II SA/Ol 53/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 marca 2017r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł skarżący – K. W.uiścił przedmiotowy wpis. Następnie, po wyznaczeniu terminu rozprawy, na dwóch urzędowych formularzach PPF, wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest osobą majętną. Wpis od skargi, który uiścił stanowi 1/5 jego wynagrodzenia, a w przypadku, gdy sprawa w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie zakończy się dla niego niepomyślnie będzie zmuszony odwołać się do Naczelnego Sądu Administracyjnego i znów wpłacić koszty sądowe co będzie dodatkowym obciążeniem budżetu domowego. Ze względów finansowych nie stać go na opłacenie pomocy prawnej, a niniejsza sprawa jest dla niego bardzo ważna i czuje się w niej pokrzywdzony. Chciałby, aby zawodowy pełnomocnik pomógł zakończyć ją pozytywnie. Zgodnie z wypełnionymi oświadczeniami o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartymi w złożonych formularzach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Podał, że majątek rodziny stanowi mieszkanie o pow. 42 m2, samochód osobowy o wartości 15.000 zł, motocykl o wartości 9.000 zł oraz oszczędności w kwocie 2.000 zł i 600 GBP. Oświadczył, że stały miesięczny dochód 2-osobowej rodziny wynosi łącznie 3.560 zł (dochód własny z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.300 zł oraz dochód żony z tytułu wynajmu i umowy zlecenia w kwocie 1.260 zł). Natomiast miesięczne zobowiązania i stałe wydatki to kredyt hipoteczny, czynsz i media w łącznej kwocie 1.393 zł. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. Uzasadnił, że sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Uwzględnił że łączny dochód skarżącego i jego żony przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania 2-osobowej rodziny, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które w warunkach niniejszej sprawy mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Uznał, że skarżący nie wykazał, że uzyskiwane dochody po pokryciu wskazanych wydatków - nie są wystarczające na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 2-osobowej rodziny. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych szczególnych wydatków, których ponoszenie w przypadku jego rodziny jest obecnie konieczne, nie powołał się też na wyższą od przeciętnej, a uzasadnioną sytuacją tej rodziny, wysokość określonych wydatków koniecznych. Dodatkowo referendarz sądowy wskazał na posiadanie przez skarżącego oszczędności, które mogłyby stanowić źródło pokrycia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podniósł, że skarżący nie wskazał bowiem jakichkolwiek przeszkód, dla których nie jest możliwe przeznaczenie tych i przyszłych oszczędności na pokrycie kosztów postępowania. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw na to postanowienie, wnosząc o ponowną weryfikację jego wniosku i ustanowienie adwokata. Argumentował, że wypełniając po raz pierwszy wniosek PPF w stresie i nieświadomości, nie wykazał wszystkich miesięcznych wydatków z tytułu innego spłacanego kredytu w kwocie 270 zł oraz podatków, telefonów, Internetu, ubezpieczenia, czy dojazdów do pracy. Wyjaśnił, że wykazane oszczędności chciałby zachować na wypadek przegranej sprawy i konieczności rozebrania domku. Bardzo chce, aby adwokat pomógł mu przedstawić należycie sprawę Sądowi, bo sprawa jest zawiła i skomplikowana, a bardzo ważna dla nich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwestionowana przez stronę argumentacja zaskarżonego postanowienia nie narusza prawa. Referendarz sądowy adekwatnie odniósł stan faktyczny sprawy do kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, które nie jest prawem bezwzględnym. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżący zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przy czym w sprzeciwie podtrzymał już tylko wniosek o ustanowienie adwokata. W takiej sytuacji mają zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez Sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji wnioskodawca musi udzielić w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. W rozpatrywanym przypadku informacje podane przez skarżącego we wniosku PPF nie budziły zastrzeżeń i dają jasny obraz sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny skarżącego, która jest ustabilizowana. Wnioskodawca i jego żona dysponują stałym miesięcznym dochodem, którego wysokość po potrąceniu stałych wydatków pozwoliła skarżącemu i jego żonie na zgromadzenie oszczędności, które pozostają w ich dyspozycji. Stąd wniosek, że bieżące wydatki rodziny nie przekraczają możliwości płatniczych 2-osobowej rodziny, w której wszyscy są dorośli, zdrowi i uzyskują stały dochód. Z oświadczenia skarżącego wynika wprost, że dysponuje oszczędnościami. Jednocześnie skarżący nie wskazuje żadnych okoliczności szczególnych, które stanowiłyby wyższą konieczność i usprawiedliwiałyby bieżące wydatkowanie oszczędności. Podkreślić należy, że określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. kryterium "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" pozwala uwzględniać tylko bieżącą sytuację materialną rodziny i ponoszone wydatki, w zakresie niezbędnym, uzasadniającym przerzucenie ciężaru kosztów postepowania na innych obywateli. Przy ocenie wniosku o udzielenie prawa pomocy, może być brana pod uwagę jedynie bieżąca kondycja finansowa strony wnioskującej, gdyż instytucja ta służyć ma jedynie realizacji konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Zważyć przy tym też należy, że zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r.,sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi zatem do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że sytuacja finansowa jego rodziny jest trudna i uniemożliwia poniesienia kosztów postępowania, w tym ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje wyraźnie, że przyznanie prawa pomocy chociażby w części może dotyczyć jedynie takiego stanu majątkowego, w którym pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a więc skorzystanie z prawa do sądu, doprowadziłoby do uszczerbku środków niezbędnych do koniecznego utrzymania, czyli uniemożliwiło egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Chodzi tu o osoby dotknięte rzeczywiście ubóstwem. Treść złożonego wniosku przeczy, aby rodzinie skarżącego można było przypisać taki przymiot. Poza tym, że powoływane w sprzeciwie dodatkowe wydatki nie zostały udokumentowane i skarżący nie podał ich wysokości, nie wiadomo więc o jakim dodatkowym obciążeniu jest mowa i z jaką częstotliwością, to w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13). Strona wszczynając postępowanie sądowe powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Skarżący zaś takowe posiada, co jest równoznaczne z brakiem spełnienia przesłanek do uwzględnienia wniosku. W związku z tym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.