II SA/Ol 241/24

Dnia 23 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2024 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę. Wnioskiem z 30 stycznia 2023 r. J.P. (dalej jako: "skarżąca") zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Wniosek ten był trzy razy rozpatrywany negatywnie przez Burmistrza [...] lub Prezydenta Elbląga, ale decyzje te zostały uchylane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu. Kolejną decyzją z 23 listopada 2023 r. Prezydent Elbląga przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 lipca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r., natomiast odmówił przyznania tego świadczenia za czas od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. i począwszy od 1 września 2023 r. W uzasadnieniu organ I instancji zacytował przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej jako: "u.ś.r."), stwierdzając że świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. W lipcu i sierpniu 2023 r. skarżąca zamieszkiwała razem z matką i sprawowała opiekę przez całą dobę. W pozostałym czasie była to opieka przez 5 dni w tygodniu, po 5 -6 godzin dziennie. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik skarżącej, który zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnację lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy. W oparciu o powyższy zarzut pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Decyzją z 15 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że sprawowanie opieki w sposób stały nie oznacza opieki rozumianej jako wykonywanie czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Jednak tryb sprawowanej przez skarżącą opieki, przez 5 dni w tygodniu po 5 -6 godzin, wyklucza możliwość uznania jej za stałą i długotrwałą. Kolegium zauważyło również, że skarżąca mieszka w odległości 22 kilometrów od matki, co uniemożliwia jej udzielenie pomocy, gdy ta potrzeba jest natychmiastowa. Nadto z matką wnioskodawczyni, zamieszkuje jej brat, który posiada jedynie lekki stopień niepełnosprawności i nie pracuje na stałe, lecz wykonuje prace dorywcze. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w części, tj. w zakresie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. i począwszy od 1 września 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium w zaskarżonej części i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2023 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podkreślono, że nie sposób jest przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywania przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych i jako taka powinna zostać oddalona. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez pełnomocnika skarżącej we wniesionej skardze (k - 3 akt sądowych), zaś w przepisanym terminie Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Na wstępie niniejszych rozważań stwierdzić należy, że żadnego istotnego znaczenia dla merytorycznego rozpoznania sprawy nie miały omyłki pełnomocnika skarżącej w wywiedzionej skardze. Wskazanie we wniosku skargi nazwiska osoby, której sprawa nie dotyczy, podobnie jak i odmiennego rozstrzygnięcia Kolegium, które przecież utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, nie ją uchyliło i orzekło, co do istoty sprawy należało uznać za oczywiste omyłki. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium ( podobnie jak i organ I instancji ) odmówiło przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Kwestią sporną natomiast pozostaje to, czy w okolicznościach niniejszej sprawy spełniona została, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA). Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA). W konsekwencji powyższego, dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA). Rzeczą oczywistą jest to, że należy również rozważyć czy sprawowana opieka zaspokaja potrzeby osoby niepełnosprawnej, a jej zakres przez to uniemożliwia opiekunce podjęcie zatrudnienia. Organ administracji w prowadzonym postępowaniu musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia pracy. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dostępne w CBOSA), przy czym opieka taka nie musi być świadczona bez jakiejkolwiek przerwy, w tym przerwy na wypoczynek nocny. Opieka taka musi jednakże wynikać z realnych potrzeb osoby znajdującej się pod opieką osoby występującej o świadczenie pielęgnacyjne. Jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, na podstawie wywiadów środowiskowych z 18 września 2023 r. i 25 października 2023 r. skarżąca zajmuje się matką przez 5 dni w tygodniu, średnio po 5 – 6 godzin dziennie. Równocześnie z twierdzeń skarżącej zawartych w wywiadach, jak i jej przesłuchaniu wynika, że matka jej jest osobą, która nie jest w stanie poradzić sobie nawet z podstawowymi czynnościami życia codziennego. Przypomnieć w tym miejscu należy, że matka skarżącej cierpi na [...], musi być ona zastępowana we wszystkich czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wymaga ona nadzoru przy przyjmowaniu leków i wykonywaniu zaleceń lekarskich, gdyż sama tego kontrolować nie potrafi. Przedstawienie stanu zdrowia matki skarżącej jednoznacznie przekonuje o tym, że wymaga ona stałej i długotrwałej opieki, z pewnością nie jest wystarczająca opieka świadczona przez skarżącą, przez 5 dni w tygodniu, po 5 -6 godzin dziennie. Przy tak czasowo zakreślonej opiece, w ocenie sądu nie ma przeszkód, aby skarżąca podjęła zatrudnienie i to w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd nie ma żadnych podstaw ku temu, aby kwestionować schorzenia i stan zdrowia matki skarżącej, zwłaszcza że orzeczenie stwierdzające jej niepełnosprawność wydane zostało przed wieloma laty. W tej sytuacji możliwe jest tylko to, że skarżącej w opiece nad matką musi ktoś jeszcze pomagać, niemożliwym jest bowiem aby osoba ciepiąca na schorzenia związane z wiekiem, w tym również depresyjne i demencyjne przez dwa dni nie przyjmowała leków, bo córka jest u niej przez 5 dni w tygodniu. Podobne stwierdzenia należy odnieść do możliwości zaspokojenia przez osobę chorą swoich potrzeb żywieniowych i higienicznych. Nawet gdyby córka przebywała u matki każdego dnia to żadnej z tych potrzeb nie uda się w pełni i w sposób właściwy zaspokoić w ciągu 5 -6 godzin. Zwrócić należy uwagę również na to, że skarżąca mieszka w innej miejscowości niż jej matka, jest to odległość ponad 20 kilometrowa, nie może więc ona w sposób niezwłoczny zapewnić opieki matce, gdy ta jej nagle potrzebuje. Biorąc pod uwagę schorzenia matki skarżącej niewiadomą pozostaje również to kto miałby skarżącą zawiadomić o konieczności pilnego przyjazdu do matki. W świetle powyższych okoliczności, należy podzielić stanowisko organów administracji i stwierdzić, że czas wykonywania przez skarżącą czynności związanych z opieką nad matką (przez 5 dni w tygodniu, po 5 -6 godzin dziennie) nie jest wystarczający do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.