II SA/Ol 1255/14

Dnia 19 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Referent-Stażysta Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Burmistrza A, Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w A odmówił G. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M. P. Od wymienionej decyzji odwołała się G. K.. W treści odwołania wskazała, że jest w wyjątkowej sytuacji, gdyż dochód męża nie jest jej dochodem z uwagi na rozdzielność majątkową. Nie zamieszkuje razem z mężem. Matka jest bardzo chora i nie radzi sobie w codziennych czynnościach. Choruje na zwyrodnienie kręgosłupa, kolan, ma poważne problemy z sercem i tarczycą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż G. K. w dniu 29 lipca 2014 r. złożyła w MGOPS w A wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na matkę M. P. Do wniosku załączyła oświadczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Z załączonej dokumentacji wynika, że G. K. zatrudniona była do 31 grudnia 2012 r. Umowa o pracę rozwiązana została w związku z likwidacją zakładu pracy. Następnie strona zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Kolegium wyjaśniło, że do akt sprawy załączone zostały zaświadczenia o dochodach członków rodziny. Z zaświadczeń tych wynika, że w roku kalendarzowym 2012 r. rodzina osiągnęła dochody w łącznej wysokości 37.464,22 zł, po odliczeniu należnych zobowiązań, miesięczny dochód rodziny zamknął się kwotą 3.122,02 zł, co na osobę dało kwotę 1.040,67 zł. Organ II instancji wskazał, że stosownie do przepisu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w niniejszej sprawie zachodzi. Ustawodawca w art. 16a ust. 3 ustawy określił kryterium dochodowe, które wynosi 623,00 zł na osobę w rodzinie i nie może być przekroczone. W art. 3 cyt. ustawy ustawodawca określił definicję dochodu rodziny, które oznacza sumę dochodów członków rodziny i jest to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie dotyczy to roku 2012. Przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wymaga łącznego spełnienia obu przesłanek, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i spełnienia kryterium dochodowego. Kolegium zauważyło, że niespełnienie chociażby jednej z tych przesłanek uniemożliwia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ustawodawca zawarł również w art. 3 cyt. ustawy definicję rodziny przy czym nie wynika z niej wymóg, aby wszystkie osoby w rodzinie wspólnie zamieszkiwały i prowadziły wspólne, gospodarstwo domowe. W tej sytuacji - zdaniem organu odwoławczego - rozdzielność majątkowa orzeczona wyrokiem jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, czy też brak wspólnego zamieszkiwania nie stanowią przeszkody do uznania, że mąż G. K., R. K. jest członkiem rodziny i otrzymywane przez niego dochody wliczane są do dochodów rodziny, a więc także brane pod uwagę przy rozliczaniu czy rodzina spełnia kryterium dochodowe. Kolegium wskazało, że nie rozważyło czy spełniona została przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kwestia ta - w ocenie Kolegium - jednak pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie skoro nie spełnione zostało kryterium dochodowe. Skargę na powyższą decyzję wywiodła G. K. Podniosła, że jest w szczególnej sytuacji. Nie ma rozwodu z mężem z którym nie mieszka od pięciu lat. Skarżąca argumentowała, że jest po podziale majątku i w takiej sytuacji dochody męża nie są jej dochodami. Wskazała, że jest pokrzywdzona tym, że dochody męża wlicza się do dochodu rodziny. Od pół roku nie może podjąć pracy, ponieważ opiekuje się chorą mamą, która sama sobie nie poradzi, jeżeli skarżąca ją zostawi. Skarżąca podniosła, że nie ma innej osoby, która mogłaby zająć się niepełnosprawną mamą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014 r., poz. 1647). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą odmówiono przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowił przepis art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.; dalej: u.ś.r.). W myśl ust. 1 tego artykułu, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788 i 1529 ) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do treści art. 16a ust. 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2, tj. obecnie kwoty 623 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych; Dz. U. z 2012 r., poz. 959). Zatem w obecnym stanie prawnym jednym z warunków otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest spełnienie tzw. kryterium dochodowego. Łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie może przekroczyć wyżej wskazanej kwoty. W niniejszej sprawie organ ustalił, że skarżącej nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż nie spełnia kryterium dochodowego. Łączny dochód jej rodziny oraz osoby wymagającej opieki przekracza bowiem kwotę określoną ustawowo. Przy czym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyraźnie wskazało, jakie kwoty zostały uwzględnione przy obliczaniu dochodów, a także jakie przepisy kwestie te regulują. W ocenie Sądu wyliczenia organu nie budzą wątpliwości. Jak słusznie bowiem wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustawodawca ściśle określił sposób, w jaki ustala się dochód rodziny, z uwzględnieniem faktu uzyskiwania dochodów z różnych źródeł. Odnosząc się do argumentów skarżącej dotyczących błędnego ustalenia dochodu ze względu na doliczenie dochodu męża, wskazać należy, że argumentacja ta nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 3 pkt 2) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Art. 3 pkt 16) tejże ustawy stanowi natomiast, że ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Mając na uwadze przytoczone definicję należy przyjąć, że ustawodawca, definiując w słowniczku u.ś.r. pojęcie rodziny, uwzględnił status prawny, a nie stan faktyczny. Zgodnie z tak ustalonym pojęciem, wynikającym z art. 3 pkt 16 u.ś.r., małżonkowie to rodzina. Wobec zdefiniowania pojęcia rodziny jako statusu prawnego bez znaczenia jest kwestia umów przedmałżeńskich, zatem czy pomiędzy małżonkami zostały zawarte umowy o rozdzielności majątkowej, czy też intercyzy. Takie umowy nie mają wpływu na ich status prawny, są bowiem małżeństwem, a art. 3 pkt 16 u.ś.r. wyraża się o nich małżonkowie. Ponadto, skoro małżonkowie (a więc osoby pozostające w związku małżeńskim) niepozostający we wspólnym gospodarstwie domowym stanowią "rodzinę" w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a "dochodem rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 2 tej ustawy są dochody członków rodziny, to znaczy, że ustalając dochód rodziny należy uwzględnić również dochód małżonka niezamieszkującego wspólnie z żoną i dziećmi i niepozostającego z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2099/10 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 672/07; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych wskazano, że w sytuacji, gdy skarżąca i jej małżonek pozostają formalnie w związku małżeńskim, należy w świetle definicji rodziny określonej w art. 3 pkt 16 u.ś.r. uwzględnić ich dochody dla potrzeb ustalenia dochodu rodziny, niezależnie od okoliczności, że małżonkowie ci nie żyją już wspólnie (por. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 232/13). Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Go 338/10 wskazano, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny. Taki stan będzie miał miejsce do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd separacji lub rozwodu w świetle obowiązujących przepisów u.ś.r. Bez znaczenia w takiej sytuacji pozostaje okoliczność, iż współmałżonkowie nie zamieszkują razem czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. U.ś.r. bowiem nie uzależnia przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i związanych z nim dodatków od wspólnego zamieszkania czy też prowadzenia gospodarstwa domowego, lecz jedynie od wysokości dochodu rodziny w rozumieniu art. 5 u. ś. r. Podobnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 30 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 1067/07 wskazując, że stan relacji faktycznych między małżonkami nie ma wpływu na uprawnienia do świadczeń rodzinnych. Dopiero separacja orzeczona prawomocnym wyrokiem (art. 3 pkt 17a u.ś.r.) może mieć wpływ na te uprawnienia (przywołane orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko prezentowane w przywołanych wyrokach sądów administracyjnych. Przyjąć należy zatem, że fakt braku wspólnego zamieszkiwania małżonków, ich rozdzielności majątkowej, czy też prowadzenia oddzielnych gospodarstw domowych nie podważa prawidłowości policzenia dochodu w niniejszej sprawie poprzez uwzględnienie dochodów męża, dopóki skarżąca nie będzie miała orzeczonej separacji lub rozwodu. Na zakończenie skarżącej należy jedynie wskazać, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa (sygn. akt K 38/13) z wniosku grupy posłów o stwierdzenie niezgodności między innymi art. 16a ust. 2, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012r., poz. 1548) z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w zw. z art. 69 Konstytucji RP w zakresie w jakim regulacja ta uniemożliwia nabycie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zdolnym do pracy, a niezatrudnionym ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny), poprzez wprowadzenie tzw. kryterium dochodowego. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł jednak, że art. 16a ust. 2 u.ś.r. jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP. W związku z powyższym Trybunał rozwiał wątpliwości przedstawione w pytaniu grupy posłów dotyczące zgodności z Konstytucją przywołanych przepisów. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę w niniejszej sprawie oddalił.