II SA/Ol 451/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lipca 2014 r. wniosku Spółki A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia zezwolenia w części obejmującej punkt gier na automatach o niskich wygranych na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 maja 2014r., sygn. akt II SA/Ol 451/14 postanawia - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 maja 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie została przekazana przez organ skarga Spółki A (dalej zwanej Spółką) na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa "[...]" w części obejmującej jeden punkt gier na automatach o niskich wygranych. Do skargi tej załączony został wniosek (na urzędowym formularzu) o przyznanie Spółce prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że Spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody od 2011r. zmalały drastycznie w stosunku do lat 2009 i 2010. Podano, że Spółka obecnie eksploatuje około 75% mniej automatów niż pod koniec 2009r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność, a ponadto podwyżka podatku od gier spowodowała, że wpływające środki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Dodano, że Spółka w dacie sporządzania wniosku posiadała na rachunku bankowym środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych, lecz przygotowuje się do uiszczenia należności, na które składają się podatek od gier, czynsz najmu za lokale oraz pozostałe wydatki. Podano, że łączna wysokość wydatków, do których poniesienia Spółka jest zobowiązana, wynosi około 160.000 zł. miesięcznie i znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Wskazano również, że środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Jak wynika z oświadczenia o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000,00zł., wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) – 1.837.062,10zł., ostatni rok obrotowy (według bilansu) przyniósł stratę w wysokości 300.486,38zł. Stan rachunku bankowego Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 20.002,47zł. Postanowieniem z dnia 16 maja 2014r., sygn. akt II SA/Ol 451/14, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił Spółce zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła sprzeciw podnosząc, że bez znaczenia w sprawie jest fakt, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.000.000zł., a środki trwałe będące jej własnością mają wartość bilansową 1.837.062,10zł. Wyjaśniono, że wysokość kapitału zakładowego jest wielkością informacyjną i nie może być utożsamiana z wysokością majątku Spółki, a suma bilansowa środków trwałych nie oznacza, że dysponuje ona takim majątkiem. Podano, że na kwotę tą składają się przede wszystkim automaty do gier o niskich wygranych, których eksploatacja jest jedynym źródłem dochodu Spółki. Stwierdzono, że jedynym składnikiem majątku Spółki, z którego mogłyby być poniesione wydatki na zaspokojenie kosztów postępowania jest rachunek bankowy, na którym zgodnie z danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka posiada ok. 16.000zł. Dodano jednak, że środki te nie mogą być w całości przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania, gdyż Spółka musi z tej sumy zapłacić również inne zobowiązania, w tym publicznoprawne. Na mocy zarządzenia z dnia 4 czerwca 2014r. Spółka została wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów i oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej i finansowej. W wykonaniu tego wezwania Spółka przedłożyła następujące dokumenty: wyciąg z rachunku bankowego Spółki za ostatnie pięć miesięcy, oświadczenia w sprawie możliwości dokonywania dopłat przez wspólników Spółki, sprawozdanie finansowe Spółki za 2013r., zestawienia środków trwałych za 2013r., odpisy deklaracji na podatek od towarów i usług za styczeń-kwiecień 2014r., oświadczenie o nieposiadaniu przez Spółkę udziałów w innych podmiotach oraz umowę o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ w niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowych przesłanek, wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dokonując wykładni wskazanej przesłanki trzeba mieć jednak na uwadze, że przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową względem powszechnego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania, o którym mowa w art. 199 p.p.s.a. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Ze złożonego formularza wniosku o udzielenie prawa pomocy wynika bowiem, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą, m. in. w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Na dzień sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ("[...]") Spółka posiadała na rachunku bankowym środki w wysokości 20.002,47zł. Z przedłożonego zaś wyciągu z rachunku bankowego Spółki za ostatnie pięć miesięcy (od 1 stycznia 2014r. do 31 maja 2014r.) wynika, że suma uznań (wpłat dokonanych na to konto) wyniosła 550.876,00zł. i była wyższa o 5.051,45zł. niż suma obciążeń (wypłat dokonanych z tego konta), która w tym okresie wyniosła 545.824,55zł. Ponadto, kwota pozostała na rachunku bankowym Spółki zdecydowanie przewyższa kwotę należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi, który stosownie do § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 500zł. Jak słusznie bowiem zauważono w postanowieniu NSA z 10 maja 2011r. (sygn. akt II GZ 150/11, dostępnym pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gry na automatach o niskich wygranych stanowią odrębną kategorię niż "inne gry losowe" czy "zakłady wzajemne". Wpis od skargi w sprawie dotyczącej gry na automatach, bądź automatach o niskich wygranych, nie może więc być ustalony w oparciu o § 2 ust. 2 pkt 13 powołanego rozporządzenia, który dotyczy tylko "innych gier losowych" i "zakładów wzajemnych". W związku z tym, że zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie gier na automatach o niskich wygranych nie mieści się w ramach określonych w § 2 ust. 2 pkt 1 - 26 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r., w rozpoznawanej sprawie wysokość wpisu od skargi należy ustalić w oparciu o § 2 ust. 2 pkt 27 tego rozporządzenia. Dokonując analizy sytuacji finansowej Spółki nie sposób pominąć także jej znacznego majątku w postaci środków trwałych o wartości 1.837.062,10zł. Twierdzenie Spółki, że spieniężenie posiadanego majątku jest obecnie trudne bądź niemożliwe, nie oznacza automatycznie po stronie Sądu obowiązku przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika bowiem z bilansu za rok 2013 Spółka posiada, oprócz środków trwałych, którymi jak wskazuje są automaty do gry, środki trwałe w budowie o wartości 253.794,75zł. Dokonuje więc nakładów, inwestycji, zwiększających wartość aktywów trwałych. W tych okolicznościach nie można zgodzić się z argumentami sformułowanymi w sprzeciwie, że jedynym składnikiem majątku Spółki, z którego mogłyby być poniesione koszty sądowe jest rachunek bankowy. Oceniając kondycję finansową Spółki zauważyć także należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą o dużych rozmiarach. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika bowiem, że przychody netto z prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej w 2013r. wyniosły 8.446.281,30zł. Mimo to Spółka, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 8.731.520,23zł., poniosła w 2013r. stratę w wysokości 308.832,89zł. Zauważyć jednakże należy, że do kosztów działalności w tym okresie zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły 234.010,03zł. Przyjmując, że amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, stwierdzić należy, że rzeczywiste koszty, które Spółka poniosła w 2013r. wynosiły 8.497.510,20zł. Wykazana strata była więc w większości wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe. Powyższe nie oznacza automatycznie braku rzeczywistych środków finansowych. Wykazanie straty nie oznacza bowiem jeszcze utraty możliwości płatniczych, zwłaszcza że analiza dokumentów księgowych Spółki prowadzi do odmiennych wniosków (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II FZ 43/11, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O stabilnej kondycji finansowej Spółki może również świadczyć wskazanie we Wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2013r., że "na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego nie są znane zdarzenia, które mogłyby zagrażać kontynuowaniu przez jednostkę działalności w okresie najbliższych 12 miesięcy w niezmienionym zakresie". Także z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Z przedłożonego zaś wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, aby Spółka miała jakiekolwiek zaległości jak również, aby zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Skoro Spółka nie utraciła płynności finansowej i pomimo trudności finansowych nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien bowiem uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez Spółkę, zorganizowaną w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Tymczasem, jak wynika z oświadczenia Prezesa Zarządu Spółki z dnia "[...]", na dzień sporządzenia tego oświadczenia wspólnicy nie dokonywali dopłat mimo że umowa Spółki przewiduje taką możliwość. Jak wynika natomiast z umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika, Spółka co miesiąc z tego tytułu wypłaca wynagrodzenie w wysokości "[...]" plus podatek od towarów i usług VAT. Na podstawie przedłożonego Sądowi wyciągu z rachunku bankowego Spółki stwierdzić można, że w okresie od 1 stycznia 2014r. do 31 maja 2014r. Spółka regulowała należności z tego tytułu. Sąd nie neguje oczywiście uprawnienia, jak również potrzeby Spółki, do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego oraz bieżącego korzystania z obsługi prawnej. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają mieć pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty Spółka może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową Spółki. Zauważyć również należy, iż Spółka ponosi wysokie koszty usług obcych, takich jak: najem, dzierżawa, usługi serwisowe, konsultacyjne, usługi prawne. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć jednak pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Dodatkowo wskazać należy, ze koszty sądowe należy zaliczyć do zwykłych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Obowiązek ich uiszczenia nie można być zatem uznany za okoliczność nadzwyczajną, przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy w tej części. Nie może odnieść zamierzonego skutku także powoływanie się przez Spółkę na obciążenia płatnościami z tytułu podatku. Zarówno bowiem podatki, jak i koszty sądowe, stanowią dochód budżetu państwa i przez to są równoważne (por. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2008r., sygn. akt II GZ 80/08, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać zatem należy, że prawo pomocy to ‘’prawo dla ubogich", a jak z przedstawionej analizy stanu finansowego Spółki wynika, Spółki tej, będącej podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność w trybie ustawy o grach hazardowych, do takich podmiotów nie dało się zaliczyć. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.