II SA/Ol 255/13

Dnia 7 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2013 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]" organ pierwszej instancji przyznał pełnoletniej osobie uprawnionej P. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 300,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 czerwca 2012r. do dnia 30 września 2012r. Natomiast decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]" organ orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego – M. Z. należności z tytułu otrzymanych przez pełnoletnią osobę uprawnioną P. S. w okresie od 1 czerwca 2012r. do 30 września 2012r., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1.200 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że osoba uprawniona otrzymywała świadczenie w wysokości 300 zł miesięcznie przez okres 4 miesięcy (łącznie 1.200 zł). Podniósł, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od ww. decyzji wniosła M. Z.. Zwróciła się w nim z prośbą o umorzenie zobowiązań w wysokości 1.200 zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych jej córce świadczeń alimentacyjnych. Przedstawiła swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową i wskazała, że zachodzą przesłanki do umorzenia zobowiązania, gdyż brak środków pieniężnych nie pozwala jej na spłatę zobowiązania bez uszczerbku w zaspokojeniu niezbędnych egzystencjalnych potrzeb. Po otrzymaniu odwołania organ I instancji zwrócił się do strony o sprecyzowanie czy wniesione przez nią pismo stanowi odwołanie od decyzji z dnia "[...]", bowiem z jego treści wynika, że dotyczy kwestii umorzenia zobowiązania, co nie było jeszcze przedmiotem rozstrzygnięcia organu. W odpowiedzi strona wyjaśniła, że wniesione uprzednio pismo stanowi odwołanie od decyzji z dnia "[...]", a ponadto wnosi ona o umorzenie kwoty 1.200 zł wraz z odsetkami z tytułu zwrotu należności otrzymanych przez córkę P. S. z funduszu alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podkreśliło, że decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zależy od uznania organu administracji. Przepis zaś art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakazujący zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy też zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Z tego też względu w ocenie organu w przedmiotowym postępowaniu bez znaczenia pozostają podnoszone przez stronę w odwołaniu okoliczności dotyczące jej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Okoliczności te nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, ma charakter związany, co oznacza, że przy jej wydaniu organ nie bierze pod uwagę czynników subiektywnych, takich jak trudna sytuacja osobista czy finansowa zobowiązanego. Zaznaczono, że w przypadku gdy egzekucja świadczeń od zobowiązanego jest nieskuteczna to państwo poprzez utworzony fundusz alimentacyjny przejmuje w pewnym zakresie obowiązek łożenia na rzecz osoby uprawnionej. W przypadku gdy egzekucja komornika sądowego okaże się skuteczna wypłacone z funduszu świadczenia muszą zostać odzyskane od osoby, która faktycznie powinna je ponieść. Z punktu widzenia osoby uprawnionej chodzi o zapewnienie środków w wysokości określonej w orzeczeniu sądowym bez względu na ich źródło. Ustawowy zaś obowiązek organu wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu okresu świadczeniowego ma na celu określenie wysokości zobowiązania dłużnika alimentacyjnego, co też organ w zaskarżonej decyzji uczynił. Wskazano również, że kwestia umorzenia przedmiotowych zaległości będzie rozpoznana przez organ pierwszej instancji w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony. Skargę na ww. decyzję wywiodła pismem z dnia 25 lutego 2013r. M. Z. wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Skarżąca zarzuciła organom niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nie wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także błędne wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione. Skarżąca wskazała, że organ błędnie ustalił wysokość dochodu jej rodziny, podała wysokość wydatków ponoszonych przez rodzinę. Ponadto zarzuciła, że organ błędnie przyjął, że skarżąca może podjąć zatrudnienie, a jej problemy psychiczne są spowodowane koniecznością spłaty zadłużenia bankowego i zajęciem komorniczym. Wskazała na swoje problemy zdrowotne. Wniosła o zmianę decyzji i umorzenie należności w wysokości 1200 zł wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]", znak: "[...]" orzekającą o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego – M. Z. należności z tytułu otrzymanych przez pełnoletnią osobę uprawnioną P. S. w okresie od 1 czerwca 2012r. do 30 września 2012r., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1.200 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W sprawie bezspornym jest, że na podstawie prawomocnej decyzji z dnia "[...]", znak: "[...]" organ I instancji wypłacił osobie uprawnionej (P. S.) w okresie od 1 czerwca 2012r. do 30 września 2012r., świadczenie alimentacyjne w łącznej wysokości 1.200 zł (300 zł miesięcznie). Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej u.p.o.u.a. (Dz. U. 2012.1228) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie zaś z ust. 2 przywołanej regulacji prawnej organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. Dodać wypada, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia dopiero w odrębnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego po wydaniu decyzji o zwrocie należności (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2012r, I OSK 60/12, LEX nr 12117371). W postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy z 2007 r. u.p.o.u.a. organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2011r., I OSK 800/11, LEX nr 1069681; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2011r., I OSK 330/11, LEX nr 1082729). Dopóki więc decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Orzekanie zaś o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest możliwe bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 9 listopada 2011r., I OSK 1070/11, Lex nr 1069573; z dnia 5 października 2011r., I OSK 793/11, LEX nr 1149435). W kontekście niniejszej sprawy więc zarzuty skarżącej są zupełnie chybione. Dla wydania kwestionowanej decyzji o charakterze związanym nie miała bowiem żadnego znaczenia sytuacja materialna skarżącej, a kwestia ewentualnego umorzenia rzeczonych należności nie mogła być rozpoznawana na gruncie niniejszej sprawy. Kolegium wskazało zresztą w zaskarżonej decyzji, że zagadnienie to będzie rozpoznane przez organ pierwszej instancji w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.