II SAB/Ol 33/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Ż. o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł w sprawie ze skargi I. Ż. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w K. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę I. Ż. na bezczynność Komendanta Policji w K. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. W związku ze złożeniem przez skarżącego wniosku o uzasadnienie wskazanego wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wezwał I. Ż. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym na skutek zgłoszonego wniosku. Odpis wyroku z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony w dniu 10 maja 2012r. W dniu 2 maja 2012 r. wpłynął do tutejszego Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest emerytem i wychowuje niepełnosprawnego syna, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji, a wydatki z tym związane wynoszą ok. 400 – 500 złotych miesięcznie. Podał, iż nie ma dochodów, lecz otrzymuje pomoc w postaci świadczenia z pomocy społecznej – posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa. Podniósł przy tym, iż zarówno on, jak i syn wymagają specjalistycznych turnusów rehabilitacyjnych, których koszt wynosi od ok. 1000 zł do ok. 3 000 zł, konieczny jest również zakup sprzętu rehabilitacyjnego. Wskazał, iż na swoje lekarstwa wydatkuje ok. 100 zł miesięcznie, a koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. 800 zł miesięcznie. Żona skarżącego nie pracuje i zajmuje się chorym synem. Podał również, że w związku z zamianą mieszkania zaciągnął w rodzinie pożyczkę i do spłaty pozostało mu 4 000 zł. Ponadto ma zaciągnięty kredyt gotówkowy na kwotę 1500 zł oraz podpisaną umowę o kredyt odnawialny w wysokości 700 zł, który w zasadzie co miesiąc jest użytkowany. Natomiast jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem i uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości 1721,19 zł miesięcznie, natomiast żona skarżącego otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w kwocie 520 zł miesięcznie, zaś syn skarżącego – rentę socjalną w wysokości 597,23 zł na miesiąc. Posiada też mieszkanie "współwłasnościowe" o powierzchni ok. 57m². Tym samym, poniesienie kosztów sądowych jest w tej sytuacji niemożliwe, bowiem oznaczałoby pozbawienie jego rodziny środków do rehabilitacji, a może nawet i życia. W związku z powyższym, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie pismem z dnia 14 maja 2012 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a także sprecyzowania zakresu żądania poprzez wyraźne wskazanie, czy jego wniosek obejmuje zwolnienie wyłącznie od opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, czy też od wszystkich kosztów sądowych, które są lub mogą być w przyszłości wymagalne w niniejszej sprawie. W dniu 18 maja 2012 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "sprzeciw na postanowienie w sprawie wezwania", w którym skarżący zarzucił referendarzowi brak wskazania podstawy prawnej wezwania go do dokonania określonych czynności prawnych, wiążących się z jego osobistymi sprawami, jak np. wysokość kosztów leków, możliwość ustalenia chorób, na które cierpi rodzina skarżącego, czy wysokość wydatków na prywatne sprawy. Zdaniem skarżącego Sąd winien dokonać oceny, czy istnieje możliwość poniesienia przez niego kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny na podstawie przedstawionego mu oświadczenia, a następnie wydać stosowne postanowienie. Stawiane przez Sąd żądania są niezgodne z art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem w ocenie skarżącego takimi dokumentami nie mogą być dokumenty mogące świadczyć o wydatkach czy też wyciągi bankowe. W ocenie skarżącego złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wystarczająco uzasadniony i sprecyzowany. Jednocześnie skarżący odmówił udzielenia informacji o otrzymanych świadczeniach socjalnych, przedstawienia wyciągów z kont bankowych oraz złożenia oświadczenia co do wydatków i źródła uzyskania pieniędzy na opłacenie wpisu sądowego. W ocenie skarżącego fakt opłacenie kosztów sądowych w jakiejś sprawie nie pozostaje w związku z wnioskiem o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej. Z kolei otrzymane świadczenia socjalne nie mają wpływu na możliwość poniesienia opłat sądowych, gdyż są one udzielane w innym celu niż pokrycie kosztów sądowych. Skarżący dodał, iż nie posiada żądanych dokumentów, a ich posiadanie nie jest obowiązkowe. Ponadto informacje tam zawarte dotyczącą czasu przeszłego i nie wskazują, czy w chwili obecnej stać go na poniesienie opłaty bez uszczerbku dla rodziny. Zaznaczył, iż referendarz nie ma prawa rozsądzać na co wydatkuje swoje pieniądze ani oczekiwać informacji skąd je pozyskał, gdy dotyczą minionych faktów. Jednocześnie skarżący oświadczył, iż kredyt gotówkowy wziął w kwietniu 2012 r., na okres 18 miesięcy w równych ratach, płatnych po 97, 38 zł, a jego spłata rozpocznie się w czerwcu 2012 r. Jednocześnie skarżący wniósł o wyłączenie wskazanego referendarza od rozpatrywania jego sprawy w związku z przekroczeniem uprawnień i działaniem na jego szkodę. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie wskazanego referendarza WSA w Olsztynie. Zażalenie wniesione przez I. Ż. na powyższe rozstrzygnięcie zostało odrzucone przez WSA w Olsztynie postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r., utrzymanym następnie w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt I OZ 675/12. Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 33/12, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż nieprzedłożenie przez skarżącego żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, uniemożliwia ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. I. Ż. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. Skarżący podniósł, iż w związku z tym, że postępowanie trwało zbyt długo, utracił możliwość złożenia skargi kasacyjnej. Tym samym, prowadzenie sprawy stało się niecelowe, gdyż nie otrzymał pomocy prawnej w określonym czasie. Zaznaczył przy tym, iż wielokrotnie wskazywał, że dostarczenie uzasadnienia wydanego wyroku uzależnia od zwolnienia go z ponoszenia kosztów i podtrzymał swój wniosek o "wycofaniu wniosku o dostarczenie uzasadnienia wyroku". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 14 marca 2012r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej – jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Jednakże ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 złotych. Zatem winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną i synem i uzyskuje dochód w postaci emerytury w wysokości 1721,19 zł miesięcznie, natomiast żona skarżącego otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w kwocie 520 zł miesięcznie, zaś syn skarżącego – rentę socjalną w wysokości 597,23 zł na miesiąc. Posiada też mieszkanie o powierzchni ok. 57m². Skarżący wskazał również, iż ma zaciągniętą pożyczkę u rodziny w wysokości 4000 zł, pożyczkę gotówkową w banku w wysokości 1500 zł oraz kredyt odnawialny w wysokości 700 zł. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest emerytem i ma na wychowaniu niepełnosprawnego syna, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji, a wydatki z tym związane wynoszą ok. 400 – 500 złotych miesięcznie. Podał, iż nie ma dochodów, lecz otrzymuje pomoc w postaci świadczenia z pomocy społecznej – posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa. Podniósł przy tym, iż zarówno on, jak i syn wymagają specjalistycznych turnusów rehabilitacyjnych, których koszt wynosi od ok. 1000 zł do ok. 3 000 zł, konieczny jest również zakup sprzętu rehabilitacyjnego. Wskazał, iż na swoje lekarstwa wydatkuje ok. 100 zł miesięcznie, a koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. 800 zł miesięcznie. Żona skarżącego nie pracuje i zajmuje się chorym synem. W związku z tym, że powyższe dane, zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, został on wezwany, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej w zakresie odnoszącym się do uzyskiwanego przez niego oraz przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dochodu, otrzymywanych świadczeń socjalnych, a także wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy i dokumentów potwierdzających wysokość i przeznaczenie ponoszonych miesięcznie wydatków, w tym związanych z rehabilitacją i leczeniem syna oraz oświadczenia o wysokości zaciągniętych pożyczek/kredytu, ustalonego okresu i warunków spłaty. Jednakże odpowiadając na przedmiotowe wezwanie referendarza sądowego, skarżący nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości ponoszonych stałych wydatków. Nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów źródłowych (rachunki, decyzje, faktury, recepty itp.) potwierdzających koszty utrzymania, czy też leczenia. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wezwanie z dnia 14 maja 2012 r. nie zostało przez skarżącego wypełnione w sposób należyty, gdyż nie przesłał on żądanych dokumentów i oświadczeń, a wyjaśnienia, które zostały przekazane do oceny Sądu nie wskazują dokładnie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Jednocześnie niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy również dodać, iż wnosząc sprzeciw od postanowienia z dnia 9 października 2012 r. skarżący także nie przedłożył żądanych dokumentów i oświadczeń, a jedynie polemizował z zasadnością ich żądania, podkreślając, iż wycofuje swój wniosek o dostarczenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku Sądu. Należy zatem stwierdzić, iż złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego nie pozwalają na stwierdzenie, iż jego sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, w tym opłaty za mieszkanie, czy ponoszone koszty związane z leczeniem. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Tymczasem nie budzi wątpliwości fakt, iż skarżący posiada stały miesięczny dochód w kwocie przekraczającej wysokość najniższych świadczeń emerytalno – rentowych (1721,19 zł) i prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która otrzymuje co miesiąc świadczenie z pomocy społecznej (520 zł) oraz niepełnosprawnym synem, który z kolei otrzymuje rentę socjalną w wysokości 597,23 zł na miesiąc. Ponadto z akt sprawy wynika, iż skarżący posiadał środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi wniesionej w niniejszej sprawie, której wysokość odpowiada wysokości opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Przy czym skarżący nie wyjaśnił powodów, dla których nie jest możliwe pokrycie opłaty kancelaryjnej z tego samego źródła, z którego pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi, jak również nie wskazał, że sytuacja finansowa jego rodziny pogorszyła się od tamtej czasu na tyle, że nie jest obecnie w stanie uiścić tej opłaty. Należy podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to powinien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404). Na marginesie należy wskazać skarżącemu, że zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2192) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Należy przy tym zaznaczyć, iż odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną. Doręczenie odpisu oznacza powstanie obowiązku uiszczenia opłaty. Nie mają wpływu na istnienie takiego obowiązku przesłanki dotyczące np. sytuacji rodzinnej, materialnej, czy wysokości dochodów strony. Mogą one natomiast stanowić podstawę do ewentualnego umorzenia na wniosek dłużnika tej należności (por. postanowienie NSA z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 254/08, LEX nr 479129). Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.