II SA/Ol 636/10

Olsztyn, dnia 18 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – sędziego NSA Janiny Kosowskiej i sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej i Zbigniewa Ślusarczyka oraz referendarzy sądowych Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka w sprawie ze skargi A.Z. na niewykonanie przez Dyrektora Aresztu Śledczego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2010r., sygn. akt II SAB/OI 74/09 postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia A.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na niewykonanie przez Dyrektora Aresztu Śledczego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2010r., sygn. akt II SAB/OI 74/09 Na rozprawie w dniu 14 września 2010r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego WSA Alicji Jaszczak-Sikory na zasadzie art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.). Z uwagi na fakt, iż objęty wnioskiem sędzia brał już udział w rozstrzyganiu sprawy o sygn. akt II SAB/OI 74/09. Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora złożyła do akt sprawy oświadczenie (k. 28 akt sąd.), w którym wskazała, że nie zachodzi między nią a żadną ze stron postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyła, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 22 października 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA Alicji Jaszczak-Sikory. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010r., sygn. akt I OZ 934/10, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na w/w postanowienie WSA w Olsztynie. W uzasadnieniu NSA wskazał, że wobec sędziego nie zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a. bądź art. 19 p.p.s.a. Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2011r. skarżący wystąpił o wyłączenie składu orzekającego w niniejszej sprawie tj. sędziów WSA: Hanny Raszkowskiej, Marzenny Glabas i Bogusława Jażdżyka, z uwagi na wystąpienie przesłanki wyłączenia przewidzianej w art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. tj. brania udziału przez wymienionych sędziów w rozpatrzeniu innego wniosku skarżącego o wyłączenie składu sędziów ze sprawy o sygn. akt II SA/OI 839/10. Sędziowie WSA: Hanna Raszkowska, Marzenna Glabas i Bogusław Jażdżyk złożyli do akt sprawy oświadczenia (k. 72 – 74 akt sąd.), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a żadną ze stron postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów WSA: Hanny Raszkowskiej, Marzenny Glabas i Bogusława Jażdżyka. Postanowieniem z dnia 25 marca 2011r., sygn. akt I OZ 178/11, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na w/w postanowienie WSA w Olsztynie. W uzasadnieniu NSA wskazał, że ze złożonych przez sędziów oświadczeń wynika, iż brak jest postaw do wyłączenia ich od rozpoznania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. W dniu 11 maja 2011 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o wyłączenie w sprawie sędziów Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA Janiny Kosowskiej oraz sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej i Zbigniewa Ślusarczyka oraz referendarzy sądowych: Agnieszki Bińczyk i Krzysztofa Nesteruka. Powołując przepis art. 19 oraz art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. strona wskazała, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów z uwagi na fakt, iż orzekali oni w prowadzonych wcześniej sprawach z jej udziałem. Powyższe dowodzi przesłanki istnienia uzasadnionej przesłanki stosunku osobistego ww. sędziów wobec skarżącego. Sędziowie skupiają się bowiem notorycznie i wyłącznie na argumentacji organu administracji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego pomijając stanowisko i argumentację strony skarżącej. W jego ocenie wymienione okoliczności wskazują, że autorytet moralny czy etyczny ww. sędziów jest wątpliwej jakości czego dowodem jest oddalanie wszystkich, licznych wniosków o wyłączenie sędziów przez sędziów WSA w Olsztynie. Skarżący zakwestionował również nagminne, w jego ocenie, posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu. W jego ocenie, argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez sędziów decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie NSA i WSA w Olsztynie oraz referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia (k. 122 – 133 akt sąd.), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a żadną ze stron postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Instytucję wyłączenia sędziego regulują unormowania art. 18 – 24 p.p.s.a. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Zgodnie z dyspozycją art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona, wnosząc o wyłączenie sędziego, obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Powołane powyżej przepisy na mocy art. 24 § 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (vide: postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, Lex nr 493907). Wskazać również należy, że każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii skarżącego o jakimkolwiek nastawieniu sędziego do niego, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji", na które to powołano się we wniosku. W tym kontekście podstawy do wyłączenia sędziego nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu I instancji (postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 665/08, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść również należy, że przepisem art. 22 § 2 p.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W sytuacji natomiast, gdy prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, iż nie zachodzą żadne z okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W odniesieniu do powołanej przez wnioskodawcę przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy podkreślić należy, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wskazuje, że przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, które były już przedmiotem zaskarżenia do Sądu w uprzednio toczących się postępowaniach. Tymczasem sprawa, w której zostało wydane zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego. Zatem wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., nie zasługiwał na uwzględnienie. Tytułem uzupełnienia wskazać należy, że skład rozpoznający przedmiotowy wniosek nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a.). Zaś analiza przepisu art. 18 § 1 p.p.s.a. wskazuje jednoznacznie, że zawarte w tym przepisie wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem wymienione w nim przyczyny wyłączenia sędziego nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Natomiast w zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie sędziów oraz referendarzy sądowych oparto na treści art. 19 p.p.s.a., podkreślić należy, że wymienieni sędziowie i referendarze złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane przez sędziów decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie sędziego złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych przez sędziów oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego czy też referendarza sądowego. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca użył w art. 19 p.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość", zatem chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 82). Jednocześnie Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie sędziego argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 (opubl.: OSN 1972, poz. 55). Przypomnieć w związku z tym należy, że w treści tego postanowienia Sąd Najwyższy wyraził m.in. pogląd, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Jak wynika z powyższego, uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego jest możliwe jedynie w sytuacji wskazania przez stronę okoliczności lub dowodów przynajmniej uprawdopodabniających istnienie uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, pogląd ten nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia sędziego oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011r., sygn. akt K 3/09 wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Jest to stanowisko, w swym założeniu błędne i niebezpieczne, ponieważ poprzez swój automatyzm i formalizm może prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących konieczną wiedzą i doświadczeniem życiowym dla prawowania funkcji sędziego. Wskazać należy także, iż w stosunku do sędziów WSA: Alicji Jaszczak-Sikory, Marzenny Glabas, Hanny Raszkowskiej i Bogusława Jażdżyka skarżący składał już w tej sprawie wniosek o wyłączenie. Po rozpatrzeniu zażaleń na postanowienia WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2010r. i 7 lutego 2011r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 9 grudnia 2010r., sygn. akt I OZ 934/10 i 25 marca 2011r., sygn. akt I OZ 178/11 oddalił zażalenia. Dodatkowo podkreślić należy, że w innych sprawach, w których skarżący składał wnioski o wyłączenie sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Naczelny Sąd Administracyjny oddalał składane zażalenia na postanowienia o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 maja 2011r., sygn. akt I OZ 334/11 NSA wskazał, że Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 18 p.p.s.a. przesłanki wyłączenia sędziego. Podobnie jeśli chodzi o wykładnię art. 19 p.p.s.a. Sąd w pełni prawidłowo uznał, że skarżący nie wskazał żadnej okoliczności, czy też dowodów, mogących choćby uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty, natomiast sędziowie o których wyłączenie wnioskowano, złożyli do akt sprawy oświadczenia o których stanowi art. 22 p.p.s.a., również nie wskazując na istnienie okoliczności mogących uprawdopodobnić ich wyłączenie w sprawie skarżącego. Okoliczności przedstawione przez wnioskującego o wyłączenie sędziów powinny być wyraźnie określone, tak aby wskazywały, co najmniej na możliwość wystąpienia po stronie sędziów, przyczyn uzasadniających wyłączenie tych sędziów. Przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (vide także postanowienia NSA: z dnia 12 maja 2011r. sygn. akt I OZ 329/11, z dnia 28 kwietnia 2011r.: I OZ 292 /11, I OZ 293/11, I OZ 294/11, I OZ 295/11, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 24 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji