II SA/Ol 299/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 sierpnia 2015 r. sprzeciwu adwokata K. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 299/14 w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane za zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję "[...]" Kuratora Oświaty z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy wychowanków bursy szkolnej postanawia: 1. przyznać adwokatowi K. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) netto powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu; 2. zwrócić adwokatowi K. B. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpis sądowego. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 299/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi wymienionego na decyzję "[...]" Kuratora Oświaty z dnia "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy wychowanków bursy szkolnej. Na podstawie tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka w O. wyznaczyła dla skarżącego jako pełnomocnika z urzędu – adwokata K. B. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wskazaną wyżej skargę wobec nieuiszczenia przez skarżącego należnego wpisu od skargi. Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 22 września 2014 r. Pismem z dnia 14 października 2014 r. (data nadania pocztowego) adwokat skarżącego złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Do pisma pełnomocnik skarżącego dołączyła dowód uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Natomiast w dniu 22 października 2014 r. pełnomocnik skarżącego wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 299/14. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 299/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 49/15, oddalił zażalenie pełnomocnika skarżącego na to postanowienie. Z kolei postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 661/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika skarżącego od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 września 2014 r. Pismem z dnia 1 kwietnia 2015 r. wyznaczony adwokat wniosła o zwrot uiszczonego przez nią wpisu od skargi wniesionej w niniejszej sprawie, zaś kolejnym pismem z dnia 2 kwietnia 2015 r. wniosła o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które jak wskazała nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu adwokat podniosła, że w dniu 22 sierpnia 2014 r., tj. niezwłocznie po uzyskaniu informacji o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem skarżącego z urzędu, sporządziła fotokopie dokumentów z akt sprawy, a po zapoznaniu się z całą dokumentacją, pismem z dnia 27 sierpnia 2014 r., zainicjowała kontakt ze skarżącym w celu ustalenia istotnych okoliczności sprawy, w tym ustalenia przyczyn niezłożenia przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu od skargi, co skutkowało jej odrzuceniem postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. Mając na uwadze interes prawny skarżącego oraz stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w postanowieniu z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I OZ 805/13, po otrzymaniu przedmiotowego postanowienia, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi i jednocześnie – z uwagi na bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej – skargę kasacyjną. W związku z powyższym, wyznaczony adwokat wniosła o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, z uwzględnieniem czynności podjętych w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji oraz w drugiej instancji poprzez udział w postępowaniu zażaleniowym, a także sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 7 maja 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania adwokatowi K. B. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Podniesiono, iż w niniejszej sprawie wyznaczony adwokat zapoznała się wprawdzie z aktami sprawy i wykonała fotokopie wybranych dokumentów w dniu 22 sierpnia 2014 r., lecz określone czynności procesowe – złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz złożenie skargi kasacyjnej, podjęła dopiero po otrzymaniu odpisu postanowienia z dnia 18 września 2014 r. o odrzuceniu skargi. Podkreślono, iż odstąpienie przez profesjonalnego pełnomocnika, po zapoznaniu się z aktami sprawy, od podjęcia kroków niezbędnych do zapobieżenia uznaniu skargi za niedopuszczalną już na etapie postępowania w I instancji oraz podjęcie już po doręczeniu postanowienia o jej odrzuceniu czynności procesowych wzajemnie się wykluczających, nie może być uznane za faktyczne i profesjonalne udzielenie stronie pomocy prawnej. Jednocześnie wskazano, iż podejmowane przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy czynności nie mogą być dowolne, lecz powinny być niezbędne i przyczyniać się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto nie powinny prowadzić do uruchamiania zbędnych procedur sądowych. Pomoc prawna nie może mieć bowiem charakteru jedynie pozornego. Nie może być też wówczas finansowana przez Skarb Państwa. K. B. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc zarzut naruszenia art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) poprzez odmowę przyznania jej jako pełnomocnikowi z urzędu M. S. wynagrodzenia za udzieloną stronie pomoc prawną mimo, iż jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wymieniona podjęła się szeregu czynności procesowych w interesie skarżącego, a wynagrodzenie należne pełnomocnikowi z urzędu nie jest zależne od osiągniętego rezultatu, lecz staranności w faktycznym udzieleniu stronie pomocy prawnej. Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącego wniosła o przyznanie jej wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy skarżącemu w niniejszej sprawie oraz zwrot kwoty 200 zł uiszczonej tytułem wpisu od skargi. W uzasadnieniu wyznaczona adwokat podkreśliła, iż działając jako pełnomocnik z urzędu skarżącego i mając na uwadze działanie w jego jak najlepszym interesie prawnym, nie mogła podjąć żadnych czynności dopóki nie wiedziała jakie okoliczności leżały u podstaw uchybienia terminowi do uiszczenia wpisu od skargi, ewentualnie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w wyznaczonym terminie, który pozwoliłby na uniknięcie sankcji w postaci odrzucenia skargi skarżącego. Zaznaczyła, iż została wyznaczona pełnomocnikiem z urzędu już po uchybieniu wskazanemu terminowi przez skarżącego, zatem wszelkie czynności uzależnione były od stanowiska skarżącego, a którego nie otrzymała przed wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi. W możliwie najszybszym terminie, uzależnionym później od nagłej, ciężkiej sytuacji zdrowotnej pełnomocnika, adwokat złożyła stosowny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, jak również uiściła należny wpis sądowy z własnych środków, co należałoby odczytać jako czynność w interesie skarżącego. Powołując się na orzeczenie NSA z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I OZ 805/13, pełnomocnik skarżącego podniosła, iż w jej ocenie, analizując potrzebę podjęcia czynności w interesie skarżącego, zasadnym było wniesienie dwóch "wykluczających się" środków prawnych, tj. wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej oraz skargi kasacyjnej. Jednocześnie podkreśliła, iż dokonała oceny istnienia podstaw do zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w przedmiocie odrzucenia skargi. Okoliczność, iż skarga kasacyjna nie została uwzględniona nie powinna mieć wpływu na zasadność przyznania jej należnego wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną, gdyż nie jest ono uzależnione od osiągniętego przez pełnomocnika z urzędu rezultatu w sprawie, lecz od staranności w działaniu, a jego wysokość m.in. od poniesionego nakładu pracy. Reasumując, wnioskodawczyni podniosła, iż ocena okoliczności tej konkretnej sprawy powinna prowadzić do ustalenia, iż podjęte przez nią czynności w niniejszej sprawie stanowiły faktyczne udzielenie skarżącemu pomocy prawnej, dlatego wniosła o przyznanie należnego wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy skarżącemu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 299/14 oraz zwrotu kwoty 200 zł uiszczonej tytułem wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, złożony w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. adwokat wyznaczony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, przedmiotową opłatę sąd podwyższa ponadto o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (§ 2 ust. 1 i 3 powołanego rozporządzenia). Należy zaznaczyć, iż w myśl § 20 cytowanego rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Przedmiotowe oświadczenie jest elementem konstrukcyjnym wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego i zawarcie tego oświadczenia w treści wniosku warunkuje pozytywne jego rozpatrzenie (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, LEX nr 582846). Stanowi on bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokata nie zostały zapłacone w całości lub w części, pozwalając tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 oraz z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W niniejszej sprawie adwokat K. B. wniosła o zwrot uiszczonego przez nią wpisu od skargi wniesionej w niniejszej sprawie oraz o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które jak wskazała nie zostały uiszczone w całości ani w części. W ocenie Sądu okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na uznanie, iż czynności podjęte przez wyznaczonego adwokata ustanowionego jako pełnomocnika z urzędu w przedmiotowej sprawie stanowiły faktyczną pomoc prawną udzieloną skarżącemu w toku niniejszego postępowania. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż wyznaczony w niniejszej sprawie adwokat podjęła wszelkie możliwe czynności w celu skutecznego działania na korzyść swojego klienta, pomimo swojej trudnej sytuacji zdrowotnej. Jak wynika z akt sprawy niezwłocznie po ustanowieniu jej pełnomocnikiem skarżącego zapoznała się z aktami niniejszej sprawy oraz sporządziła fotokopie wybranych dokumentów, a następnie – po uzyskaniu stanowiska skarżącego – podjęła stosowne czynności, mające na celu doprowadzenie do merytorycznego rozpoznania sprawy. Należy w tym miejscu wskazać, iż adwokat K. B. została wyznaczona dla skarżącego jako pełnomocnik z urzędu dopiero w dniu 13 sierpnia 2014 r., a zatem już po uchybieniu przez skarżącego terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż ostateczny wynik podjętych przez pełnomocnika czynności nie podlega ocenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji określone zostały w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a)-c) rozporządzenia. W niniejszej sprawie – z uwagi na jej przedmiot, stawka ta wynosi, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia – 240 zł. Stawki minimalne w drugiej instancji określone zostały natomiast w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a)-d) rozporządzenia. Zgodnie też z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) i d) rozporządzenia, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej – stawka wynosi 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, natomiast w postępowaniu zażaleniowym – 120 zł. Należy przy tym zauważyć, iż w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia, normodawca w odróżnieniu od zapisów § 18 ust. 1 pkt 1 lit. b) i pkt 2 lit. a)-c) rozporządzenia nie określił konkretnych czynności procesowych, za które przysługuje stawka minimalna określona w tym przepisie. Przyjąć zatem należy, iż opłata w wysokości tej stawki przysługuje adwokatowi z urzędu niezależnie od rodzaju podjętych przez niego czynności procesowych, o ile jednak polegały one na faktycznym udzieleniu stronie pomocy prawnej. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie zasadne jest przyznanie wyznaczonemu adwokatowi wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w kwocie 480 zł netto, powiększonej o należny podatek VAT, która to kwota uwzględnia postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, postępowanie zażaleniowe oraz sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Sąd orzekł również o zwrocie wyznaczonemu adwokatowi kwoty 200 zł (dwieście złotych) uiszczonej przez pełnomocnika tytułem wpisu sądowego. Z tych względów, na podstawie art. 250 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.