II SA/Ol 1376/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia 20 sierpnia 2012 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. odmówił przyznania D.P. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości 96 zł, z przeznaczeniem na pokrycie opłat za mieszkanie za luty 2012 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji ocenił, że w sprawie spełnione zostało kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego i wystąpiła przesłanka dysfunkcyjna, gdyż wnioskodawca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a jego dochód stanowi zasiłek stały w kwocie 444,00 zł miesięcznie. Uznał jednocześnie, że wnioskowany cel nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Organ pierwszej instancji podniósł, że obowiązek uiszczania opłat mieszkaniowych spoczywa na właścicielu mieszkania, który wywiązuje się z niego terminowo. Wnioskodawca natomiast nie uiszczał żądnych opłat związanych z użytkowaniem mieszkania ani nie uiszczał właścicielowi odszkodowania za korzystanie z lokalu bez tytułu prawnego. Dyrektor MOPS zauważył, że nieregulowanie opłat mieszkaniowych nie pozbawi wnioskodawcy prawa do lokalu, gdyż nie posiada on tytułu prawnego do tego mieszkania, a ponadto prawomocnym wyrokiem orzeczona została eksmisja, której wykonanie zostało czasowo tylko wstrzymane. Zobowiązania do uiszczania opłat za zajmowany lokal pozostają własnym zobowiązaniem wnioskodawcy wobec właściciela lokalu. Organ pierwszej instancji podniósł ponadto, że wnioskodawca otrzymuje comiesięczne wsparcie w kwocie ok. 800 zł, na które składa się zasiłek stały, Zasiłki celowe na zakup żywności i leków oraz okresowo na zakup butli gazowych i odzieży. Dyrektor MOPS podał również, że do dnia wydania decyzji wpłynęło 2.438 wniosków o udzielnie wsparcia tylko w formie zasiłków celowych, a środki finansowe pozostawione do dyspozycji organu na te zadania własne nie zostały zagwarantowane w wystarczającej wysokości i z uwagi na już przewidywane braki, będą musiały być zabezpieczone ze środków gminy. Sytuacja ta powoduje konieczność racjonalnego dysponowania posiadanymi środkami finansowymi. Wyjaśnił, że środki te zostały przeznaczone na pokrycie kosztów pobytu podopiecznych w domach pomocy społecznej, finansowanie dodatków mieszkaniowych, a ponadto muszą zabezpieczyć zakup w okresie jesienno-zimowym opału, odzieży i obuwia, w szczególności dla gospodarstw domowych pozostających bez źródła dochodu i mających na utrzymaniu dzieci, będących często w dużo trudniejszej sytuacji niż wnioskodawca. W złożonym odwołaniu D.P. podał, że wyrokiem o sygn. "[...]" zobowiązany został do zapłaty na rzecz właściciela mieszkania zaległości w opłatach za używanie mieszkania za okres od 18 listopada 2007 r. do 30 września 2008 r. Wywiódł, że jest zobowiązany do uiszczania opłat za zajmowanie bez tytułu prawnego mieszkanie, lecz nie posiada na to środków. Stwierdził, że nie może podjąć pracy poza miejscem zamieszkania, gdyż musi wyjaśnić kwestię swojego prawa do lokalu zamiennego. Decyzją z dnia 11 października 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się spełniał kryterium dochodowe i przesłankę z art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej, warunkujące przyznanie zasiłku celowego. Kolegium przypomniało jednocześnie, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co powoduje, że to organ pomocy społecznej decyduje czy przyzna i w jakiej wysokości świadczenie, o które się ubiega wnioskodawca. Podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że cel, na jaki miałby zostać przeznaczony wnioskowany zasiłek celowy, nie miał charakteru niezbędnej potrzeby bytowej. Podniosło, że odwołujący się nie uiszcza żadnych opłat mieszkaniowych ani na rzecz wspólnoty mieszkaniowej, ani na rzecz właściciela mieszkania. Mimo to nie utracił miejsca mieszkania, gdyż jego eksmisja nie może być wykonana do czasu zapewnienia lokalu socjalnego. Kolegium przyznało, że odwołujący się nie został zwolniony z obowiązku uiszczania opłat, jednakże nie oznacza to, że jego zobowiązania finansowe winny być pokrywane z funduszy ośrodka pomocy społecznej. W celach pomocy społecznej nie mieści się bowiem regulowanie jakichkolwiek zadłużeń, wobec czego uregulowanie zaległych zobowiązań za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. W złożonej skardze D.P. podał, że prawo do zajmowanego lokalu utracił już w czerwcu 1982 r., kiedy to zakład pracy rozwiązał z nim umowę o pracę. Od tej daty oczekuje na dostarczenie lokalu zamiennego. Skarżący zatem jest zmuszony opłacać wynagrodzenie za korzystanie z mieszkania, aby nie utracić prawa do lokalu zamiennego. Wskazał ponadto, że Sąd Rejonowy w M. w wyroku z dnia 6 stycznia 2006 r. przyznał mu niezgodnie z prawem prawo do lokalu socjalnego, gdyż przysługuje mu prawo do lokalu zamiennego. Oczekując na ten lokal skarżący, stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy - Prawo lokalowe, zobowiązany jest opłacać wynagrodzenie w wysokości czynszu określonego dla tego lokalu. Skarżący stwierdził, że prowadzenie przed sądem spraw związanych z ustaleniem prawa do lokalu zamiennego od stycznia 2008 r. uniemożliwiło mu wykonywanie pracy zarobkowej poza miejscem zamieszkania. W zaskarżonej decyzji nieprawidłowo zatem ustalono stan prawny, gdyż skarżący zobowiązany jest do uiszczania bieżących opłat za korzystanie z zajmowanego mieszkania do czasu dostarczenia lokalu zamiennego lub socjalnego. Zdaniem skarżącego, nie są to więc zaległości czy zobowiązania finansowe, jak błędnie przyjęło Kolegium. Dodał, że wprawdzie właściciel mieszkania musi wnosić opłaty związane z zajmowanym przez skarżącego mieszkaniem, ale skarżącemu należna jest pomoc zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej w regulowaniu ciążących na nim opłat, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i procesowej. Zaznaczył też, że właściciel będzie dochodził przed Sądem należnych mu zaległości za korzystanie przez skarżącego z tego mieszkania W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. W sprawie bezsporne jest, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia 31 października 2012 r., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięcznie. Prawidłowo więc organy obu instancji uznały, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 7 pkt 5 i art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), warunkujące przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Pomocy społecznej udziela się bowiem osobom i rodzinom z powodu m.in. niepełnosprawności, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. W kontrolowanym postępowaniu skarżący we wniosku z dnia 1 sierpnia 2012 r. ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 96 zł z przeznaczeniem na uiszczenie zaległych opłat za korzystanie z zajmowanego mieszkania za luty 2012 r. Kwestią sporną jest prawidłowość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 39 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z treści cytowanego przepisu wynika wprost, że decyzja wydawana w przedmiocie zasiłków celowych ma charakter uznaniowy. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być ustawowe cele i zadania pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej winny więc uwzględnić, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1), wspiera podopiecznych w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Ponadto ma za zadanie zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 i ust. 4 cytowanej ustawy o pomocy społecznej). Pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej, wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy, nie zostało ustawowo zdefiniowane. Można jednak przyjąć, że "niezbędna potrzeba bytowa" to taka potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, w szczególności życie lub zdrowie (zob. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1770/10). Zasadnie zatem Kolegium oceniło, że cel, na jaki skarżący domaga się pomocy nie może być uznany za niezbędną potrzebę bytową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego. Brak regulowania opłat za korzystanie z mieszkania nie doprowadzi do utraty tytułu prawnego do lokalu, co byłoby tożsame z utratą możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej, a tylko w takim przypadku można uznać, że wystąpiła niezbędna potrzeba bytowa (zob. wyroki NSA z dnia: 12 października 2007 r., sygn. akt I OSK 45/07, 8 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1174/07 i 20 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 45/08). Organy obu instancji zasadnie podniosły, że skarżący zajmuje lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, a ponadto prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 6 stycznia 2006 r. została wobec niego orzeczona eksmisja z tego lokalu. W konsekwencji nieregulowanie opłat za korzystanie z mieszkania nie pozbawi skarżącego mieszkania. Zasadnie w zaskarżonej decyzji podniesiono, że obowiązek skarżącego regulowania tych opłat na rzecz właściciela mieszkania nie oznacza, że organ pomocy społecznej musi udzielić wsparcia na ten cel. Przypomnienia bowiem wymaga, że jak to wyraźnie stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252), cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. Należy również pamiętać, że celem pomocy społecznej nie jest stałe zastępowanie osobistej aktywności osób w zakresie dostarczania rodzinie środków utrzymania. Pomoc społeczna nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (zob. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1771/10). Środki pomocy społecznej mogą być zatem wykorzystane jedynie do wspierania rodziny, która czasowo znalazła się w trudnej sytuacji, a nie stanowić jej stałego źródła utrzymania. Bierne oczekiwanie, że potrzeby życiowe zostaną w całości sfinansowane ze środków Państwa w postaci świadczeń z pomocy społecznej stoją również w całkowitej sprzeczności z podstawowymi, ustawowymi zasadami udzielania tej pomocy osobom potrzebującym. Podkreślić też należy, że organ pomocy społecznej uwzględnił w rozpoznawanej sprawie fakt systematycznego udzielania skarżącemu pomocy (w wysokości ok. 800 zł miesięcznie) oraz konieczność zaspokojenia potrzeb wszystkich podopiecznych, w ramach posiadanych ograniczonych środków finansowych. W tym zakresie Dyrektor MOPS podał, jaką kwotą dysponował i ile wniosków o udzielenie pomocy społecznej zostało złożonych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy i prawidłowo został oceniony przez organy orzekające. Organ pomocy społecznej nie naruszył również przepisów prawa materialnego uznając, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na finansowanie opłaty za zajmowane mieszkanie i nie przekroczono granic uznania administracyjnego, gdyż nawiązano do kryteriów ustawowych, które pozwalaj organowi pomocy społecznej na wybór stanowiska w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), skargę należało oddalić.