II SA/Ol 299/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników 1/ uchyla zaskarżoną decyzję, 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. Z. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 5 grudnia 2011 r. Burmistrz Miasta I. odmówił D.Z. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników: "[....]". Burmistrz podał w uzasadnieniu, że prowadząc "[...]" wnioskodawczyni zawarła z obiema uczennicami umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Umowy te zostały rozwiązane na podstawie art. 30 § 1 ust. 1 Kodeksu pracy przed dniem ukończenia nauki przez młodociane pracownice. Uczennice kontynuowały naukę w zawodzie u innych pracodawców, a po jej zakończeniu zdały z wynikiem pozytywnym egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie fryzjer i otrzymały świadectwa czeladnicze. Burmistrz ustalił ponadto, że działalność gospodarcza strony prowadzona pod nazwą "[...]" została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej w dniu 31 października 2010 r. Następnie, z dniem 1 lutego 2011 r. wnioskodawczyni rozpoczęła działalność gospodarczą "[...]", którą również wykreślono z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 1 października 2011 r. Uwzględniając powyższe, organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, gdyż w dniu złożenia wniosku strona nie prowadziła działalności gospodarczej. W złożonym odwołaniu D.Z. zarzuciła, że błędnie organ pierwszej instancji wywiódł z art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, że warunkiem przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników jest wpis wnioskodawcy do ewidencji działalności gospodarczej w dniu złożenia wniosku. Przepis ten nie precyzuje bowiem okresu, w którym wnioskodawca ma mieć status pracodawcy. Podniosła, że celem wprowadzenia instytucji dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników było zachęcenie osób posiadających wiedzę i kwalifikacje w określonych dziedzinach do przekazywania swoich umiejętności młodym ludziom, aby ci zdobywali wykształcenie niezbędne do wykonywania w przyszłości zawodu. Wywiodła, że wykształcony w zawodzie uczeń może chcieć samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą. Nielogiczne i sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej byłoby zatem utrzymywanie stosunku pracy przez wnioskodawcę, tylko po to, by otrzymał on dofinansowanie. Odwołująca się podkreśliła ponadto, że nie można utożsamiać pojęcia pracodawcy jedynie z posiadaniem przez niego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zaznaczyła, że wnosi o przyznanie jej dofinansowania wyłącznie za okres, w którym uczennice były u niej zatrudnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. decyzją z dnia 6 lutego 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że odwołująca się złożyła wniosek w ustawowym terminie, a młodociane pracownice ukończyły szkolenie, zdały egzamin i otrzymały świadectwo czeladnicze. Wywiodło z art. 70b ustawy o systemie oświaty, że uprawnionym do dofinansowania dokształcania jest pracodawca. W stanie faktycznym sprawy nie została zatem spełniona ta przesłanka. W dacie zdania egzaminu i uzyskania świadectwa czeladniczego przez młodociane pracownice zakład prowadzony przez odwołującą się – "[...]", już nie funkcjonował, gdyż został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. Powyższe uzasadniało odmowę przyznania dofinansowania. W złożonej skardze D.Z. powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zarzuciła ponadto, że zaskarżona decyzja narusza art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. i wskazała, że Kolegium nie wyjaśniło, dlaczego nie podzieliło przedstawionej przez nią w odwołaniu wykładni. Podniosła również, że Kolegium błędnie ustaliło stan faktyczny sprawy, gdyż podało nieprawidłową datę zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło, że nie naruszyło przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i przepisów postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, którą odmówiono skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników: "[...]". Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że z dniem 1 września 2008 r. A.S. rozpoczęła u skarżącej naukę w zawodzie fryzjer. Zawarta z tą uczennicą umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z dniem 18 października 2010 r. na podstawie art. 30 § 1 ust. 1 Kodeksu pracy. Następnie, z dniem 12 listopada 2010 r. uczennica ta podjęła dalszą naukę u "[...]". A.S. ukończyła naukę zawodu i zdała egzamin potwierdzający posiadanie kwalifikacji w zawodzie fryzjer, co poświadcza świadectwo czeladnicze z dnia 23 września 2011 r. K.E. również rozpoczęła naukę u skarżącej z dniem 1 września 2008 r., a umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana na mocy porozumienia stron z dniem 30 września 2010 r. Uczennica kontynuowała naukę w zawodzie od dnia 1 października 2010 r. u "[...]", którą zakończyła zdaniem w dniu 12 września 2011 r. egzaminu czeladniczego. Skarżąca w dniu 31 października 2010 r. wykreśliła z ewidencji działalności gospodarczej działalność gospodarczą prowadzoną pod nazwą "[...]" i z dniem 1 lutego 2011 r. rozpoczęła działalność gospodarczą – "[...]", którą z dniem 1 października 2011 r. również wykreśliła z ewidencji działalności gospodarczej. W przedstawionym stanie faktycznym organy administracji obu instancji przyjęły, że likwidacja prowadzonej działalności gospodarczej skutkowała utratą statusu pracodawcy, co wykluczyło możliwość skutecznego ubiegania się skarżącej o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracownic. Stanowiska tego nie można podzielić. Zgodnie z art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Z treści cytowanych przepisów wynika wprost, że przyznanie dofinansowania na rzecz pracodawcy uzależnione jest od kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, posiadania przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo przez osobę zatrudnioną u pracodawcy kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych oraz ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami. Podkreślenia wymaga, że przesłanki te muszą istnieć w czasie trwania całego okresu przygotowania zawodowego, a nie tylko w dacie rozstrzygania wniosku (zob. np. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1194/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 586/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 426/08). W art. 70b ust. 5 cytowanej ustawy uregulowane zostały zasady uzyskania dofinansowania, w przypadku rozwiązania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Możliwość proporcjonalnego podział kwoty dofinansowania pomiędzy pracodawców przewidziana została, gdy umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy. W takiej sytuacji przysługującą kwotę dofinansowania dzielona jest między wszystkich pracodawców, proporcjonalnie do liczby miesięcy prowadzonej przez nich nauki zawodu. Wyjaśnić przy tym należy, że "przyczyny niezależne od pracodawcy" to np. zmiany organizacyjne lub likwidacja działalności, skutkujące niemożliwością dalszego zatrudniania młodocianego (tak M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty. Komentarz, Warszawa 2012). Jeżeli natomiast umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z winy pracodawcy, a więc z powodu okoliczności bezprawnych, za które pracodawca ponosi odpowiedzialność, wówczas temu pracodawcy dofinansowanie nie przysługuje. Ponadto, ustawodawca w art. 70b ust. 7 ustawy zakreślił na złożenie wniosku trzymiesięczny termin, liczony od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Podnieść należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż w praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego (por. np. wyrok NSA z dnia 17 listopada 1982 r., sygn. akt II SA 1474/82, ONSA 1982 nr 2, poz. 107, z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2010/11 i z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 468/11). Ponadto, nie można domniemywać obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia, gdyż to godzi w bezpieczeństwo obrotu prawnego (por. wyroki NSA z 29 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1625/10, z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2010/11 i z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1843/11 i I OSK 2011/11). Nie budzi zatem wątpliwości, że przepisy ograniczające uprawnienia podmiotów należy interpretować ściśle. Skoro więc ustawodawca nie przewidział w art. 70b ustawy o systemie oświaty konsekwencji w postaci utraty prawa do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia w przypadku zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej przez pracodawcę, to nie można wyprowadzać takiego warunku w drodze wykładni. Wobec tego, niespełnienie jednej z przesłanek wymienionych w art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz rozwiązanie z winy pracodawcy umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego powoduje, że właściwy organ obowiązany jest do wydania decyzji o odmowie przyznania dofinansowania. Okolicznością, która uzasadniałaby odmowę dofinansowania nie jest natomiast fakt, że w dacie złożenia wniosku pracodawca nie prowadził on już działalności gospodarczej, w czasie której zatrudniał młodocianego pracownika na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Istotne jest bowiem, aby w toku kształcenia młodocianego pracownika spełniał wszystkie wymienione wyżej ustawowe przesłanki warunkujące uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia, w tym na zasadach określonych w ust. 5 art. 70b ustawy o systemie oświaty. W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca posiadała kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. nr 60, poz. 278, ze zm.). Spełniona została również przesłanka z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż strona przedstawiła kopie świadectw ukończenia przez młodociane pracownice zasadniczej szkoły zawodowej i ich świadectw czeladniczych, stwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe w zawodzie fryzjer. Ponadto, w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodociane pracownice nauki zawodu skarżąca złożyła wniosek wraz z kopami dokumentów wymienionych w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty. W tej sytuacji decyzja o odmowie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników wydana została z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa materialnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.