II SAB/Ol 40/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.Z. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w złożeniu wniosku o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowieniem z dnia 5 maja 2014 r. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia W.Z. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, powołał się brak dochodu z tytułu działalności gospodarczej i posiadane zadłużenie. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma jednak uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód czy strata, będące skutkiem podejmowanych przez stronę decyzji gospodarczych. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi przychód, a mimo straty nie zaprzestał jej prowadzenia i był w stanie zdobyć środki pieniężne na utrzymanie własne. W złożonym sprzeciwie skarżący stwierdził, że wykazał, że jest w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wyjaśnił, że nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania w całości, gdyż jest tylko jego współwłaścicielem. Zarzucił, że referendarz sądowy bezzasadnie oskarżył go o ukrywanie dochodów, podczas gdy wszystko zostało potwierdzone dokumentami, a skarżący ponosi odpowiedzialność kamą za podawanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, co wynika z oświadczenia zawartego w pkt. 13 wniosku z dnia 11 kwietnia 2014 r. Stwierdził ponadto, że odmowa zwolnienia z kosztów sądowych w całości pozbawi go skutecznej obrony swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, winien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że "żyje bardzo skromnie i nie stać go nawet na podstawowe koszty utrzymania", a musi ponosić wydatki na zakup leków i utrzymania mieszkania. Oświadczył, że jest samotny. Podał, że, jest jednym z pięciu współwłaścicieli mieszkania o pow. "[...]" m² i współwłaścicielem działki o pow. "[...]" ha. Nie posiada natomiast oszczędności, papierów wartościowych, depozytów i samochodu. Wskazał na wysokie zadłużenie alimentacyjne (10.421,60 zł) i w ZUS (ok. 35.500 zł) będące skutkiem "ujemnego dochodu" z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - "[...]". Z kopii zeznania rocznego za 2013 r. PIT-36 wynikało zaś, że przychód skarżącego z tytułu działalności gospodarczej za 2013 r. wyniósł "[...]" zł, koszty uzyskania przychodu "[...]" zł, a strata - "[...]" zł. Oceniając powyższe stwierdzić należy, że sytuacja skarżącego jest trudna, lecz nie wskazuje, że nie posiada on wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Wskazać należy, że poniesienie straty w danym roku podatkowym nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Wykazana w zeznaniu rocznym strata stanowi bowiem różnicę pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. Będąc skutkiem podejmowanych przez podmiot różnorodnych decyzji gospodarczych, nie musi wcale świadczyć o złej kondycji materialnej przedsiębiorstwa (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie prawa do sądu, wskazać należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Prawo dostępu do sądu nie ma bowiem charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (zob. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10). Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, które na tym etapie wynosi 100 zł, było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.