II SA/Ol 403/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt II SA/Ol 403/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił D. R.przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sąd wywiódł bowiem, że skarżąca wezwana do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, przedłożył pisma i wyjaśnienia, które jednak nie wyjaśniły wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Wskazano, że strona podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem dzieci, które się uczą. Do jej majątku należy dom o powierzchni 90 m2 oraz samochód osobowy marki Ford S-Max, rok prod. 2007 o wartości ok. 30.000 zł (wspólność majątkowa małżeńska). Źródłem dochodu 4-osobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża skarżącej i jej renta w łącznej wysokości 3.060 zł. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że miesięczny koszt utrzymania rodziny to ogólnie kwota 2400 zł. Następnie skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do dzieci), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do nieruchomości, na której posadowiony jest dom oraz stanu majątkowego jej męża i dzieci) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodów, wykazanych we wniosku oraz ewentualnych dochodów dzieci, ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej męża i dzieci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe,w którym potwierdziła, że wykazany we wniosku dom ma 90 m2. Wskazała, iż mąż zarabia 2.500 zł netto miesięcznie, zaś dzieci uczą się (w liceum ogólnokształcącym i na politechnice) i nie osiągają żadnych dochodów. Zarówno mąż, jak i dzieci, nie posiadają żadnych nieruchomości oraz zasobów pieniężnych w postaci oszczędności. Skarżąca wskazała "comiesięczne wydatki": nauka starszego dziecka – 1.200 zł, utrzymanie i dojazdy do szkoły młodszego dziecka – ok. 200 zł, wyżywienie – 700 zł, opłaty związane z utrzymaniem domu – ok. 500 zł. Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła decyzję o ustaleniu prawa do renty z dnia 12 lipca 2012 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego za miesiąc kwiecień 2013 r., zgodnie z którym saldo początkowe wyniosło 4.779,19 zł, a saldo końcowe: 3.274,40 zł. Na przedmiotowy rachunek wpływały dochody zarówno skarżącej (559,51 zł), jak i jej męża (2.675,28 zł). Weryfikując podniesione przez wnioskodawczynię okoliczności, WSA w Olsztynie wskazał, iż wobec nieprzedłożenia przez skarżącą wyciągów z poprzedniego jak i następnych miesięcy, w tym bieżącego, nie sposób zweryfikować jaki jest stały przepływ środków pieniężnych na tym rachunku, w tym także sposób rozporządzania tymi środkami, a w konsekwencji rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny. Ocenę tę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 17 września 2013r., sygn. akt II OZ 753/13, oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. NSA potwierdził, że przedstawione przez skarżącą dokumenty nie mogły stanowić podstawy dla przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na tym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Sąd II instancji uwzględnił również, że rodzina skarżącej posiada stały miesięczny dochód w wysokości 3274,40 zł, a wydatki to kwota rzędu 2600 zł. Tym samym skarżąca jest w stanie zgromadzić dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do podniesionej w zażaleniu kwestii ponoszenia kosztów w związku z chorobą nowotworową, NSA stwierdziło, że okoliczności tej strona nie podawała wcześniej, może jednak w każdym czasie złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 4 października D. R. została wezwana do uiszczenia należnego wpisu sądowego w kwocie 500 zł. W odpowiedzi skarżąca złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Podała, że jest osobą niezdolną do pracy, a jedynym źródłem jej utrzymania jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 561 zł, co powoduje, że praktycznie nie ma żadnych możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego ustalonych przez Sąd. Podkreśliła, że przedłożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że posiadany przez nią dom o powierzchni 90 m2 jest przeznaczony wyłącznie na cele mieszkaniowe i nie osiąga z tego tytułu żadnych korzyści materialnych. Wyjaśniła, że środki zgromadzone na rachunku bankowym przeznaczane są na zaspokajanie bieżących potrzeb jej rodziny, czasami w okresie dłuższym niż jeden miesiąc, co skutkowało tym, że na wydruku widniała kwota do dyspozycji ponad 3.000 zł, co nie jest zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Skarżąca podniosła, że faktycznie nie dysponuje środkami niezbędnymi na pokrycie kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi i jednocześnie nie stać jej na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, a zakres przedmiotowej sprawy jest niezwykle skomplikowany, co powoduje, że skarżąca nieposiadając wiedzy prawniczej, nie ma możliwości skutecznej walki o swoje prawa. Podała, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wskazała, że obecnie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a całą kwotę renty przeznacza na swoje leczenie. Pismem z dnia 31 października 2013 r. wnioskodawczyni został zobowiązana, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych. Pouczono też stronę, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym podała, że w dalszym ciągu prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwoma synami, którzy kontynuują naukę (w liceum i na politechnice) i nie osiągają żadnych dochodów, znajdując się na ich utrzymaniu. Potwierdziła, że jest współwłaścicielem domu i samochodu wskazanego w poprzednim wniosku. Wskazała, iż mąż zarabia 2.500 zł netto miesięcznie. Zarówno mąż, jak i dzieci, nie posiadają żadnych nieruchomości oraz zasobów pieniężnych w postaci oszczędności. Oświadczyła, że wysokość renty nie uległa zmianie, a kopia decyzji o wysokości renty znajduje się w aktach sprawy Skarżąca wskazała "comiesięczne wydatki": studia syna – 1.200 zł, utrzymanie i dojazdy do szkoły młodszego syna – ok. 200 zł, wyżywienie – 700 zł, opłaty związane z utrzymaniem domu – ok. 500 zł. Podała, że nie posiadają jakichkolwiek lokat dewizowych, lokat oszczędnościowych, a wszystkie dochody są w całości przeznaczane na bieżące wydatki. Wskazała też, że w chwili obecnej zmuszona jest spłacać co miesiąc raty w wysokości ok. 800 zł z tytułu kosztów postępowania sądowego za sprawę, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w Olsztynie o ustanowienie drogi koniecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki jej stosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego wynika również, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd ocenia merytorycznie wniosek pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając natomiast zgłoszone przez stronę okoliczności należy zauważyć, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącą w niniejszej sprawie. Skarżąca wskazała w nim te same okoliczności faktyczne i argumenty, które stanowiły uprzednio podstawę odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sprawie skarżąca była również wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i określonych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej jej rodziny. Jednak mimo stosownego pouczenia o odmowie przyznania prawa pomocy w przypadku niewywiązania się z nałożonego obowiązku, strona złożyła wyjaśnienia, które w dalszym ciągu uniemożliwiają Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jej sytuacja majątkowa. Według oświadczeń skarżącej, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwania, prowadzi ona czteroosobowe gospodarstwo domowe. Rodzina zamieszkuje w domu o powierzchni 90 m2, posiada samochód marki Ford S-Max o wartości ok. 30.000 zł oraz stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 3.042 zł netto (2500 zł + 542 zł). Skarżąca podała, że ponosi miesięczne wydatki związane z nauką dzieci, wyżywieniem rodziny i utrzymaniem domu w kwocie ok. 2.600 zł. Nawet jeżeliby więc przyjąć, że tak ogólnikowo podniesione przez stronę wydatki są konieczne, to i tak różnica tych kwot wskazuje, że skarżąca jest w stanie poczynić miesięcznie ok. 442 zł oszczędności. Przy czym skarżąca nie przedłożyła w ogóle żądanych wyciągów bankowych z ostatnich trzech miesięcy, nie wiadomo więc czy rzeczywiście skarżąca nie posiada już oszczędności na koncie bankowym, na którym na koniec miesiąca kwietnia b.r. pozostawało 3.274,40 zł. Wobec nieprzedłożenia przez skarżącą wymaganych wyciągów nie sposób zweryfikować jaki jest stały przepływ środków pieniężnych na tym rachunku, w tym także sposób rozporządzania tymi środkami, a w konsekwencji rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny. Należy zauważyć, iż warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Strona powinna wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. W rozpoznawanej sprawie nie zostało w przekonujący sposób wykazane przez skarżącą, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca wskazała, że całą rentę przeznacza na koszty leczenia, jednak mimo wezwania w żaden sposób nie udokumentowała tej okoliczności. W swoim piśmie z dnia 6 listopada 2013r. nie wspomniała też nic na temat kosztów leczenia. Tym samym nie wiadomo w ogóle czy rzeczywiście takie koszty skarżąca ponosi. Nie może też uzasadniać uwzględnienia wniosku fakt, iż skarżąca zmuszona jest pokryć koszty postępowania sądowego w innej sprawie. Strona poza ogólnikowym powołaniem się na trudną sytuację finansową nie wykazała, że konieczne koszty utrzymania rodziny przewyższają uzyskiwany dochód i uniemożliwiają opłacenie wymaganego w sprawie wpisu w kwocie 500 zł czy poczynienie oszczędności, pozwalających na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić natomiast należy, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Skoro skarżąca nie przedstawiła informacji, które wskazywałyby na jej rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, orzeczono jak w sentencji postanowienia.