjaśnił, że zaburzenia [...] mogą stanowić przeciwwskazania zdrowotne do prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz wskazał, że u każdej osoby mogą to być różne objawy psychosomatyczne i psychiczne. Może to być szeroka gama objawów, łącznie z myślami samobójczymi i tendencjami do prób samobójczych, w tym samobójstwa rozszerzonego. Wskazano również, że często u takich osób objawy psychotyczne mogą powodować zagrożenie życia i zdrowia innych osób, zaś leki, które stosuje się w tego typu schorzeniu mogą spowodować zaburzenia koncentracji, senność i zaburzenia sprawności psychomotorycznej. W tej sytuacji organ I instancji stwierdził, iż skoro placówka specjalizująca się w badaniu kierowców potwierdziła, że jednostka chorobowa stwierdzona u skarżącej może powodować przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, to zasadne jest poddanie skarżącej badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Kolegium podzielając stanowisko organu I instancji wyjaśniło, że konieczność przeprowadzenia stosownego specjalistycznego badania lekarskiego uzasadniała opinia sądowo-psychiatryczna z 13 listopada 2023 r. oraz wyjaśnienia Dyrektora WOMP zawarte w pismach z 24 lipca 2024 r. oraz 27 sierpnia 2024 r. Kolegium wskazało, że z ww. opinii sądowo-psychiatrycznej wynika, iż biegli psychiatrzy stwierdzili u skarżącej zaburzenia [...]. Natomiast jak wynika z wyjaśnień Dyrektora WOMP, zaburzenia [...] mogą wpływać na zdolność do bezpiecznego kierowania pojazdami, jak też mogą stanowić przeciwwskazania zdrowotne do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Kolegium uznało, że wydana opinia sądowo-psychiatryczna oraz dodatkowe wyjaśnienia Dyrektora WOMP zawarte w pismach z 24 lipca 2024 r. oraz 27 sierpnia 2024 r. stanowią informację wiarygodną, a zatem uzasadniającą wydanie decyzji o skierowaniu na badania lekarskie na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1210) – dalej: "u.k.p.". Kolegium dodatkowo wyjaśniło, że konieczność zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym wymaga sprawdzenia rzeczywistych i aktualnych predyspozycji skarżącej do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Okoliczność ta musi być obiektywnie zweryfikowana. Temu celowi służy właśnie instytucja skierowania na badania lekarskie, która znajduje zastosowanie, gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji; - art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego; - art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. poprzez ich zastosowanie, w sytuacji braku uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącej w związku z przedstawieniem przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego wskazującego, iż stan zdrowia skarżącej oraz przyjmowane przez nią leki nie stanowią przeszkody w kierowaniu pojazdami. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w toku prowadzonego postępowania organy obu instancji pominęły dokumentację medyczną przedstawioną przez skarżącą, z której wynika, iż stan zdrowia skarżącej oraz przyjmowane przez nią leki nie stanowią przeszkody w kierowaniu pojazdami. Zdaniem skarżącej, w tej sytuacji nieprzekonujące są ustalenia organów, iż w niniejszej sprawie istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącej, co daje podstawy do skierowania skarżącej na badania lekarskie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, według powyższych kryteriów wykazała, że akty te naruszają prawo w stopniu nakazującym usunięcie ich z obiegu prawnego. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyło Kolegium, a pozostałe strony postępowania nie sprzeciwiły się temu wnioskowi w przepisanym terminie. Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p., zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Powyższa regulacja pozostaje w ścisłym związku z treścią art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., wedle którego badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. W orzecznictwie wskazuje się, że skierowanie na badania lekarskie może mieć miejsce, jeżeli istnieją uzasadnione, nadto poważne, zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Istnienie tych zastrzeżeń musi zostać wykazane w postępowaniu, mającym zakończyć się decyzją o skierowaniu na badania. Te uzasadnione i poważne zastrzeżenia muszą być na tyle oczywiste, aby nie było wątpliwości co do tego, że istotnie stan zdrowia osoby posiadającej prawo jazdy wymaga, aby został oceniony w badaniu lekarskim, które potwierdzi istnienie bądź nie przeciwwskazań do kierowania pojazdami (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2016 r., I OSK 2019/14, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: "CBOSA"). Wskazać trzeba, że przesłanka istnienia "uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia" powinna być oceniana zgodnie z celem ustawy, którym jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym. Zadaniem organów administracji jest zatem czuwanie nad tym, aby osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą w tym zakresie sprawność i to nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale również w okresie późniejszego z nich korzystania. W interesie społecznym jest bowiem, aby wszyscy kierowcy posiadali predyspozycje zdrowotne do prowadzenia pojazdów silnikowych, w sposób, który nie będzie zagrażał nie tylko ich zdrowiu i życiu, lecz również wszystkich innych użytkowników dróg. Dlatego też zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy powinny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów, a sformułowanie, że "mają być uzasadnione" oznacza, że są one oparte na słusznych i usprawiedliwionych podstawach. Chodzi więc o sytuacje, gdy wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy wynikają z ujawnienia się jakichś okoliczności faktycznych mających wpływ na zdolność prowadzenia pojazdu, których to weryfikacja wymaga wiedzy specjalistycznej. Pojęcie zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy użyte w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. obejmuje także zastrzeżenia co do stanu zdrowia psychicznego (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2016 r., I OSK 1699/16, CBOSA). W niniejszej sprawie Prokurator zwrócił się do organu I instancji o skierowanie skarżącej na badania lekarskie wskazując, że w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przeciwko skarżącej, poddano skarżącą badaniom psychiatrycznym, w trakcie których biegli lekarze psychiatrzy stwierdzili u w/w zaburzenia [...] (opinia sądowo-psychiatryczna z 13 listopada 2023 r.). Po zwróceniu się organu I instancji WOMP o udzielenie wyjaśnień, w jaki sposób objawiają się zaburzenia [...] i w jaki sposób objawy te mogą wpływać na zdolność do bezpiecznego kierowania pojazdem, Dyrektor WOMP wyjaśnił, że zaburzenia [...] mogą stanowić przeciwwskazania zdrowotne do prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz wskazał, że u każdej osoby mogą to być różne objawy psychosomatyczne i psychiczne. Zatem na podstawie opinii sądowo-psychiatrycznej z 13 listopada 2023 r. oraz wyjaśnienia Dyrektora WOMP zawartych w pismach z 24 lipca 2024 r. oraz z 27 sierpnia 2024 r. organ I instancji wydał decyzję o skierowaniu skarżącej na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W wyniku rozpoznania odwołania Kolegium utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy. Wyjaśnić należy, że powziąwszy wiedzę o istniejących zastrzeżeniach dotyczących stanu zdrowia kierowcy starosta jest obowiązany ową przesłankę ocenić. Ma zatem obowiązek ustalić, czy zawiadomienie jest na tyle uzasadnione, że wynikają z niego okoliczności, które uzasadniają skierowanie kierowcy na badania lekarskie, aby podczas nich można było stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2014 r., I OSK 564/13, CBOSA). Oczywiste jest, że sam wniosek o skierowanie na badanie pochodzący od organu państwowego i organu ścigania, jakim jest prokurator, jest wnioskiem, który nie podlega ocenie pod kątem jego wiarygodności czy kompetencji do jego skierowania. Niemniej już treść, postulaty i żądania wniosku muszą podlegać ocenie organu, działającego w oparciu o art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. To organ zobowiązany jest do samodzielnej jego oceny i dokonania subsumcji oraz przyporządkowania do określonej normy prawa materialnego i nie jest związany wnioskiem prokuratora. Skierowanie na badanie wymaga ustalenia zaistnienia ocennej przesłanki "uzasadnionych zastrzeżeń". Na tym polu organ działa w granicach swobodnej oceny dowodów. Warto podkreślić, za stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 4 marca 2016 r., I OSK 1346/14 (CBOSA), że dla uznania zasadności skierowania na badanie lekarskie w omawianym trybie nie są wystarczające same wątpliwości, lecz organ powinien z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazać na występowanie u skarżącej przeciwskazań zdrowotnych co do dalszego udziału w ruchu w charakterze kierującego pojazdem. W wyroku z 26 października 2021 r., II GSK 1520/21 (CBOSA) NSA uznał, że opinia sądowo - psychiatryczna, co do zasady, z pewnością może stanowić wiarygodny dowód istnienia lub braku przesłanek do skierowania danej osoby na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Istotne jest jednak to, czy wnioski w takiej opinii zawarte rzeczywiście wskazują, że w danym przypadku istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia uzasadniające skierowanie kierowcy na badanie lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. NSA podkreślił, że skierowanie kierowcy na badania lekarskie w związku z zawiadomieniem właściwego organu o stanie zdrowia kierowcy nie może być automatycznie skutkiem tego zawiadomienia. Konieczne jest ustalenie, że wynikają z niego uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy, które winny dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. W rozpoznawanej sprawie, Sąd stwierdził, że organy nie wyjaśniły stanu faktycznego i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W trakcie prowadzonego postępowania organy obu instancji pominęły dokumentację medyczną przedstawioną przez skarżącą, z której wynika, iż stan jej zdrowia oraz przyjmowane przez nią leki nie stanowią przeciwwskazania do kierowania pojazdami (zaświadczenie od lekarza psychiatry z dnia 6 marca 2024 r. i z dnia 20 września 2024 r. – k. 23 akt adm., k. 60 akt adm.). Zatem organy dysponowały w aktach administracyjnych dokumentami, które powinny zostać ocenione jak każdy dowód w postępowaniu administracyjnym, lecz temu obowiązkowi uchybiły. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, orzekając w przedmiocie skierowania skarżącej na badania lekarskie, organy administracji naruszyły przepisy postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnej, wnikliwej oceny materiału dowodowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, iż organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy weźmie pod uwagę stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, dokonają pełnej oceny istnienia wskazań do skierowania skarżącej na badania lekarskie na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p., a podjęte rozstrzygnięcie uzasadnią zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przy czym organy powinny mieć na względzie, że opinia sądowo-psychiatryczna, dołączana do wniosku prokuratora o skierowanie kierowcy na badanie lekarskie powinna być szczegółowo przez nie oceniona. Należy również podkreślić, że organ jest zobowiązany do analizy wszystkich informacji dotyczących stanu zdrowia kierowcy, a następnie oceny, czy te informacje są wiarygodne i wystarczające do wydania decyzji odpowiedniej treści. Starosta decydując się na skierowanie kierowcy na badania musi wykazać, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia danej osoby. Jest to możliwe dopiero po wnikliwym zebraniu i rozważeniu całego materiału dowodowego, w tym również opinii od lekarza psychiatry przedstawionych przez skarżącą. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.