II SA/Ol 1274/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu r.pr. M. S. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 czerwca 2018r. sygn. akt II SA/Ol 1274/15 w sprawie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości postanawia zmienić pkt 2 zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że przyznać od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego M. S. kwotę 39,90 zł (trzydzieści dziewięć złotych dziewięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Radca prawny M. S. – ustanowiona na zasadzie prawa pomocy pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie – składając odpowiedź na skargę kasacyjną organu wystąpiła o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w drugiej instancji - w postaci opłaty określonej w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016r., poz. 1715 ze zm., dalej jako: rozporządzenie) oraz kwoty 79,80 zł tytułem zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę (pociągiem z O. do W. i z powrotem). Oświadczyła, że koszty nie zostały zapłacone w całości ani w części. Do wniosku dołączyła 1 bilet na trasie O.-W. na kwotę 39,90 zł. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2018r. (sygn. akt II SA/Ol 1274/15) referendarz sądowy przyznał pełnomocnikowi kwotę 180 złotych powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – tekst jednolity obowiązująca w dacie wydania postanowienia – dalej jako: p.p.s.a.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wskazano, że w § 21 ust. 1 rozporządzenia nie została przewidziana stawka minimalna za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną, a w związku z tym należało przyjąć – stosownie do uchwały NSA z 19 listopada 2012r. (sygn. akt FPS 4/12) - że za taką czynność przysługuje opłata według stawki za czynność o najbardziej zbliżonym rodzaju, którą jest sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia należało zatem przyznać wyznaczonemu radcy prawnemu wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w wysokości 180 zł, powiększone o kwotę podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Odnosząc się do żądania zwrotu wydatków związanych z dojazdem na rozprawę przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i drogą powrotną powołano się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zaprezentowane m.in. w postanowieniu NSA z 11 lutego 2014r. (sygn. akt II FSK 2943/11), zgodnie z którym pełnomocnikowi przysługuje zwrot racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu - tylko w sytuacji, gdy sąd zarządzi stawienie się strony lub pełnomocnika. Skoro zaś stawiennictwo pełnomocnika na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym było nieobowiązkowe, to nie było podstaw do zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów przejazdu. Od postanowienia tego sprzeciw wywiodła r.pr. M. S., zarzucając naruszenie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia, poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało niezasadną odmową przyznania pełnomocnikowi zwrotu poniesionych wydatków, mimo iż przepisy te wprost stanowią, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej takie wydatki również przewidują. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej kwoty 79,80 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych w związku ze stawiennictwem na rozprawie przez Naczelnym Sądem Administracyjnym. Podniosła, że zgodnie z § 2 rozporządzenia ustawodawca w sposób wyraźny wskazał, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Zakwestionowała stanowisko referendarza podnosząc, że pełnomocnik zobowiązany jest do prowadzenia sprawy z należytą starannością i winien bronić praw swego klienta bez względu na to czy jest to klient z urzędu, czy też z wyboru. Z uwagi zaś na to, iż skarga kasacyjna rozpatrywana była na rozprawie, udział w niej należał do obowiązków pełnomocnika, tym bardziej, iż życzyła sobie tego skarżąca. W związku z tym nie ma znaczenia okoliczność, iż stawiennictwo strony jest nieobowiązkowe. Zarzuciła, że odmowa zwrotu kosztów dojazdu stanowi próbę ich przerzucenia na pełnomocnika, czego nie sposób zaaprobować, gdyż mając na uwadze wysokość stawek wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w sprawach administracyjnych, pełnomocnik zmuszony byłby finansować sprawę z własnych środków, wyręczając tym samym Skarb Państwa, co jest sprzeczne z celem ustawodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu może on wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu postanowienia referendarza, odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, skoro unormowanie to nie zawiera postanowień dotyczących zasad orzekania, to uzasadnione jest sięgnięcie do regulacji mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania, gdyż wynagrodzenie fachowego pełnomocnika wchodzi w zakres kosztów postępowania - o czym przesądza art. 205 § 2 p.p.s.a., a zatem per analogiam taki sam status posiadać musi wydatek ponoszony przez Skarb Państwa w zastępstwie za stronę korzystającą z prawa pomocy. Stosownie zaś do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W niniejszej sprawie spór dotyczy zasadności przyznania pełnomocnikowi zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę przed sądem II instancji. Należy zatem zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie dominował w tej kwestii pogląd, iż wydatkiem pełnomocnika nie są koszty podróży do sądu, bowiem za niezbędne ustawodawca uznał w tym zakresie tylko koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (por. wyroki NSA z 5 lipca 2007r., I FSK 1079/06 oraz z 19 marca 2015r. sygn. akt II OSK 1996/13, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2014r., I FZ 32/14 i z 6 lutego 2014r. sygn. akt I GZ 15/14). Jak jednak wskazano w Komentarzu do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego (Wydawnictwo C.H.Beck, 5. Wydanie - komentarz do art. 205 p.p.s.a. str. 843) obecnie stanowisko to należy poddać rewizji, a to w związku z uchwałą SN z 18 lipca 2012r. (III CZP 33/12, OSNC 2012, Nr 2, poz. 14), w której - na tle analogicznych do komentowanego przepisu unormowań procedury cywilnej - przyjęto, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi zastępowanemu przez pełnomocnika będącego adwokatem (odpowiednio dotyczy to to także innych kategorii fachowych pełnomocników) koszty jego przejazdu do sądu, jeżeli w okolicznościach sprawy były one niezbędne do celowego dochodzenia praw (por. też postanowienie SN z 8 kwietnia 2011r., II CZ 137/10, OSNC-ZD 201 l, Nr C, poz. 71 oraz uchwała SN z 12 czerwca 2012r., III PZP 4/12, OSNP 2012, Nr 23-24, poz. 280). Zdaniem autorów Komentarza, ze względu na podobieństwo art. 98 kpc, na tle którego zapadła przywołana uchwała oraz art. 205 p.p.s.a., należy postulować recypowanie powyższego poglądu na grunt postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2017r., I OZ 656/17, CBOSA). Autorzy Komentarza wskazują, że pogląd ten został potwierdzony w uchwale SN z 29 czerwca 2016r. (III CZP 26/16, MoP 2016, Nr 15, s. 788), w której doprecyzowano, że kosztami przejazdu do sądu pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym - jeżeli ich poniesienie było niezbędne i celowe - są koszty rzeczywiście poniesione (a nie wyliczone na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 25 marca 2002r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie koszty dojazdu pełnomocnika na rozprawę przed NSA należy uznać za celowe. Podkreślić bowiem należy, że pomoc prawna świadczona była z urzędu, a to nakłada na pełnomocnika obowiązek dochowania szczególnej staranności, gdyż zakres jego reprezentacji (w tym uczestnictwa w rozprawach) nie jest określany w drodze umowy z klientem. Jednakże zwrotowi podlegają jedynie udokumentowane wydatki (por. postanowienia SN z dnia 20 kwietnia 2011r. sygn. akt I CZ 22/11 oraz z dnia 25 października 2012. sygn. akt IV CZ 109/12, Legalis). Wprawdzie w swoim wniosku pełnomocnik zażądała zwrotu kosztów przejazdu w kwocie 79,80 zł, ale dołączyła do niego tylko 1 bilet (co wynika także z opisu załącznika do wniosku) na kwotę 39,90 zł. Tylko zatem wydatki w tej kwocie należy uznać za udokumentowane, a tym samym Sąd mógł orzec o ich przyznaniu tylko w takiej wysokości. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 260, orzeczono jak w sentencji postanowienia.