I SA/Op 319/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 20 maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za okres od sierpnia do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 września 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił A Sp. z o. o. w [...] (dalej określanej jako: skarżąca, Strona, Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na tle następującego stanu faktycznego. Wnioskiem złożonym 8 sierpnia 2016 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na ich poniesienie, bez narażania się na utratę płynności finansowej. Wskazała, że ponosi stratę na prowadzonej działalności, brakuje jej środków na bieżące regulowanie zobowiązań, a konto bankowe zajął komornik sądowy. Ponadto podniosła, że zapłata kosztów sądowych w jej przypadku wiązałaby się z brakiem zaspokojenia zobowiązań związanych z działalnością, w tym wynagrodzeń pracowniczych, co w sytuacji nieuwzględnienia wniosku spowoduje ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. W części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach wykazano, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 2.400.290,94 zł, za poprzedni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 1.614.984,05 zł, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na koncie nie posiadała środków finansowych (stan kont bankowych 0 zł), zaś stan jej kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych opiewa na kwotę 2.336.820 zł. W załączeniu do wniosku pełnomocnik strony skarżącej przedłożył kserokopie wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego w B oraz sprawozdania finansowego za 2015 r. Dodatkowo, na wezwanie referendarza w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – /dalej w skrócie ppsa/ pełnomocnik skarżącej poinformował, że Spółka nie posiada żadnych lokat, że od marca 2016 r. nie dokonano żadnych transakcji bezgotówkowych, oraz że egzekucja prowadzona jest z kont zajętych przez urzędy celne i z zajętych środków pieniężnych znajdujących się w zabezpieczonych automatach i przy zmieniającym się stanie faktycznym nie sposób ustalić jaki jest stan zaawansowania egzekucji. W załączeniu do pisma pełnomocnik przekazał: bilans oraz rachunek zysków strat na dzień 30 czerwca 2016 r., zestawienie obrotów i sald, kont wynikowych i bilansowych za okres od stycznia do kwietnia 2016 r., wydruk z rozrachunków bankowych, a także kserokopie: postanowienia o zajęciu wierzytelności, deklaracji podatkowej CIT-8 za 2015 r., deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2016 r. Analizując sytuację Spółki referendarz uznał, że nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa pozwalające na uwzględnienie wniosku. Na podstawie bowiem przekazanych kopii deklaracji podatkowych VAT-7 referendarz ustalił, że skala środków finansowych, którymi Spółka obracała w ostatnim okresie (401.865 zł) wielokrotnie przekracza wielkość wymaganych kosztów sądowych (wynoszących na obecnym etapie kwotę 2000 zł należnego wpisu od skargi). Ponadto, w ostatnim roku obrotowym (tj. w roku 2015) Spółka osiągnęła znaczne przychody, opiewające na kwotę 4.539.880,73 zł i posiada środki trwałe w wysokości 2.400.290,94 zł. Jednocześnie referendarz, powołując się na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody - podkreślił, że okoliczność poniesienia straty nie oznacza automatycznie braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych, szczególnie jeżeli Spółka prowadziła działalność w znacznym zakresie. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka wskazała, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ stanowią go w przeważającej części automaty do gier, na które popyt jest obecnie zerowy z uwagi na trudności w uzyskaniu licencji. Podkreśliła przy tym, że sprzedaż majątku trwałego miałaby charakter nieodwracalny, natomiast przepisy o kosztach sądowych nie mogą w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem (tak w postanowieniu NSA z 6 czerwca 2008 r. I GSK 1202/07). Ponadto, powołując się na orzeczenie NSA z 30 czerwca 2010 r. I GZ 193/10 podkreśliła, że możliwości strony do poniesienia kosztów sądowych winny być oceniane realnie, stąd stosowanie zasady, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami sądowymi nie może pozbawiać prawa strony do dochodzenia swych praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 ppsa od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnosi skarżąca) może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12). Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożone dowody Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Przeciwko przyjęciu, że Spółka nie ma realnych możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie świadczą osiągane przychody, których wysokość zgodnie z rachunkiem zysków i strat za okres 01.01. 2016 r. - 30.06.2016 r. kształtowała się na poziomie 296.882 zł (w tym przychody ze sprzedaży produktów i usług - 79.030,75 zł i przychody operacyjne - 217 851,52 zł). Jednocześnie złożone przez Spółkę deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2016 r. wskazują na to, że w tym okresie spółka wykazywała wysokie obroty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wielokrotnie przekraczające wartość wymaganych kosztów sądowych. Co prawda, od marca 2016 obroty Spółki z tytułu dostaw towarów i świadczenia usług notują spadek, jednakże okresowy spadek przychodów z działalności i spowodowane tym kłopoty finansowe nie mogą automatycznie przesądzać, że spółka jest podmiotem ubogim i nie jest w stanie sprostać kosztom sądowym. Nadal bowiem wysokość środków, którymi skarżąca obraca, kształtująca się na poziomie kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie, pozwala na partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania. W ocenie Sądu, o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a stałe wydatki związane z jej wykonywaniem finansuje z osiąganych bieżących przychodów, pomimo że wykazuje stratę. Przedstawione dokumenty finansowe, w tym obroty na koncie 201 rozrachunki z odbiorcami nie potwierdzają również, by wystąpiła sytuacja, że skarżąca zaprzestała trwale regulowania swych zobowiązań. Jednocześnie, jak wynika z analizy danych bilansowych (bilans sporządzony na dzień 30.06.2016 r.), Spółka posiada znaczny majątek (4.500.718,49 zł), którego wartość znacznie przekracza wysokość posiadanych zobowiązań (694.115,02 zł), wobec czego trudno uznać, by groziła jej niewypłacalność. W tym miejscu, odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie argumentacji o niemożności spieniężenia majątku Spółki, który w przeważającej części stanowią automaty do gier, zauważyć należy, że na majątek Spółki nie składają się tylko i wyłącznie automaty do gier o niskich wygranych. Spółka, jak wynika z przedstawionego bilansu, dysponuje również środkami trwałymi w postaci gruntów o wartości 159 tys. zł, budynkami i lokalami o wartości ok. 725 tys. zł i środkami trwałymi w budowie o wartości ponad 2 milionów. Nie sposób zatem przyjąć, że Spółka, która dokonuje inwestycji na milionowe wartości w budowę środków trwałych, wymaga pomocy ze strony Skarbu Państwa w postaci zwolnienia jej od kosztów sądowych. Nawiązując przy tym do podniesionych w sprzeciwie argumentów o nieodwracalnym charakterze sprzedaży majątku nieruchomego wskazać należy, że Sąd zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia" (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04). Poza tym, z przedstawionego bilansu wynika, iż Spółka na dzień 31 czerwca 2016 r. posiadała należności krótkoterminowe w wysokości 469.057,20 zł, a także środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 28.153,75 zł. Nie można też pominąć, że skarżąca posiada kapitał podstawowy wynoszący 2.336.820 zł i kapitał zapasowy sięgający kwoty 2.110.760,34 zł. Zdaniem Sądu, wskazane wielkości, w tym przede wszystkim posiadanie tak znacznego kapitału zapasowego, podważają argumentację skarżącej, że poniesienie kosztów sądowych narazi ją na utratę płynności finansowej. Podkreślić należy, że zgodnie z utrwalonymi w orzecznictwie poglądami, osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że w chwili obecnej nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku (zob. postanowienie NSA z 18 lipca 2007 r., sygn. akt I GZ 99/07). Skarżąca natomiast nie wskazała żadnych przyczyn, z powodu których niemożliwe byłoby przeznaczenie środków z kapitału zapasowego na pokrycie należnych kosztów postępowania. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury, podzielanym w pełni przez tut. Sąd, "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. Deklarując zatem brak środków na opłacenie kosztów postępowania, skarżąca winna w pierwszej kolejności podjąć kroki do ich pozyskania z dopłat od udziałowców, czego nie uczyniła. Reasumując, w świetle przedłożonych dokumentów skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, mimo wskazywanych trudności finansowych, zapłata wymaganego na obecnym etapie wpisu należnego od skargi w kwocie 2.000 zł leży zdecydowanie w zasięgu możliwości płatniczych Spółki. Trafna pozostaje bowiem ocena referendarza, że porównanie wielkości kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi ze skalą środków finansowych, którymi Spółka obracała w ostatnim okresie (401.865 zł) wyklucza uznanie, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, skarżąca zarówno w złożonym wniosku, jak też we wniesionym sprzeciwie nie przedstawiła takich okoliczności, które w dostateczny sposób uzasadniałyby konieczność kredytowania kosztów sądowych, związanych z dochodzeniem jej praw, przez Skarb Państwa. W szczególności za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie przemawia argumentacja, że Spółka musi się koncentrować przede wszystkim na zapłacie zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością, w tym na bieżącej wypłacie wynagrodzeń pracowników. Zdaniem Sądu, porównanie wykazanych w rachunku zysków i strat przychodów Spółki (296.882 zł) z wysokością kosztów wynagrodzeń (177.165,85 zł) nie wskazuje, by pokrycie wymaganych kosztów sądowych miałoby narazić Spółkę na niewypłacalność względem pracowników. Poza tym, zgodnie z ugruntowaną już linią orzeczniczą koszty sądowe nie mogą być traktowane jako drugorzędne wobec pozostałych kosztów działalności. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 sierpnia 2016 r. o sygn. I FZ 190/16, "nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze". Zatem, indywidualna ocena możliwości płatniczych skarżącej Spółki w świetle przedstawionych dokumentów finansowych nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego. W konsekwencji, uwzględniając osiągane przychody i szeroko rozumiany posiadany przez Spółkę majątek, Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania wobec skarżącej instytucji prawa pomocy, w pełni akceptując rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 §1 pkt 2 i art. 260 § 1, 2 i 3 ppsa, utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.