II SAB/Ol 72/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. . od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II SAB/Ol 72/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w B. postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 listopada 2013 r. (sygn. akt II SAB/Ol 72/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w B. postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony stronie skarżącej w dniu 11 grudnia 2013 r. W dniu 17 grudnia 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Ostatecznie postanowieniem tut. Sądu z dnia 12 lutego 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r. (sygn. akt II OZ 263/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie. W dniu 22 kwietnia 2014 r. – po uprawomocnieniu się wskazanego wyżej wyroku – skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem tut. Sądu z dnia 25 czerwca 2014 r.(sygn. akt II SAB/Ol 72/13) odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniesiono, iż w ocenie Sądu sytuacja materialna i finansowa skarżącego nie uległa zasadniczej zmianie w stosunku do okresu w jakim rozpatrywany był poprzedni wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, a uzyskiwane przez skarżącego dochody w dalszym ciągu umożliwiają stronie poczynienie oszczędności niezbędnych do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. (sygn. akt II OZ 874/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Następnie w dniu 17 października 2014 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Podniósł, że nie jest w stanie pokryć kosztów wnioskowanej pomocy bez uszczerbku w swoim utrzymaniu, bowiem nie posiada jakiegokolwiek majątku ani oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych. Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, co przyczynia się do generowania o wiele wyższych kosztów utrzymania niż osób, które wspólnie gospodarują i łożą na swoje utrzymanie. Zaznaczył, iż obecnie wydaje miesięcznie całą kwotę otrzymywanego wynagrodzenia netto, tj. kwotę w wysokości uśrednionej miesięcznej 1.791 zł i przedstawił ponoszone wydatki miesięczne: opłata za wynajem "lokum mieszkalnego" – ok. 410 zł, "czesne uczelniane" – 340 zł, komunikacja miejska – ok. 70 zł, obiady w stołówkach (ze względu na brak "warunków socjalno-bytowych" do ich samodzielnego przygotowywania w wynajmowanym "lokum" oraz "ekonomiczną nieopłacalność indywidualnego gospodarowania") – ok. 390 zł, pozostałe posiłki – ok. 295 zł, telefon – ok. 50 zł, środki czystości oraz "osobistego utrzymania" – ok. 15 zł, kontakty z rodziną – ok. 20 zł, grupowe ubezpieczenie pracownicze – 51 zł. Dodał, iż z jego wynagrodzenia potrącana jest ponadto kwota 168 zł na spłatę zaciągniętej w grudniu 2013 r. pożyczki. Stwierdził, iż wskazane wydatki są stałymi wydatkami niezbędnymi, a okresowo zdarzają się również inne, nieplanowane wydatki, w zakresie których musi prosić rodzinę o wsparcie, gdyż nie dysponuje oszczędnościami ani nadmiarem środków z wynagrodzenia. Podniósł, iż obecnie nie ma faktycznych możliwości poniesienia pełnych kosztów wnioskowanej pomocy i to szczególnie, gdy jest zmuszony też ponieść wydatki w sprawie sądowej o sygn. akt II SA/Ol 949/13. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, zaś źródłem jego dochodu jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 2.476 zł brutto, tj. 1.572 zł netto. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. W uzasadnieniu podkreślono, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego w przedmiocie ustanowienia zawodowego pełnomocnika złożonym w niniejszej sprawie, przy czym poza modyfikacją jego zakresu, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji rodzinnej, czy materialnej zaszły zmiany, które uzasadniają aktualnie ustanowienie dla niego radcy prawnego lub adwokata. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie m.in. art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 oraz art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący zakwestionował obiektywność i racjonalność ustaleń referendarza w kwestii ponoszonych przez skarżącego wydatków, a także możliwości poczynienia przez niego stosownych oszczędności. Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2015 r. skarżący – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących jego rzeczywistą aktualną sytuację materialną. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nadesłał pismo, w którym wskazał, iż żądane dokumenty zostały nadesłane do sprawy II SA/Ol 949/13, w której również wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku zapadłego w tej sprawie. Ponadto wyjaśnił, że nie posiada rachunków za użytkowanie telefonu, a także opłat za obiady i inne produkty żywnościowe, ale miesięcznie kwota ta wynosi 390 zł. Podkreślił, ze gospodarując samotnie ponosi o wiele wyższe koszty utrzymania niż osoby wspólnie gospodarujące. Jednocześnie podtrzymał swoje stanowisko co do braku środków pieniężnych na opłacenie pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Należy przede wszystkim wskazać, iż stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem zasadą w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest ponoszenie kosztów postępowania przez skarżącego, natomiast odstępstwem od tej zasady jest zwolnienie z kosztów postępowania (prawo pomocy). Prawo pomocy, jako forma dofinansowania strony skarżącej z budżetu Państwa, powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwić poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla własnego, koniecznego utrzymania. Należy zauważyć, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 października 2014 r. jest trzecim z kolei wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Przy czym wskazać należy, iż dwa poprzednie wnioski skarżącego, tj. wniosek z dnia 17 grudnia 2013 r. o ustanowienie adwokata oraz z dnia 22 kwietnia 2014 r. o ustanowienie radcy prawnego zakończyły się prawomocnymi postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiednio z dnia 20 marca 2014 r. (sygn. akt II OZ 263/14) oraz z dnia 5 września 2014 r. (sygn. akt II OZ 874/14) oddalającymi zażalenia na postanowienia tut. Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W obydwu postanowieniach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, by nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie. Rozpatrując obecny wniosek skarżącego, Sąd stwierdził, iż nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Sytuacja materialna i finansowa wnioskodawcy nie uległa zasadniczej zmianie, a uzyskiwane przez skarżącego dochody w dalszym ciągu umożliwiają poczynienie stosownych oszczędności niezbędnych do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Jak wynika bowiem z oświadczenia skarżącego posiada on stały, miesięczny dochód w wysokości 2476 zł brutto, zaś wyszczególnione przez wnioskodawcę miesięczne wydatki nie przekraczają tej kwoty. Ponadto jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 września 2014 r. (sygn. akt II OZ 874/14) koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe takie, jak spłata kredytów bankowych czy pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Jednocześnie należy wskazać, iż skarżący w żaden sposób nie udokumentował wskazanych wydatków mimo, iż był wzywany przez Sąd – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia stosownych dokumentów odnośnie swojej sytuacji materialnej i finansowej. Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05). Natomiast powoływanie się skarżącego na dokumenty, które przedłożył w innej sprawie (sygn. akt II SA/Ol 949/13) nie jest zasadne, bowiem dotyczyły one innego okresu, tj. od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 30 września 2014 r., zaś w niniejszej sprawie wezwanie obejmowało okres ostatnich trzech miesięcy, licząc od dnia wydania zarządzenia, czyli od dnia 9 lutego 2015 r. Sąd musi bowiem dysponować aktualnymi, precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, przy czym rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Ponadto należy zauważyć, iż wszczynając postępowanie sądowe czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.