II SO/Ol 28/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku A.Z. o wymierzenie "[...]" grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. We wniosku z dnia 15 marca 2013 r. A.Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki "[...]" m2", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą ubogą, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie jest podłożem konsumpcyjnego źródło utrzymania" oraz, że "z posiadanej nieruchomości (...) nie czerpie zarobków a jedynie wykorzystuje ją w celach prywatnych i konsumpcyjnych". Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a środki pieniężne na jego koncie zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Podkreślił, że jest osobą ubogą, co, jak stwierdził, jest Sądowi doskonale znane w związku z prowadzeniem "[...]". Pismem z dnia 3 kwietnia 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do złożenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia wskazującego: – źródło utrzymania w ostatnich sześciu miesiącach; – stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; – sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna") oraz ewentualnego dochodu uzyskiwanego z tych nieruchomości; w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - wskazać dodatkowo przyczyny braku jej/ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dzierżawy, najmu, itp.) lub ostatecznie jej/ich sprzedaży; – wyjaśnienie stwierdzenia, że "posiadana nieruchomość rolna (...) jest podłożem konsumpcyjnego źródło utrzymania" i że wnioskodawca wykorzystuje ją "w celach prywatnych i konsumpcyjnych"; 2) kopii aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (z ewentualnym usunięciem danych zbywcy); 3) kopii dowodów opłacenia w 2013 r. należności wiążących się z posiadaniem nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku, a w przypadku ich nieopłacenia - stosownego zaświadczenia o wysokości zaległości z tego tytułu; 4) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 25 kwietnia 2012 r., wnioskodawca stwierdził, że nie posiada żadnych źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Z tego też względu, nie może wykazać swoich wydatków, gdyż ich nie ponosi, może natomiast przedstawić wydatki, ponoszone przez członków jego rodziny, którzy jednak w rozumieniu rubryki 6 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie stanowią jego rodziny, gdyż nie prowadzi on z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył, że osoby te nie mają żadnego obowiązku łożenia na jego potrzeby. Stwierdził, że przedłożył dowody potwierdzające opłacenie przez te osoby wydatków na energię elektryczną i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie oraz z tytułu podatku od nieruchomości. Podał, że nie ma możliwości przedstawienia wydatków na wyżywienie, gdyż jego rodzina wspomaga go w formie posiłków i artykułów spożywczych. Wnioskodawca wyjaśnił również, że w mieszkaniu mieszka, budynek mieszkalny i grunt o pow. 403 m², na którym jest posadowiony ten budynek, nie nadają się do jakiegokolwiek wykorzystania, podobnie jak działka o pow. "[...]" m², porośnięta krzewami i drzewami, na której znajdują się ponadto pozostałości fundamentów. Odnośnie zaś do nieruchomości rolnej o pow. "[...]" ha wyjaśnił, że jest ona wykorzystywana pod uprawę warzyw na własny cel. Wnioskodawca do pisma załączył m.in. kopie dowodów wpłaty za podatki od nieruchomości i podatek rolny, opłat czynszowych, wyciąg z rachunku bankowego oraz kopie aktów notarialnych o fragmentarycznej treści. Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wykazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie otrzymuje innych świadczeń z tego tytułu. Wnioskodawca podał, że jest właścicielem mieszkania o pow. 36 m², nieruchomości rolnej o pow. "[...]" ha oraz budynku mieszkalnego o pow. "[...]" m² w złym stanie technicznym. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a zgromadzona na rachunku bankowym kwota 366,89 zł jest bezterminowo zablokowana przez komornika. Wobec opisanej na wstępie odpowiedzi wnioskodawcy na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, skierowane w trybie art. 255 ppsa, stwierdzić należy, że nie umożliwił on dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, wnioskodawca faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponoszą członkowie rodziny, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie mieszka. Nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy i w jakim zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich wartości. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia lub zbycia (zob. np. postanowienia NSA: z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z 8 listopada 2012r., sygn. akt I OZ 826/12). Zauważyć jednocześnie należy, że fakt posiadania nieruchomości musi być w każdej sprawie oceniany indywidualnie. Istotny jest bowiem rodzaj nieruchomości, ich przeznaczenie, stan, sytuacja prawna, wartość, a także możliwość uzyskania z tych nieruchomości dochodu odpowiedniego na pokrycie kosztów postępowania. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania i trzech działek o pow.: "[...]"m2, "[...]" m2 i "[...]" ha. Z treści przedłożonych kopii aktów notarialnych wynika, że wszystkie nieruchomości są wolne od obciążeń, jedna działka jest zabudowana zakwalifikowanym do rozbiórki budynkiem mieszkalnym, natomiast dwie pozostałe są niezabudowane. Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez wnioskodawcę usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Ponadto nie wskazał w czytelny sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Wnioskodawca podał jedynie, że w mieszkaniu mieszka, budynek do rozbiórki ze względu na jego stan techniczny nie jest w ogóle wykorzystywany, zaś nieruchomość rolną wykorzystuje pod uprawę niewielkich ilości warzyw w celu wyżywienia. Zaznaczył, że nie wykorzystuje tych nieruchomości do działalności rolniczej i gospodarczej, gdyż wiązałyby się z tym koszty, na poniesienie których go nie stać. Wnioskodawca, mimo że jak podnosi od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, nie wskazał jednak, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży nieruchomości, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. Jak już wyżej podniesiono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno wnioskodawcę uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. W warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca, posiadając wolny od obciążeń majątek, w skład którego wchodzi mieszkanie i trzy nieruchomości gruntowe, nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych. Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa wnioskodawcy. Podkreślenia natomiast wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Odnosząc się do zawartej w uzasadnieniu wniosku argumentacji odwołującej się do gwarancji konstytucyjnych, wskazać należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie dostępu do sądu nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy nie narusza ono samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.