II SA/Ol 757/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 września 2014r. sygn. akt II SA/Ol 757/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/pos.1- sentencja postanowienia A. S. wniósł skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]" w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości poprzez udzielenie Spółce zezwolenia na założenie i przeprowadzenie przez dz. Nr "[...]" w obrębie "[...]" gmina "[...]" gazociągu wysokiego ciśnienia oraz założenie śluzy na tym gazociągu. Jednocześnie skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że jedynym jego źródłem dochodu jest gospodarstwo rolne o powierzchni "[...]". Wyjaśnił, że znaczną część gospodarstwa zajmują łąki, z których zbiera siano, stanowiące podstawę wyżywienia bydła, a mleko stanowi jedyne jego źródło dochodu. Podał, że prace gazowników już przeprowadzone na jego polu naraziły go na straty. Stwierdził, iż wszelkie dodatkowe koszty znacznie zubożą jego dochody. Po wezwaniu do uzupełnienia oświadczenia skarżący podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, oprócz gospodarstwa rolnego posiada mieszkanie o powierzchni "[...]", dom o powierzchni "[...]", stodołę, oborę i garaż. Posiada także 9 krów, 9 cielaków i byka. Skarżący podał, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie osiągnął żadnego dochodu ze sprzedaży mleka. Wskazał, że od końca lat 90-tych ubiegłego wieku nie jest członkiem żadnej spółdzielni mleczarskiej i do żadnej spółdzielni nie oddaje mleka. Wykorzystuje je przede wszystkim do pojenia cielaków. Wyjaśnił, że "[...]" otrzymał decyzję w sprawie przyznania na "[...]" płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości "[...]". W roku bieżącym nie otrzymał jeszcze decyzji, a co za tym idzie żadnych dotacji. Podał, że w sierpniu uśredniona miesięczna wysokość wydatków poniesionych w ramach gospodarstwa domowego wyniosła ok. "[...]", a w ramach gospodarstwa rolnego - ok. "[...]" zł. Postanowieniem z dnia 16 września 2014r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Przy czym ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Podano, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż mleko stanowi dla niego jedyne źródło dochodu, zaś w dodatkowym oświadczeniu zaprzeczył, by osiągał jakikolwiek dochód z tytułu jego sprzedaży. Jednakże przy braku oszczędności i tegorocznych dotacji wydał w miesiącu poprzedzającym wydanie postanowienia "[...]" zł, nie podając przy tym - wbrew wymogowi - wysokości poszczególnych wydatków. Ponadto po uzupełnieniu braków formalnych wniosku okazało się, ze skarżący jest nie tylko właścicielem nie małej powierzchni gruntów rolnych (średnia w gospodarstwie rolnym w kraju wynosiła w 2013r. - 10,42 ha), lecz również, prócz stodoły, obory i garażu, dwóch nieruchomości mieszkalnych, co jest oznaką ponadprzeciętnego statusu materialnego. Podniesiono, że w sposób bezpośredni na zdolność uiszczenia kosztów sądowych - sprowadzających się w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w niniejszej sprawie do wpisu od skargi w wysokości 200 zł - wskazuje fakt, iż od "[...]" do "[...]" saldo na jego koncie bankowym zmniejszyło się z "[...]" do "[...]" zł i to wyłącznie w wyniku pobierania opłat za prowadzenie rachunku. Od postanowienia tego sprzeciw wniósł A. S. Podniósł, ze przy wydawaniu postanowienia nie wzięto pod uwagę, ze stodoła, obora i garaż nie są nieruchomościami przynoszącymi dochód. W oborze bowiem trzyma cielaki i krowy, w stodole gromadzi pasze dla zwierząt, a w garażu – narzędzia niezbędne do pracy w gospodarstwie i domu, aby wykonywać naprawy we własnym zakresie. Podał, że budynki te wymagają remontów i napraw bieżących, a tym samym nakładów finansowych. Wyjaśnił, że mieszkanie stanowi jego zabezpieczenie na okres, kiedy nie będzie mógł pracować (odwrócona hipoteka), gdyż na świadczenie z KRUS nie ma co liczyć. Wskazał, że mleko daje nie tylko zwierzętom, ale też robi ser i masło na własne potrzeby, a dotację z grudnia "[...]" dzieli tak, aby starczyło na wszelkie opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej w dalszej części p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Przy czym wskazać należy, iż Sąd dokonuje oceny, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o prawo pomocy oświadczenia są wiarygodne, a tym samym czy wnioskodawca wykazał przesłanki określone w ustawie. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wiarygodnie wykazane przez stronę. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]", mieszkania o powierzchni "[...]", domu o powierzchni "[...]", stodoły, obory i garażu. Posiada także 9 krów, 9 cielaków i byka. Skarżący podał, że jedynym jego źródłem utrzymania jest sprzedaż mleka oraz ze w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie osiągnął żadnego dochodu z tego tytułu. Wyjaśnił, że mleko wykorzystuje przede wszystkim do pojenia cielaków, a także na własne potrzeby. Podał ponadto, że w "[...]" otrzymał płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości "[...]" i dzieli ja tak, aby starczyło na jego potrzeby. W roku bieżącym nie otrzymał jeszcze żadnych dotacji. Jednocześnie wskazał, ze w sierpniu "[...]’ miesięczna wysokość wydatków poniesionych w ramach gospodarstwa domowego wyniosła ok. "[...]", a w ramach gospodarstwa rolnego - ok. "[...]". Uwzględniając zatem dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego stwierdzić należy, że w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby że nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, gdyż podawane przez niego okoliczności co do źródeł utrzymania nie są wiarygodne. Skarżący podał bowiem, że jedynym jego źródłem utrzymania jest sprzedaż mleka, a jednocześnie wskazał, ze w ciągu ostatniego roku żadnych dochodów z tego tytułu nie uzyskał. Mimo to – jak sam podał – ponosi znaczne wydatki, które np. w miesiącu sierpniu – jak sam podał - wyniosły około 3800 zł. W związku z tym nie sposób przyjąć, że oświadczenia skarżącego co do jego źródeł i wysokości dochodu są wiarygodne. Ponadto skarżący posiada spory majątek. Na ocenę zaś możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia lub zbycia (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12). Należy podkreślić, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji, gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, nawet przy zadeklarowaniu braku dochodów, nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. W związku z powyższym uznać należy, że skarżący nie wyjaśnił w sposób przekonujący, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa. Tym samym, jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia rzeczywistej analizy posiadanych przez stronę środków. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.