II SA/Ol 1139/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. W. o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014r., sygn. akt II SA/Ol 293/14 na skutek sprzeciwu F. W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2014r. sygn. akt II SA/Ol 1139/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia F. W. wniósł do tut. Sądu skargę o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 293/14) o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, że jedynymi źródłami utrzymania jego rodziny są jego renta i emerytura jego żony. Świadczenia te - w części zajęte i zaniżone - uniemożliwiają zaciągnięcie kredytu lub chwilówki, zaś obowiązkowe opłaty nie pozwalają na poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Podał, że posiada dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz obiekt szklarniowy o powierzchni 600 m2 nieczynny od 1990r. Skarżący wyjaśnił, że uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 480,32 zł, jego małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości 1.138,29 zł, a syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Do wniosku załączył kopie pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia "[...]" dotyczących wymagalnej należności w łącznej kwocie 8.632,74 zł oraz kopię pisma Dyrektora Izby Skarbowej w O. odnoszącego się do prowadzonego wobec skarżącego i jego żony postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 1139/14) wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania F. W. prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że skarżący posiada możliwości zdobycia środków na sfinansowanie kosztów postępowania dzięki ustaleniu na rzecz jego i jego żony odszkodowania, którego wysokość przekracza wysokość kosztów postępowania. zarówno w sprawie niniejszej, jak i w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1215/14. Podano, że z urzędu znany jest fakt, iż zaskarżoną w tej sprawie decyzją ustalono na rzecz małżonków odszkodowanie w kwocie 9.661zł, zobowiązując do jego zapłaty w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Doręczenie tej decyzji nastąpiło w dniu 9 października 2014r., a zatem zapłata odszkodowania stała się wymagalna. Wskazano, że małżonkowie są uprawnieni do odbioru odszkodowania również, gdy domagają się uznania, iż nie zaspokaja ono całkowicie ich roszczenia. Podniesiono przy tym, że wprawdzie skarżący powołał się na swoje liczne zobowiązania, lecz z treści pisma Dyrektora Izby Skarbowej w O. wynika, iż egzekwowane są one z zajętych świadczeń emerytalno-rentowych skarżącego i jego żony. Ponadto skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że przedmiotowa należność jest nadal wymagalna oraz wskazującego jej aktualną wysokość. W związku z tym uznano, że załączenie do wniosku przedmiotowych dokumentów nie może wpłynąć na zmianę oceny możliwości płatniczych skarżącego w niniejszej sprawie. W złożonym sprzeciwie od powyższego postanowienia F. W. stwierdził, że referendarz sądowy nie dokonał subsumcji tez zawartych w uzasadnionym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nie potrafił odczytać koronnych materiałów dowodowych naczelnika urzędu skarbowego, który wykazał zasadność złożonego wniosku. Wobec powyższego zdaniem skarżącego referendarz działał świadomie na niekorzyść skarżącego, który udowodnił, że wznowienie sprawy jest konieczne i uzasadnione oraz że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zarzucił także niewłaściwe rozpatrywanie spraw przez tut. Sąd. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015r. (sygn. akt II SA/Ol 1139/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, ze w myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Wskazano, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podniesiono, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, a występując z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Podano, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazał bowiem jedynie dochód uzyskiwany z renty skarżącego oraz emerytury małżonki. Jednakże Sąd wskazał, że w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1215/14 przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" w sprawie ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania w kwocie 9.661 zł. Wyjaśniono, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie pozbawia skarżącego możliwości wyegzekwowania ustalonej kwoty odszkodowania, gdyż decyzja ta jest ostateczna i wykonalna. W związku z tym uznano, że skarżący ma możliwość pozyskania środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów przedmiotowego postępowania. Ponadto wskazano, że część zobowiązań skarżącego ma charakter cywilnoprawny, a zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ponadto podniesiono, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ także będący w jej posiadaniu majątek, a skarżący posiada dom, nieruchomość rolną oraz obiekt szklarniowy. W sytuacji, gdy strona posiada majątek o znacznej wartości, to nawet jeśli w ogóle nie posiada dochodów, nie można uznać, że są spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy. W takiej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Sytuacji majątkowej skarżącego nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Na skutek zażalenia wniesionego przez F. W. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 lutego 2015r. (Sygn. akt I OZ 130/15) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji nie zbadał właściwie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w zakresie przesłanek ustawowych, wymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem wskazał, iż ze sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Ol 1215/14 wynika, ze decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" ustalono na rzecz skarżącego odszkodowanie w kwocie 9.661 zł, a fakt wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie pozbawia skarżącego możliwości wyegzekwowania ustalonej kwoty odszkodowania. Sąd I instancji uznał zatem, iż skarżący ma możliwość pozyskania środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów przedmiotowego postępowania, jednakże nie poczynił w powyższym zakresie żadnych ustaleń, w szczególności czy skarżący otrzymał ww. odszkodowanie. Wskazano, że w zażaleniu skarżący oświadczył, iż nie otrzymał od "[...]" żadnego odszkodowania. Ponadto wskazano, że Sąd I instancji winien dołączyć do akt decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]". Naczelny Sąd Administracyjny nakazał ponowną ocenę wniosku skarżącego przy uwzględnieniu, jakie koszty sądowe mogące obciążać skarżącego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, a następnie ocenę, czy ich poniesienie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego, biorąc pod uwagę egzekucje komornicze prowadzone wobec skarżącego i jego żony, co potwierdza materiał dowodowy złożony przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu powyższych zaleceń Sąd ponownie dołączył do akt sprawy kopię decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", a także zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienie, czy otrzymał odszkodowanie przyznane mu tą decyzją, a jeśli nie - o wskazanie, czy zwracał się o jego wypłatę. W odpowiedzi – w piśmie z dnia "[...]" - skarżący podał, ze nie otrzymał odszkodowania oraz ze zwracał się o nałożenie na "[...]" obowiązku wypłaty odszkodowania, na dowód czego dołączył pisma kierowane do tut. Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11). Przy czym to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji, Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. Wskazać także należy, ze zgodnie z art. 190 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z powyższym dokonując ponownej oceny przesłanek do przyznania prawa pomocy Sąd miał na względzie nie tylko wyżej wskazany przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, ale także wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w postanowieniu z dnia 20 lutego 2015r. Dlatego Sąd uznał, że skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zarówno jego stan majątkowy (dom o pow. 160m², grunty rolne o pow. 0,47ha i nieczynny obiekt szklarniowy o pow. 600m²), jak i wysokość dochodów, otrzymywanych ze świadczeń emerytalno-rentowych, pozostających w dyspozycji trzyosobowej rodziny skarżącego (łącznie 1.618,61 zł miesięcznie), przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych oraz ponieść kosztów ustanowienia adwokata we własnym zakresie. Z uwagi na wysokość dochodu rodziny i wysokość egzekwowanego zadłużenia, nierealne jest też zaciągnięcie przez skarżącego kredytu na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest też, że - jak oświadczył skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu - nie zostało mu wypłacone odszkodowanie, przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]". W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż znajduje się w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.