II SAB/Ol 48/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w w rozpatrzeniu wniosku o uzupełnienie postanowienia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sadowych. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. II SAB/Ol 48/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Sąd wywiódł bowiem, że skarżący wezwany do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, przedłożył pisma i wyjaśnienia, które jednak nie wyjaśniły wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Ocenę tę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 121/13, oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. W dniu 8 kwietnia 2013 r. A. Z. został ponownie wezwany do uiszczenia należnego wpisu sądowego w kwocie 100 zł. W odpowiedzi A. Z. złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i dodatkowo o ustanowienie adwokata, podnosząc te same argumenty jak uprzednio. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący wezwany do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, przedłożył pisma i wyjaśnienia, które w dalszym ciągu nie wyjaśniły wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Postanowieniem z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie, podzielając i tym razem stanowisko tutejszego Sądu co do konieczności przedstawienia przez wnioskodawcę pełnej sytuacji finansowej. Wnioskiem z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Argumentował, że jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności, czy przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia i nie stać go w ogóle na poniesienie jakichkolwiek kosztów dochodzenia przed Sądem swoich racji i żądania od Sądu zbadania i rozstrzygnięcia jego sprawy. Zarzucił, że Sąd już od kilkudziesięciu miesięcy celowo unika rozpoznania jego wniosku, utrudniając stronie dochodzenia konstytucyjnego prawa dostępu do sądu. Skarżący wskazał, że odmowa zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego pozbawi go realnie dostępu do sądu i doprowadzi do braku kontroli działalności organu państwa, która może być przecież bezprawna. Stwierdził, że rozstrzygnięcia odmawiające mu prawa pomocy oparte zostały na gołosłownych, bezpodstawnych, oszukańczych wywodach, bez umotywowanych prawnie i faktycznie dowodów, gdyż jest osobą ubogą i nie stać go realnie na uiszczenie wpisu. Skarżący zaapelował, aby Sąd zaprzestał bezprawnej, przestępczej działalności w stosunku do niego. Podał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Na rachunku bankowym posiada środki pieniężne w kwocie "[...]". Jest właścicielem mieszkania pow. ok. "[...]", budynku do rozbiórki o pow. "[...]" i nieruchomości rolnej o pow. "[...]", z której nie czerpie dochodu, a jedynie wykorzystuje w celach prywatnych do upraw konsumpcyjnych. Skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Podkreślił, że jest osobą ubogą, co wynika, jak stwierdził, z szeregu dokumentów przedłożonych WSA w Olsztynie w toczących się sprawach z jego skarg, należnych i do niniejszego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki jej stosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego wynika również, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd ocenia merytorycznie wniosek pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący podał niezmiennie te same okoliczności co uprzednio, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i innych świadczeń z tego tytułu. Wykazał też, że jest właścicielem mieszkania o pow. ok. "[...]", nieruchomości rolnej o pow. "[...]" oraz budynku mieszkalnego o pow. "[...]" w złym stanie technicznym ("do rozbiórki"). Nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Oceniając powyższe należy zauważyć, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał w nim te same okoliczności faktyczne i argumenty, które stanowiły podstawę odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jak i całkowitym. W tej sprawie skarżący był również wzywany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i określonych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia "[...]" (które skarżący podtrzymał w niniejszej sprawie) skarżący ponownie stwierdził, że nie posiada żadnych źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Z tego też względu, nie może wykazać swoich wydatków, gdyż ich nie ponosi, może natomiast przedstawić wydatki, ponoszone przez członków jego rodziny, którzy w świetle obowiązujących przepisów, w tym przepisów p.p.s.a., nie stanowią jego rodziny, gdyż nie prowadzą ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego i nie zamieszkują z nim wspólnie. Stwierdził, że przedłożył dowody potwierdzające regulowanie przez te osoby wydatków na energię elektryczną i opłat eksploatacyjnych za mieszkanie oraz podatku od nieruchomości. Podał, że nie ma możliwości przedstawienia wydatków na wyżywienie, gdyż rodzina wspomaga go w formie rzeczowej. Skarżący wyjaśnił również, że w posiadanym mieszkaniu zamieszkuje, budynek mieszkalny i grunt o pow. "[...]", na którym jest posadowiony ten budynek, nie nadają się do jakiegokolwiek wykorzystania, podobnie jak działka o pow. "[...]", porośnięta krzewami i drzewami, na której znajdują się ponadto pozostałości fundamentów. Odnosząc się zaś do nieruchomości rolnej o pow. "[...]" wyjaśnił, że wykorzystuje ją pod uprawę warzyw przeznaczonych na własny cel. Skarżący do pisma załączył m.in. kopie dowodów wpłaty za podatki od nieruchomości i podatek rolny, opłat czynszowych, wyciągi z rachunku bankowego ze stanem konta i faktycznie dostępnych środkach oraz kopie aktów notarialnych o fragmentarycznej treści. Powyższe wyjaśnienia skarżącego, podtrzymane w rozpatrywanym wniosku, uniemożliwiają Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, skarżący faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która - jak zaznaczył – nie jest rodziną, gdyż osoby te nie mieszkają z nim i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia lub zbycia (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12). Zauważyć jednocześnie należy, że fakt posiadania nieruchomości musi być w każdej sprawie oceniany indywidualnie. Istotny jest bowiem rodzaj nieruchomości, ich przeznaczenie, stan, sytuacja prawna, wartość, a także możliwość uzyskania z tych nieruchomości dochodu odpowiedniego na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący jest właścicielem mieszkania i trzech działek. Z treści przedłożonych kopii aktów notarialnych wynika, że wszystkie nieruchomości są wolne od obciążeń, jedna działka jest zabudowana zakwalifikowanym do rozbiórki budynkiem mieszkalnym, natomiast dwie pozostałe są niezabudowane. Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Ponadto nie wskazał w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Skarżący podał jedynie, że w mieszkaniu mieszka, budynek do rozbiórki nie jest wykorzystywany, a grunt, na którym jest on posadowiony również nie nadaje się do wykorzystania, zaś nieruchomość rolną uprawia na własne potrzeby. Zaznaczył, że nie wykorzystuje tych nieruchomości ani do działalności rolniczej, ani gospodarczej, gdyż byłoby to nieopłacalne. Skarżący, mimo że jak podnosi od wielu miesięcy, nie uzyskuje dochodu, nie wyjaśnił, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży nieruchomości, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. Podkreślenia wymaga, że skarżący był wielokrotnie wzywany przez Sąd do uzupełnienia składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Bez wątpienia ma więc świadomość, iż brak szczegółowych wyjaśnień może przesądzić o odmowie przyznania prawa pomocy. Jak już wyżej podniesiono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji gdy strona posiada majątek o potencjalnie znaczącej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślić natomiast należy, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Wyjaśnić ponadto należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (zob. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10). Przesłanką przyznania prawa pomocy nie jest też sam fakt prowadzenia wielu spraw przed sądem administracyjnym. Ponadto przyznanie oprawa pomocy uzależnione jest tylko od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Dlatego dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia i podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności działalności organów administracji publicznej. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że rzeczywiście nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.