II SO/Ol 39/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku A.Z. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy "[...]" w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. We wniosku z dnia 22 kwietnia 2013 r. A.Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie wskazanego imiennie adwokata. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki 111,54 m2", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie stanowi w potrzebach życiowych strony jej konsumpcyjne źródło utrzymania na skutek prowadzonych na niej na własne potrzeby upraw i jedynie do prywatnej konsumpcji". Oświadczył, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłków, nie posiada żadnych dochodów, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych, a środki pieniężne na jego koncie zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Podkreślił, że jest osobą ubogą, co jak stwierdził, jest Sądowi doskonale znane w związku z prowadzeniem szeregu jego spraw. Pismem z dnia 9 maja 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do złożenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia wskazującego: – źródło utrzymania w ostatnich sześciu miesiącach; – stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; – sposób wykorzystywania zadeklarowanych nieruchomości (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna") oraz ewentualnego uzyskiwanego z nich dochodu [zastrzeżono, iż jeśli jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu, należy dodatkowo wskazać przyczyny braku jej/ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dzierżawy, najmu, itp.) lub ostatecznie jej/ich sprzedaży]; 2) kopii aktów notarialnych nabycia tychże nieruchomości (z ewentualnym usunięciem danych zbywcy); 3) kopii dowodów opłacenia w 2013 r. należności wiążących się z ich posiadaniem, a w przypadku ich nieopłacenia - stosownego zaświadczenia o wysokości zaległości z tego tytułu; 4) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi, pismem z dnia 25 maja 2013 r., wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada jakichkolwiek źródeł utrzymania ani też dochodu. Na dowód załączył zaświadczenie urzędu pracy, iż jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku oraz zaświadczenia z urzędu skarbowego potwierdzające, że w 2012 r. nie uzyskał żadnego dochodu i nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej. Wskazał, że wobec tego nie może wykazać wszystkich ponoszonych wydatków, gdyż samodzielnie ich nie ponosi. Stwierdził, że na żądanie Sądu może przedstawić faktyczne wydatki, na które łoży jego rodzina, która nie ma takiego obowiązku, gdyż nie stanowi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca uznał, że nie musi wskazywać rodziny, która mu pomaga, skoro rodzina ta nie ma takiego prawnego ani faktycznego obowiązku. Przedstawił opłacone rachunki za czynsz i fundusz remontowy w kwocie 92,09 zł i 71,50 zł, dowody wpłat rat podatku od nieruchomości i podatku rolnego za 2013 r. w łącznej kwocie 166 zł i fakturę za energię elektryczną na kwotę 32,70 zł. Podkreślił, że wydatki te ponosi jego rodzina, która nadto wspomaga i dożywia stronę gotowymi posiłkami i zakupionymi wcześniej artykułami żywnościowymi. Odnośnie sposobu wykorzystania posiadanych nieruchomości wnioskodawca wyjaśnił, że mieszka w mieszkaniu o powierzchni 36 m2. Natomiast budynek mieszkalny przeznaczony do rozbiórki nie nadaje się do wykorzystania w jakikolwiek sposób ze względu na zły stan techniczny. Z tego powodu nie korzysta również z gruntu pod tą nieruchomością i w granicach działki o pow. "[...]" m2, na której ten budynek jest posadowiony. W przypadku zaś gruntu o powierzchni "[...]" m2, to działka ta nie nadaje się do użytkowania, gdyż jest porośnięta krzewami i drzewostanem, poza tym znajdują się na niej pozostałości ruin fundamentów. Na nieruchomości rolnej uprawiane są warzywa w takiej ilości, aby zostały zaspokojone bieżące potrzeby wnioskodawcy i pomagającej mu rodziny, a także zostały zrobione zapasy i przetwory na zimę. Nie jest uprawiany cały posiadany areał, ale tylko tyle ile faktycznie daje się uprawiać. Wnioskodawca nie uzyskuje z upraw dochodów pieniężnych, gdyż nie jest rolnikiem i nie stać go na opłaty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Podkreślił, że są to nieruchomości rolne i są wykorzystywane tylko na własne potrzeby. Wnioskodawca przedstawił również kserokopie aktów notarialnych z usuniętymi danymi o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości oraz kserokopię wyciągu bankowego, z którego wynika, że 26 grudnia 2012 r. wypłacił z konta w bankomacie 800 zł, a w dniu 30 stycznia 2013r. z konta zrealizowane zostało zajęcie komornicze na kwotę 134,91 zł. Stan konta na dzień 27 kwietnia 2013 r. wynosił 364,95 zł. Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez wnioskodawcę informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych przez wnioskodawcę oświadczeń i kopii dokumentów wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnego dochodu. Jest właścicielem mieszkania o pow. ok. 36 m2, budynku do rozbiórki o pow. 111,54 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca podał również, że zgromadzone na jego koncie środki finansowe zostały bezterminowo zablokowane przez komornika sądowego. Jednakże z przedstawionego wyciągu z rachunku bakowego wynika, iż w grudniu 2012 r. wnioskodawca wypłacił z bankomatu 800 zł. Nie wyjaśnił na co spożytkował te środki i twierdzi, że całe jego utrzymanie oraz wydatki z tym związane pokrywa rodzina. Wnioskodawca w dalszym ciągu faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy. Wbrew wezwaniu wnioskodawca nie wyjaśnił w ogóle przyczyn braku wykorzystania posiadanych nieruchomości w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu dzierżawy, najmu) lub ostatecznie ich sprzedaży. Ponadto, pomimo wielokrotnego wyjaśniania wnioskodawcy potrzeby oszacowania potencjału posiadanych nieruchomości poprzez ustalenie ich położenia i wartości, ponownie przedłożył on akty notarialne o fragmentarycznej treści, chociaż w wezwaniu wyraźnie zaznaczono, że dopuszczalne jest jedynie usunięcie danych zbywcy. Wnioskodawca natomiast przedstawił tylko te dane, które uznał za stosowne. W związku z tym, że wnioskodawca ogólnikowo odniósł się do wystosowanego w trybie art. 255 ppsa wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, nie znaleziono podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym polegającym na zwolnieniu z kosztów sądowych i ustanowieniu adwokata. Podkreślić należy, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko, w sytuacji gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. postanowienia NSA z 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć jednocześnie należy, że fakt posiadania nieruchomości musi być w każdej sprawie oceniany indywidualnie. Istotny jest bowiem rodzaj nieruchomości, ich przeznaczenie, stan, sytuacja prawna, wartość, a także możliwość uzyskania z tych nieruchomości dochodu odpowiedniego na pokrycie kosztów postępowania. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania i trzech działek o powierzchni "[...]" m2, "[...]" m2 i "[...]" m2. Z treści przedłożonych kopii aktów notarialnych nie wynika, by nieruchomości były obciążone prawami osób trzecich, jedna działka jest zabudowana zakwalifikowanym do rozbiórki budynkiem mieszkalnym, natomiast dwie pozostałe są niezabudowane. Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez wnioskodawcę usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Wnioskodawca, mimo, że jak podnosi od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, nie wskazał jednak, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje tych nieruchomości w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. Jak już wyżej zaznaczono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno wnioskodawcę uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. W warunkach niniejszej sprawy, posiadając wolny od obciążeń majątek, w skład którego wchodzi mieszkanie i trzy nieruchomości gruntowe, nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych. Przekazane do oceny pisma i wyjaśnienia, na które wnioskodawca powołuje się w niniejszej sprawie, nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa. Podkreślenia natomiast wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi udowodnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny jedynie wybrane informacje i dokumenty, powinien był zatem liczyć się z tym, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za udowodnione. Należy zaznaczyć, iż przedstawiona sytuacja jest analogiczna do tej, która stanowiła podstawę negatywnego rozpatrzenia wcześniejszego wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Aktualna pozostaje zatem konstatacja Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniająca oddalenie zażalenia na postanowienie z dnia 6 lutego 2013 r., iż z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji (postanowienie z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 213/13, k. 72-75 akt). Wobec tego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.