II SAB/Ol 64/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 8 września 2014 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu S.P. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 lipca 2014 r. sygn. akt II SAB/Ol 64/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S.P. na bezczynność Wojskowego Koła Łowieckiego [...] w udostępnieniu informacji publicznej postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, S.P. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych podnosząc, że nie posiada wystarczających dochodów aby pokryć koszty sądowe bez uszczerbku w utrzymaniu i niezbędnych kosztach leczenia. W formularzu PPF skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, nie posiada majątku. Dochód miesięczny brutto z tytułu renty skarżącego wynosi 424,14 zł, a z tytułu jego wynagrodzenia za pracę - 200,37 zł. Żona otrzymuje emeryturę w wysokości 808,93 zł brutto. Skarżący wskazał, że od 1994 r. trwa rozdzielność majątkowa i żona nie łoży na jego utrzymanie. Po wezwaniu wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 14 maja do 14 lipca 2014 r. (wyjaśnił, że konto służy do otrzymywania wynagrodzenia, którym min. spłacany jest debet kart VISA wynoszący aktualnie 4693,27 złotych), oświadczenie żony niedysponowaniu przez nią kontem bankowym oraz kopie potwierdzeń odbioru renty skarżącego i emerytury żony. Skarżący wyjaśnił, że nie wpłacał składki do koła łowieckiego, a pokwitowania uiszczenia w grudniu 2013 r. składki do PZŁ nie zachował. Ponadto oświadczył, że koszty leczenia nie są stałe i kształtują się w zależności od leków jakie przypisuje lekarz, jego zdolności płatnicze nie uległy zasadniczym zmianom, natomiast Spółka A jest aktualnie zawieszona i nie prowadzi żadnej działalności. Stan ten trwa od roku 2005 r. i od tamtej pory nie były dokonywane żadne zmiany w KRS. Zarówno żona, jak i on nie pełnią opisanych przez Sąd funkcji, a tym bardziej nie otrzymują żadnych gratyfikacji z tego powodu. Aktualnie trwają działania aby ich nazwiska zostały wykreślone z rejestru KRS. Skarżący podał również, że nie posiada pisemnej umowy na zajmowanie lokalu, który wynika z prawa dożywotniej służebności ustanowionej na lokalu [...]. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 64/14 odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że oświadczenie wnioskodawcy nadal budzi wątpliwości i nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. We wniosku nie zostały wykazane przez skarżącego cztery przelewy na jego rachunek bankowy w łącznej kwocie 1500 zł, dokonane w ciągu dwóch miesięcy przez W.P. tytułem "zwrotu". Poza tym renta skarżącego brutto wynosi 1819,80 zł, a nie jak zostało podane 424,14 zł. Skarżący, pomimo wezwania, nie wskazał również przybliżonej wysokości poszczególnych kategorii wydatków, w tym kosztów leczenia, a także nie przedłożył kopii zeznań podatkowych. Referendarz podkreślił, że twierdzenie strony, według którego uiszczenie wpisów w pięciu postępowaniach sądowoadministracyjnych przełożyło się na debet karty kredytowej nie znajduje potwierdzenia w dostarczonych dokumentach. Podane zadłużenie nie jest bowiem uwzględnione w saldzie dostarczonego wyciągu bankowego. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że w 1995 r. została ustanowiona notarialnie pomiędzy nim a jego żoną rozdzielność majątkowa i w związku z tym "wspólne rozpatrywanie kwestii dochodów jest mylące, zwłaszcza, że skarżący łoży alimenty na rzecz żony ustanowione wyrokiem sądu". Skarżący wyjaśnił również, że wpłaty od syna nie stanowią stałego dochodu, są sporadyczne, dotyczą rozliczeń rodzinnych za odbieranie na rzecz syna przesyłek z zamówieniami albo są wsparciem na wykup leków dla skarżącego i jego żony. Natomiast z emerytury skarżącego są potrącane alimenty na rzecz żony i ostatecznie otrzymuje on kwotę 424,14 zł, tylko taką kwotą rozporządza na wyżywienie, ubranie oraz leczenie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że służebność dożywotniego zamieszkania jest obciążeniem zapisanym w księdze wieczystej. Do sprzeciwu zostały dołączone kserokopie zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za rok 2013 oraz kopie faktur za zakup leków dla obojga małżonków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r.,sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych ma być obiektywna, czemu służy swobodna ocena dowodów, uwzględniająca doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wbrew przekonaniu strony umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania, bowiem rozdzielność ta nie zwalnia z pomocy finansowej między małżonkami. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 47/13 oraz z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 62/13, LEX nr 1299277, a także WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1390/13, WSA w Lublinie z dnia 6 sierpnia 2014r., sygn. akt II SAB/Lu 35/14, publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Mając to na uwadze wskazać należy, iż wysokość stałych miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony wynosi łącznie - jak przyjąć należy w oparciu o oświadczenia skarżącego i przedłożone przez niego dokumenty - ok. 2.524,95 zł netto (renta: 424,14 zł, wynagrodzenie za pracę: ok. 200 zł, emerytura: 808,93 zł, alimenty potrącane z renty: 1.091,88 zł). Stałe miesięczne dochody we wskazanej wysokości, umożliwiają natomiast poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony - na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł, szczególnie, że budżet domowy skarżącego i jego żony nie jest obciążony wydatkami związanymi z opłatami mieszkaniowymi, zaś dzięki pomocy syna skarżący i jego żona są również w stanie zdobyć środki pieniężne na nagłe wydatki o ponadprzeciętnej wysokości, tak jak miało to miejsce w przypadku wydatków na leki. Skarżący i jego żona zakupili w ciągu jednego dnia leki na kwotę 1072,31 zł, wśród których znajdują się liczne leki na ból gardła, czy witaminy. Poza tym syn przelał na konto skarżącego tytułem zwrotu kwotę 1500 zł, a więc skarżącemu pozostała jeszcze kwota 400 zł. Ponadto w przedłożonych przez skarżącego dokumentach nie znajduje potwierdzenia oświadczenie strony o posiadanym debecie. Na wyciągu bankowym nie ma o tym żadnej wzmianki, nie są też potrącane z tego tytułu żadne opłaty czy odsetki. W warunkach rozpoznawanej sprawy brak jest zatem podstaw do uznania, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Wprawdzie skarżący prowadzi obecnie kilka spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie, szczególnie gdy wnoszone przez nią skargi nie dotyczą bezpośrednio jej interesu prawnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 304/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedmiot prowadzonych przez skarżącego spraw za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie dodać natomiast można, iż: "wniesiona skarga dotyczy sprawy z zakresu informacji publicznej i nie dotyczy bezpośrednio skarżącego. Skarżący ma prawo do żądania udzielenia informacji publicznej, podobnie jak ma prawo do sądu. Jeżeli jednak wnoszone skargi nie dotyczą bezpośrednio jego interesu prawnego, to powinien on poczynić oszczędności, które pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Jednocześnie należy wskazać, iż większość spraw tego rodzaju nie jest związana z żadnym terminem materialnym ani też procesowym i może być wniesiona w każdym czasie. Istnieje zatem możliwość takiego rozłożenia ponoszonych wydatków w czasie, aby zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w danej sprawie" (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniach z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 165/10, i z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 26/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, iż w sprawach prowadzonych przez skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie toczą się aktualnie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, co oznacza, że skarżący ma czas, aby czyniąc oszczędności w wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, zgromadzić środki pieniężne, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie oraz w innych, w których będzie to konieczne. Na zakończenie, zauważyć należy, iż fakt, że skarżącemu w sprawach prowadzonych przed innymi sądami administracyjnymi przyznawane było prawo pomocy, nie oznacza, iż musi być ono przyznane również w sprawie niniejszej. Każda sprawa wniesiona do sądu jest bowiem sprawą indywidualną i w oparciu o jej aktualny stan podlega odrębnemu rozpoznaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.